De Taiwanese president William Lai heeft dinsdag, 35 jaar na het Tiananmenbloedbad, gezegd dat ‘de herinnering eraan niet zal verdwijnen’. Maar op het Chinese vasteland en in Hongkong zijn dinsdag strenge maatregelen van kracht om elke verwijzing naar ‘6/4’ tegen te gaan.
Op 4 juni 1989 zette de Chinese Communistische Partij het leger in om een einde te maken aan een maandenlang studentenprotest op het Tiananmenplein in Beijing. Er vielen honderden, mogelijk duizenden doden. Het precieze dodental werd nooit bekendgemaakt, en sommige nabestaanden weten nog steeds niet waar de lichamen van hun geliefden zijn. De gebeurtenissen van ‘6/4’ zijn taboe in China, en jaarlijks zet de overheid zware middelen in om herdenkingen te voorkomen.
In Beijing is het Tiananmenplein dinsdag afgesloten voor individuele toeristen. Sinds vorig jaar geldt een reserveringsplicht voor toeristen die het politiek gevoelige plein willen bezoeken, maar reserveren voor 4 juni is dit jaar niet mogelijk. Volgens persbureau Reuters zijn fietsers en voetgangers niet toegelaten op de Chang’an Avenue, de verkeersas die langs het plein loopt. Een website met webcambeelden van het Tiananmenplein is dinsdag gesloten ‘voor onderhoud’.
Over de auteur
Leen Vervaeke is correspondent China voor de Volkskrant. Zij woont in Beijing. Eerder was ze correspondent België.
Zoals elk jaar patrouilleren militairen en politieagenten op bruggen en drukke kruispunten in Beijing. Op sociale media als WeChat en Douyin (het Chinese TikTok) is het niet mogelijk profielfoto’s aan te passen, om te voorkomen dat ‘gevoelige foto’s’ worden geplaatst, zoals afbeeldingen van kaarsen. Het onlinespel World of Warcraft, waar berichten kunnen worden uitgewisseld, meldde eerder dat gebruikers tussen 3 en 5 juni niet zouden kunnen inloggen, ook wegens ‘onderhoud’.
Verschillende nabestaanden van slachtoffers van het neergeslagen protest zijn wederom onder surveillance geplaatst, net als mensenrechtenadvocaten en voormalige studentenleiders. Een groep nabestaanden publiceerde een verklaring, waarin zij om ‘de waarheid over het bloedbad van 4 juni’ vroeg: ‘Hoeveel mensen werden gedood, hoeveel mensen raakten gewond en hoeveel mensen waren betrokken bij dit bloedbad dat China en de rest van de wereld schokte?’
Ook in Hongkong, waar tot 2019 jaarlijks een grote wake voor de slachtoffers van het Tiananmenbloedbad werd gehouden, zijn publieke herdenkingen niet langer mogelijk. In 2020 werd de wake geannuleerd omwille van covid-19, en na de invoering van een door Beijing opgelegde Nationale Veiligheidswet werden herdenkingsactiviteiten bestraft. De organisatie achter de wake werd ontbonden, en verschillende bestuursleden zitten in de cel.
De voorbije week werden in Hongkong acht personen gearresteerd, die volgens de autoriteiten van een ‘gevoelige datum’ gebruik hadden gemaakt om op sociale media berichten ‘met een staatsondermijnende intentie’ te plaatsen. Maandagavond werd nabij het Victoria Park, waar de wake vroeger plaatsvond, een Hongkongse kunstenaar opgepakt, die met handgebaren de getallen ‘8964’ (4 juni 1989, red.) vormde. Rond het Victoria Park zijn dinsdag honderden politieagenten op de been.
Verschillende Hongkongse prodemocratische activisten zeiden tegen persbureaus de afgelopen dagen door de politie te zijn gecontacteerd en gewaarschuwd. De hoogste bestuurder van Hongkong John Lee zei dinsdag dat ‘er in Hong Kong nog steeds mensen zijn die de stabiliteit en nationale veiligheid proberen te schaden’. ‘We moeten oppassen voor mensen die de kwestie kapen en er misbruik van maken om problemen te veroorzaken’, aldus Lee.
De censuur rond ‘4 juni’ is zo alomvattend, dat veel jonge Chinezen geen idee hebben van wat zich in 1989 in hun land heeft afgespeeld. Alleen in Taiwan, en in Chinese diasporagemeenschappen in de Verenigde Staten, Groot-Brittannië, Canada en Australië, wordt het Tiananmenbloedbad nog publiekelijk herdacht.
De Taiwanese president William Lee, die door Beijing als een separatist wordt beschouwd, schreef dinsdag op zijn Facebookpagina dat hij ‘hard zou blijven werken om deze historische herinnering levend te houden’. ‘De herdenking van 4 juni is niet alleen in het belang van 4 juni, maar van mensen over de hele wereld die geven om democratie en vrijheid’, schreef hij. En: ‘Een echt respectabel land laat het zijn bevolking toe om zich uit te spreken.’
Een woordvoerder van het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken in Beijing schudde maandag een vraag van een buitenlandse journalist over de herdenking van ‘4 juni’ met één zin van zich af. ‘De Chinese regering is al lang geleden tot een duidelijke conclusie gekomen over de politieke onrust die eind jaren tachtig plaatsvond’, zei hij. De Chinese overheid heeft het in officiële geschiedschrijving kort over ‘politieke oproer’ en een ‘tragisch incident veroorzaakt door de studentenprotesten’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant