Velduilen zijn reizigers. Ze zwerven op eigen houtje door Europa en verblijven waar het ze bevalt. Als ergens veel veldmuizen zijn, komen ze daarop af. Geen mens weet hoe ze elkaar vertellen waar ze moeten zijn. Wolven denken ook niet in landen. Degenen die uit het Oosten komen horen bij de Centraal-Europese wolvenpopulatie, die uit het Zuiden bij de alpiene wolvenpopulatie. Wolven hebben een territorium van tweehonderd vierkante kilometer: Nederland is voor hen geen natie, en ook niet van de mensen trouwens, maar gewoon een nieuw gebied.
Wie nadenkt over meersoortige politiek wordt meteen geconfronteerd met het belang van schaal. Dieren verenigen zich op allerlei manieren: in roedels, zwermen, kuddes, of niet, zoals de velduilen. Soms leven ze in soortspecifieke samenlevingen, soms vormen ze die met andere soorten, waaronder mensen. Verstandhoudingen met mensen zijn zelden op basis van vrijheid, maar er zijn grote verschillen in hoe dierlijke gevangenschap eruitziet. Huisdieren zijn gezinsleden, dieren in de vee-industrie en laboratoria uitgebuite arbeiders. Verschillende soorten gemeenschappen hebben hun eigen schaal.
Voor veel dieren, inclusief de menselijke, is het lokale niveau belangrijk: daar speelt het leven zich af, daar laten regels en afspraken zich voelen. Reizigers, zoals trekvogels, kennen het leven op verschillende plaatsen. Anderen zwemmen of lopen altijd van plek naar plek. Leefgewoontes zijn deels gevormd door de soort waartoe we behoren – dat bepaalt of we zwemmen, lopen of vliegen. Maar ook door gewoonte, traditie en cultuur, zo zijn sommigen onder ons standdieren en anderen reisdieren. Verschillende gemeenschappen delen leefgebieden, botsen soms. Veel dieren zijn internationaal, net als hun thuis, zoals rivieren, zeeën, bossen, bergkammen en de lucht. Talen zwerven trouwens ook over grenzen heen.
Sommige meersoortige kwesties moeten lokaal worden besproken, andere regionaal of internationaal. Onze belangen zijn meestal verbonden. We hebben allemaal schone lucht nodig en gezonde bossen, we worden allemaal bedreigd door de toenemende klimaatcrisis. Er zijn trouwens ook dieren die internationaal zijn tegen wil en dank. Zoals de kalfjes die als ze een paar dagen oud zijn dagenlang op transport moeten, en veel van hun oudere lotgenoten uit de vee-industrie die hetzelfde lot beschoren is.
In Waar kunnen we landen? schrijft de Franse filosoof Bruno Latour dat Europa een belangrijke rol te vervullen heeft als alternatief voor nationalistische politiek. Een te sterke gerichtheid op het eigen land vergroot het wij-zij-denken dat ecologische en politieke (namelijk extreemrechtse) problemen in stand houdt. Daar zien we hier nu een duidelijk voorbeeld van, met de nieuwe coalitie. Europa heeft natuurlijk een gewelddadig verleden, onze rijkdom is mede te danken aan de uitbuiting van levende wezens hier en elders. En heden: denk alleen al aan vluchtelingen die sterven als ze Fort Europa willen binnenkomen, of de diertransporten. Maar vanwege de vele talen en oude steden, de aandacht voor natuurbescherming en de democratische belofte, is het volgens Latour een plek waar verandering mogelijk is.
Of de meerstemmigheid van Europa op kan tegen de bureaucratie en de oude macht weet ik niet. Vervuiling en dierenleed worden nu gesubsidieerd; de agro-industrie kan beter lobbyen dan dieren en bomen dat kunnen. Maar vanwege het belang voor dieren, natuur en klimaat, houdt Europa een belofte in – van het nationale beleid zullen we het de komende tijd niet moeten hebben. Ook in het waarborgen van de persvrijheid en tolerantie kan Europa voor ons een belangrijke rol spelen. Mits extreemrechts in het Europees Parlement natuurlijk niet ook de overhand krijgt. Dan ga ik met de velduilen mee.
Source: NRC