Ook de PVV kan zich, met enkele slagen om de arm, inmiddels iets meer vinden in de bestelling van Franse onderzeeboten. Daarmee lijkt de weg vrij voor het contract met de Naval Group en wordt het nieuwe kabinet een rustige start gegund.
Met ‘tempo volle bak vooruit’ wil staatssecretaris Christophe van der Maat (VVD) het contract voor onderzeeboten tekenen met de Franse Naval Group – de winnaar van een jarenlange concurrentieslag met een Duitse en Zweedse concurrent. De Tweede Kamer gaat er op het allerlaatste moment waarschijnlijk niet voor liggen, blijkt maandag in een debat.
Boven de kwestie hangt vanwege de tijdsdruk sowieso een zweem van onvermijdelijkheid. Of, zoals Joeri Pool (PVV) het uitdrukt: ‘Een zwaard van Damocles.’
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Vijf jaar nadat het kabinet heeft geweigerd een defensievoorstel te volgen, om met het Zweedse Saab en het Nederlandse Damen in zee te gaan, valt er weinig meer te kiezen. Van der Maat zegt dat afstel of uitstel ‘enorme juridische en financiële gevolgen’ heeft. En tot vertraging leidt, terwijl nu al het risico bestaat dat de Onderzeedienst zonder boten komt te zitten.
Een groot deel van de Kamer is sowieso enthousiast. Nederland steekt met Franse boten ‘de Rubicon over’, stelt Hanneke van der Werf (D66) tevreden vast. Ook de VVD, ooit voorvechter van Saab-Damen, is allang bekeerd en fulmineert nu tegen mensen die dwepen met een ‘oranjeboot’. Het beeld ‘dat we kiezen voor een Franse boot ten koste van de Nederlandse industrie’ klopt niet, zegt Silvio Erkens. De bewindslieden van zijn partij (behalve Van der Maat ook minister van Economische Zaken Micky Adriaansens) beamen dit. Zij verwijzen naar cijfers dat de Nederlandse betrokkenheid bij de voorstellen van beide werven elkaar weinig ontloopt.
Ook Tjebbe van Oostenbrugge (NSC) spreekt van ‘een fantastische deal die ook erg goed is voor de Nederlandse maritieme industrie’. Later, als de staatssecretaris toezegt dat de Auditdienst Rijk (ADR) niet eenmaal maar zelfs tweemaal per jaar zal rapporteren over de voortgang, is hij helemaal tevreden gesteld.
Maar de meeste lof voor het besluit lijkt te komen van de grootste oppositiepartij, GroenLinks-PvdA. Jimme Nordkamp citeert uit overheidsstukken die de voordelen benadrukken en zegt ‘zeer tevreden’ te zijn ‘over het proces en de Nederlandse industriële betrokkenheid’ bij de bouw van de onderzeeboten. Die is volgens Adriaansens ‘enkele honderden miljoenen’ (in een project van 5,6 miljard euro). Nordkamp: ‘Naval Group biedt de beste algehele balans, we delen die conclusie van het ministerie.’
Er is dus, constateert Van der Maat tijdens het debat, een brede Kamermeerderheid om het demissionaire kabinet snel een contract te laten tekenen met Naval Group, al was het maar omdat, zoals Van Oostenbrugge (en vele anderen) vaststellen, ‘verder uitstel desastreus is’, ook voor de mensen van de Onderzeedienst die op de publieke tribune zitten.
Toch is dat niet het hele verhaal. Want los van Chris Stoffer van de SGP, die al jaren strijdt tegen het kabinetsbeleid in deze kwestie, hebben vooraf twee grote partijen duidelijk gemaakt dat ze grote bezwaren hebben. De grootste, de PVV, was altijd uiterst kritisch en stemde in maart nog voor uitstel van het besluit. Maar uit de beleefdheden die Joeri Pool vandaag uitwisselt, valt af te leiden dat hij vlak voor het aantreden van een nieuw kabinet niet op politiek oorlogspad is.
Voor de ‘geluiden uit de maritieme sector’ die hij opsomt heeft hij veel begrip, zegt hij: een ‘fundamenteel ongelijk speelveld’ leidt ertoe dat het Nederlandse belang wordt ‘verkwanseld’ en ‘het fundament onder de nationale marinebouw weggeslagen’. Maar, zegt hij ook, er is veel gebeurd sinds hij de gunning aan de Fransen in maart ‘een ramp’ noemde. Vandaag beperkt hij zich tot vragen over de onzekerheid over de plaatsing van Amerikaanse Tomahawks op de nieuwe boten en het nieuws dat Defensie de controle-eisen op instigatie van de Fransen heeft versoepeld door frasen toe te voegen over ‘maximale medewerking voor zover mogelijk binnen nationale wetgeving’.
Hij laat zich niet helemaal overtuigen door de antwoorden van Van der Maat – dat 100 procent garantie over de Tomahawks niet gegeven kán worden en dat Nederland ‘niets’ heeft toegegeven aan Parijs en nog steeds ‘onbelemmerde toegang’ tot Franse documenten krijgt, al zit er wel een Franse ambtenaar naast. Maar zijn opstelling is veel constructiever dan voorheen. Pool zegt aan het eind dat zijn zorgen ‘nog niet helemaal zijn weggenomen’ en dat de partij intern zal overleggen hoe het zal stemmen over de vandaag ingediende moties.
Daarmee lijkt de weg vrij voor een contract met Naval Group en wordt het aankomende kabinet een rustige start gegund – tenzij de PVV alsnog voor uitstel stemt. Maar Nordkamp (GL-PvdA) krijgt de scherpste kritiek te verduren. Hij nam eind vorige week het standpunt in dat, als het besluit niet ‘breed gedragen’ wordt binnen het nieuwe kabinet, zijn fractie overweegt voor uitstel te stemmen.
Maandag is Nordkamp, net als Pool, aan het terugkrabbelen. De steun van GroenLinks-PvdA is ‘niet afhankelijk van de PVV’, zegt hij, maar zijn fractie zoekt ‘comfort’ en ‘inzicht in de politiek-bestuurlijke borging van de continuïteit van dit project’.
Hij krijgt de volle lading van andere partijen, die spreken van ‘spelen met onze nationale veiligheid’ (Van der Werf) en ‘een zeer ondermijnende manier van politiek bedrijven’ (Boswijk). Nordkamp dient een motie in die uitspreekt dat een nieuw kabinet in het regeerprogramma moet opnemen ‘hoe zij de toekomst van dit project waarborgt’.
Gestemd wordt er over een week. En als een motie voor uitstel een meerderheid haalt, zegt Van der Maat, ‘zal ik hem nooit uitvoeren’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant