Waarom mogen mensen met geld experimenten met arme mensen? Gaan arme mensen meer op ons lijken wanneer we ze wat geld geven? Nee, het benadrukt en versterkt juist ongelijkheid en onrecht.
Met het project Gewoon geld geven gaat het Kansfonds zeshonderd bijstandsgezinnen gedurende twee jaar maandelijks een bedrag van 150 euro bovenop hun bijstandsuitkering geven. Wat de gezinnen met het bedrag doen, mogen ze volledig zelf weten. Het Kansfonds gaat uit van vertrouwen en legt geen voorwaarden op over de besteding van het geld. Wat dat betreft is het een van de sympathiekste armoedeprojecten die we in Nederland hebben.
Velen zullen 150 euro per maand een habbekrats vinden, en dat is het in zekere zin ook. Recent nog berekende de commissie Sociaal Minimum dat veel gezinnen die in Nederland van de bijstand leven maandelijks tussen de 200 en de 500 euro tekortkomen. Bekijk je het op weekbasis, dan is het ‘Gewoon geld’ ongeveer het bedrag dat je kwijt bent aan een avondje kroeghangen met vier halve liters bier en een portie bitterballen (37,50 euro). Leef je in armoede en moet je rondkomen van 40 euro per week, dan gaat het om bijna een verdubbeling van je wekelijks vrij te besteden inkomen.
Over de auteurs
Tim ’S Jongers is politicoloog, publicist en auteur. Hij is momenteel directeur van de Wiardi Beckman-stichting, het wetenschappelijk bureau van de PvdA. Laura Batstra is hoogleraar Orthopedagogiek aan de faculteit Gedrags- & Maatschappijwetenschappen van de Rijksuniversiteit Groningen.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Wat ons echter tegen de borst stuit, is dat deelnemers aan Gewoon geld geven worden geacht deel te nemen aan een achterliggend onderzoek met als centrale vraag: wat is het effect van extra financiële armslag op het welzijn van gezinnen in armoede? Om dat effect goed te onderbouwen, komt er een zogenoemde controlegroep bestaande uit eveneens zeshonderd gezinnen die in armoede leven en die geen geld krijgen, maar wel worden onderzocht. Gezinnen die zich opgeven voor het project weten vooraf niet of ze in de gelukkige experimentele groep vallen of in de controlegroep die niets krijgt. Experimenteren met arme mensen, het is even bijzonder als zorgelijk dat dit kennelijk door een ethische commissie is goedgekeurd
Onderzoekers gaan vervolgens de twee groepen vergelijken op indicatoren als stressreductie, maatschappelijke participatie en betere schoolprestaties van de kinderen. Dat zijn nogal wat verwachtingen voor een bedrag van 37,50 euro per week. Maar wie zoekt, vindt altijd wel, en het is vrij voorspelbaar dat degenen die ietwat financiële armslag cadeau krijgen daar positieve effecten van zullen ondervinden en/of rapporteren.
Na twee jaar wordt de maandelijkse gift in een half jaar afgebouwd naar nul. De kans dat in twee jaar de slopende effecten van soms generatielange armoede opgelost of langdurig verlicht zullen zijn, is niet groot. De wetenschap heeft evenwel haar kennis opgehaald en de proefpersonen staan weer (in de experimentele groep) of nog steeds (in de controlegroep) met lege handen.
Daarom stellen wij ons de vraag: waarom mogen mensen met geld experimenten met arme mensen? Dit onderzoek lijkt volledig te passen in de logica van de niet-armen: gaan arme mensen meer op ons lijken wanneer we ze wat geld geven? We kunnen die logica ook omdraaien. Laten we zeshonderd rijke mensen twee jaar in armoede laten leven en hen vergelijken met zeshonderd rijke controleproefpersonen die hun geld gewoon behouden. We kijken of de voorheen rijken in hun gedrag en emoties gaan lijken op arme mensen.
Een dergelijke studie zou veel vertellen over de effecten van bestaans(on)zekerheid, maar komt waarschijnlijk niet van de grond wegens een gebrek aan deelnemers. Rijke mensen hebben het geluk dat ze zich niet aan hoeven te melden voor experimenten in de hoop hun ellende te verlichten.
Precies hier zit de crux van armoedebeleid en aanverwante onderzoeken in Nederland. Het benadrukt en versterkt ongelijkheid en onrecht. We weten uit menig studie dat de effecten van chronisch geldgebrek desastreus zijn, en ieder persoon die in armoede leeft of geleefd heeft weet dat wat meer financiële ruimte helpend is. De échte vraag is waarom (kostbaar) onderzoek nodig is om de niet-armen daarvan te overtuigen.
Overigens, volgens ons heeft de interessantste bevinding van het project al plaatsgehad, namelijk aan de start toen het Kansfonds aan den lijve heeft ondervonden dat ‘Gewoon geld geven’ in Nederland verre van gewoon is. Het aantal hoepels waar men doorheen moest springen om het voor elkaar te krijgen dat een gift aan arme gezinnen niet leidt tot problemen met de Belastingdienst, het terugvorderen van toeslagen en andersoortige kafkaëske toestanden is aanzienlijk.
Een groot obstakel bleek dat giften aan mensen die bijstand ontvangen van hun inkomen afgaat. Geld geven wordt dan een vestzak-broekzakoperatie. Dat de idioterie van het door niet-armen ontwikkelde doolhof van regels en regelingen zo duidelijk boven tafel is gekomen, is een mooie en zeer waardevolle opbrengst van dit project van het Kansfonds. En hopelijk een aanzet tot een menswaardiger en eenvoudiger armoedebeleid.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant