Vroeg of laat moest het ANC zijn absolute meerderheid in het Zuid-Afrikaanse parlement verliezen. Een partij kan niet eeuwig blijven teren op haar strijd tegen het racistische apartheidsregime en de roem van haar legendarische leider Nelson Mandela. Onder normale omstandigheden zou de nederlaag gezien kunnen worden als een gezonde democratische correctie.
Helaas zijn de omstandigheden verre van normaal. De ongelijkheid in Zuid-Afrika, vooral tussen wit en zwart, is sinds de afschaffing van de apartheid alleen maar groter geworden. De economie stagneert, terwijl de levering van elementaire voorzieningen als water en stroom ernstig tekortschiet. Bovendien is het ooit zo grote morele gezag van het ANC sterk aangetast door een reeks corruptieschandalen, vooral onder ex-president Jacob Zuma.
Het verlies van het ANC is begrijpelijk. Helaas biedt de grootste winnaar van de verkiezingen, de MK van Zuma, allerminst de belofte van een betere toekomst. De populist Zuma werd wegens corruptie uit het ANC gegooid, terwijl zijn aanhangers in het verleden niet terugdeinsden voor geweld.
Volgens de Zuid-Afrikaanse wet moet nu binnen twee weken een nieuwe regering worden gevormd, die voor een immense opgave komt te staan. Enerzijds vraagt de voortdurende economische ongelijkheid om radicale herverdeling. Van de zwarte bevolking kan moeilijk worden verwacht dat zij lijdzaam in armoede blijft leven, terwijl de rijkdom geconcentreerd blijft bij een kleine elite, bestaande uit de oude witte bovenlaag en een nieuwe klasse van zwarte machthebbers en ondernemers.
Anderzijds kan slecht georganiseerde herverdeling tot een economische catastrofe leiden. In buurland Zimbabwe droegen landonteigeningen bij aan een economische neergang. Bij een al te drastisch beleid dreigt kapitaalvlucht, desinvestering en verlies aan economische expertise.
Zo is de nieuwe regering gedwongen tot een evenwichtsoefening, tussen de roep om rechtvaardigheid en de noodzaak om de economie overeind te houden. Ondertussen loert het oproer, van afropopulisten als Zuma en Julius Malema, de leider van de EFF die ooit opmerkte dat zijn partij ‘op dit moment’ niet opriep tot het ‘afslachten van witte mensen’. Aan de andere kant dreigt het geweld van radicale witte Zuid-Afrikanen die het verlies van hun bevoorrechte positie vrezen.
De keuze voor een coalitiepartner door het ANC zal cruciaal zijn. Als het ANC kiest voor de centrum-rechtse Democratische Alliantie zal de economie worden ontzien. Te vrezen valt echter dat zo’n coalitie te weinig zal doen om de ongelijkheid aan te pakken. Als het ANC kiest voor een alliantie met de populistische MK en EFF zal de ongelijkheid waarschijnlijk sterker bestreden, maar dreigt het land in een economische chaos gestort te worden en zal de corruptie waarschijnlijk verder toenemen.
Na de vrijlating van Nelson Mandela in 1990 gloorde de hoop op een mooie toekomst voor de ‘regenboognatie’. WIt, zwart en gekleurd zouden samenwerken, onder leiding van het ANC dat over een groot moreel gezag beschikte. Ruim dertig jaar later is er van dat morele gezag niets meer over en staat de regenboognatie voor een enorme uitdaging.
In het Volkskrant Commentaar wordt het standpunt van de krant verwoord. Het komt tot stand na een discussie tussen de commentatoren en de hoofdredactie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant