De Indiase premier Narendra Modi heeft de zege opgeëist bij de verkiezingen, maar zijn hindoenationalistische partij BJP is de absolute meerderheid kwijt. De oppositionele India-alliantie deed het verrassend goed. Om zijn felbegeerde derde regeertermijn te krijgen is Modi nu afhankelijk van andere partijen.
Modi (73) gaf zijn overwinningsspeech dinsdagavond rond negen uur plaatselijke tijd vanuit de hoofdstad New Delhi. Hij noemde zijn derde verkiezingszege op rij een historische prestatie. ‘We gaan nu aan een nieuw hoofdstuk met grote beslissingen beginnen’, aldus Modi. De nationale verkiezingscommissie had op dat moment de officiële uitslag nog niet bekendgemaakt. Het was de afsluiting van een zes weken durende mammoet-exercitie waarbij bijna 1 miljard kiezers hun stem konden uitbrengen.
De verkiezingsuitslag biedt een gemengd beeld. Modi kan met steun van zijn coalitiepartijen weliswaar aan zijn gedroomde derde termijn beginnen, waardoor hij qua regeerperiode op gelijke voet kan komen met Jawaharlal Nehru, de legendarische eerste premier van India. Maar de 370 tot 400 zetels die hij zich tijdens de campagne ten doel stelde, heeft hij niet gehaald. Met zo’n ruime meerderheid had Modi de seculiere grondwet kunnen veranderen om van het religieus pluriforme India een echte hindoenatie te maken.
Over de auteur
Ben van Raaij is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft met name over Zuid-Azië, klimaat en natuur.
Het uitblijven van een verpletterende ‘Modi Wave’ zoals in 2014 en, in mindere mate, 2019 is een flinke tegenvaller voor de hindoenationalistische BJP. De partij bleef uiteindelijk steken op 240 zetels in de Lok Sabha, het Indiase Lagerhuis. In 2019 haalde de BJP er in zijn eentje nog 303. Samen met de veertig kleinere partijen van de Nationale Democratische Alliantie kan Modi nu rekenen op ongeveer 290 zetels, meer dan de 272 die nodig zijn voor een meerderheid in het parlement, maar veel minder dan die 400 zetels waarop was gehoopt.
De belangrijkste oppositiepartij, de door Rahul Gandhi aangevoerde Congrespartij, veroverde 99 zetels, een flinke winst vergeleken met de 52 zetels nu. De 28 landelijke en regionale partijen van de oppositionele India-alliantie komen samen uit op bijna 240 zetels. Ook haalde de oppositie de belangrijke deelstaten Maharashtra en Uttar Pradesh binnen, een gevoelig verlies voor Modi dat volgens analisten vooral te wijten is aan kiezersonvrede over de hoge inflatie en het gebrek aan banen. ‘De kiezers hebben de BJP afgestraft’, zei Gandhi dinsdag. ‘Ik heb altijd geweten dat de kiezers van dit land de goede respons zouden geven.’
Zowel Modi als Gandhi wist in de eigen kiesdistricten – respectievelijk Varanasi en Raebareli, allebei in Uttar Pradesh – te winnen, zij het dat het er voor Modi aanvankelijk somber uitzag. Oppositiekandidaat Ajay Rai ging bij de tellingen dinsdag urenlang aan kop. Gandhi won in zijn district met overmacht, net als in Wayanad, in de zuidelijke deelstaat Kerala – het tweede district waarin hij meedong. Indiase kandidaten mogen in meerdere districten meedoen, maar slechts één zetel innemen in het parlement.
Volgens de oppositie is de tegenvallende uitslag voor Modi ondanks zijn eigen herverkiezing en vermoedelijke derde regeertermijn een ‘politieke en morele nederlaag’. De BJP raakt zelfs de prestigieuze zetel van Ayodhya kwijt, de stad in Uttar Pradesh waar Modi in januari een omstreden nieuwe hindoetempel opende (gebouwd op een in 1992 door hindoe-extremisten verwoeste 16de-eeuwse moskee), een wapenfeit waarvan de BJP hoge electorale verwachtingen koesterde.
De gemengde uitkomst van de verkiezingen was dinsdagmiddag in het bloedhete Varanasi af te leiden uit de ongebruikelijke rust op straat. Geen van beide kampen leek aanleiding te zien tot de gebruikelijke feestelijke vieringen van de verkiezingsuitslag. Zowel het lokale partijkantoor van Modi’s BJP als de residentie van India-kandidaat Rai is uitgestorven. ’s Avonds trekt een groepje BJP-aanhangers met oranje mutsen en sjaals trommelend door de stad. Ze houden zich groot. ‘We zijn blij, want Modi blijft onze premier. Hij is de beste’, zegt een van de mannen.
De verkiezingsuitslag wijkt flink af van de zaterdag na het sluiten van de laatste stembureaus gepubliceerde exitpolls. Daarin kon Modi’s BJP met zijn alliantie nog rekenen op meer dan 350 zetels. De India-alliantie zou uitkomen op 120 zetels. Indiase exitpolls gelden echter als notoir onbetrouwbaar, en volgens de oppositiepartijen waren ze door het BJP-kamp zwaar gemanipuleerd. In het Indiase districtenstelsel geldt het Britse systeem van ‘first past the post’: de kandidaat met de meeste stemmen krijgt de zetel, de andere stemmen gaan verloren.
In totaal hebben afgelopen zes weken 642 miljoen van de 968 miljoen stemgerechtigden (66,3 procent) hun stem uitgebracht, een wereldrecord. Toch was de opkomst lager dan bij de vorige verkiezingen in 2019, toen 67,4 procent van de kiezers kwam opdagen. Analisten wijten dit onder meer aan de extreme temperaturen die Noord-India al weken teisteren. De hitte kostte zaterdag in Uttar Pradesh 33 stembureaumedewerkers het leven.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant