Onder scholieren zijn e-sigaretten ongekend populair. Ook op Baken Stad College in Almere wordt er flink gevapet. Ondanks het verbod zijn smaakjes nog volop te verkrijgen, soms illegaal. ‘Ik geef geld door een open raampje en krijg er een vape voor terug.’
Zodra de pauzebel heeft geklonken, loopt Joost (15) het schoolhek door, langs het bord ‘Rookvrije generatie’, en slaat dan linksaf naar het bruggetje. Daar steekt de scholier van Baken Stad College in Almere een peuk op. Gelijktijdig neemt hij trekjes van zijn vape, de oplaadbare e-sigaret, die volgens het vorige week gepubliceerde onderzoek van het RIVM en de GGD’s grote populariteit geniet onder jongeren.
9 procent van de middelbare scholieren in de tweede en vierde klas zegt minimaal een keer per week te vapen, een verviervoudiging in vier jaar tijd. Dat is volgens het RIVM zorgelijk omdat de damp van een e-sigaret – net als tabaksrook – schadelijke stoffen bevat die hartkloppingen en een verhoogde kans op kanker of longaandoeningen kunnen veroorzaken.
Joost (niet zijn echte naam) weet dat roken ongezond is, maar hij piekert er niet over om te stoppen. ‘Ik houd van die nicotinekick’, zegt hij, terwijl zijn gezicht achter een indrukwekkende rookwolk verdwijnt, geproduceerd door zijn Mr. Blue-vape. De combinatie van roken en vapen bevalt hem uitstekend, ‘want door de vape proef ik de gore rooksmaak wat minder’.
Om het vapen onaantrekkelijk te maken voor jongeren, is per 1 januari een smaakjesverbod van kracht. Sindsdien mogen er alleen nog e-sigaretten met tabakssmaak worden verkocht. De onder jongeren populaire smaken als cola, Blue Razz-citroen, bubblegum of suikerspin liggen dus niet meer in de schappen.
Of de maatregel effect heeft, zal pas later terug te zien zijn in de cijfers. Een ding is alvast duidelijk: jongeren weten de vapes met smaakjes alsnog te krijgen. ‘Via via’, antwoorden de scholieren die buiten staan te paffen op de vraag hoe ze eraan komen.
Na wat doorvragen bekennen ze dat ze de vapes bij buitenlandse webshops bestellen, of via dealers die zichzelf promoten op sociale media als Snapchat of WhatsApp. ‘Dan geef je een adres door en komt er iemand met een scooter of auto naar de afgesproken plek’, zegt een blonde jongen met een beugel. Of hij dan ook instapt in de auto? Hij proest het uit. ‘Natuurlijk niet mevrouw, straks nemen ze me nog mee. Ik geef gewoon geld door een open raampje en daar krijg ik een vape voor terug.’
Een vape via de dealer kost 15 à 20 euro, afhankelijk van de smaak en de hoeveelheid ‘puffs’, oftewel het aantal trekjes dat je kunt nemen. De jongeren die deze middag op het bruggetje staan, lurken allemaal aan de ‘Tornado-variant’, made in China.
Vijftienduizend puffs, staat met blokletters op de neonkleurige verpakking – veel meer dan de 600 puffs van vapes die volgens de wettelijke richtlijnen in de winkel verkrijgbaar zijn. De Tornado-vapes bevatten bovendien meestal rondom de 5 procent nicotine, meer dan een verdubbeling ten opzichte van het wettelijk toegestane maximum van 2 procent.
De Almeerse jongeren lijken het argument te onderschrijven dat verkopers van e-sigaretten inzetten tegen het verbod op de vapes met een smaak. Dat verbod, zeggen de verkopers, drijft jongeren recht in de armen van dealers, die veel schadelijker en ongecontroleerd spul verkopen dan in de winkel verkrijgbaar is.
Dat steeds meer scholieren roken, gaat Gerard Roos aan het hart. De directeur van Baken Stad College, waar praktijkgericht onderwijs op havo- en vmbo-niveau wordt aangeboden, maakt zich zorgen over de schadelijke gevolgen voor zijn leerlingen. ‘Ons beleid is dat op school en bij het hek niet wordt gerookt, maar ergens houdt onze invloedssfeer op. Als ze het 10 meter verderop doen, hebben we daar niets over te zeggen.’
Ouders hebben een brief ontvangen waarin het rookbeleid van de school wordt uitgelegd. Als hun kind zich hier niet aan houdt, kunnen ze een belletje verwachten. Dit gebeurde onder meer vorig jaar oktober, tijdens het schoolkamp. Meerdere leerlingen werden betrapt met een vape of sigaret.
‘We zeiden tegen de ouders: kom ze maar halen’, zegt Rob Ketellapper, hoofdconciërge en waarnemend pedagogisch coördinator. ‘Dat klinkt misschien rigoureus, maar we moeten het signaal afgeven dat we het echt niet tolereren, anders gebeurt het tijdens een volgende gelegenheid weer.’
In de acht jaar dat Ketellapper op de school werkzaam is, heeft hij het aantal rokers zien toenemen. ‘Er zijn altijd wel derde- of vierdejaars scholieren geweest die in de pauze stonden te roken’, zegt hij. ‘Maar sinds 2021, aan het einde van de coronaperiode, kwam de vape op en is het echt ontploft.’ Soms wordt er zelfs in het schoolgebouw gevapet, weet hij. ‘Dan denk ik: goh, wat ruikt het hier prettig.’
De pauze is bijna voorbij en Joost neemt nog snel wat trekjes. Hij heeft inmiddels gezelschap van drie andere vapers, onder wie de 15-jarige Eliza. ‘Ik doe het de hele dag door, ook stiekem op het toilet op school’, zegt ze, omgeven door een walm van aardbei en banaan. Een eerdere poging om te stoppen mislukte. ‘Al m’n vrienden doen het, dus toen ben ik maar weer begonnen.’
Dat de overheid een smaakjesverbod heeft ingevoerd ‘snapt ze wel’, zegt ze. Maar Joost denkt daar duidelijk anders over. ‘Nee man, het is fucked up’, zegt hij. Een goede reden kan hij alleen niet bedenken. ‘Zolang ik het ergens kan krijgen, vind ik het eigenlijk wel prima.’ Terwijl hij terug naar school slentert, stoot hij Eliza aan. ‘Voel jij ’m ook, die nicotinekick?’ Hij grijnst gelukzalig. ‘Lekker man.’
Rookvrije generatie
In het Nationaal Preventieakkoord dat de overheid in 2018 sloot met zeventig maatschappelijke organisaties, is opgenomen dat er in 2040 sprake moet zijn van ‘een rookvrije generatie’. De laatste cijfers uit het RIVM-onderzoek staan deze ambitie in de weg. Na een jarenlange daling van rokende scholieren (vergeleken met 1999 is het percentage rokers tussen de 12 en 16 jaar meer dan gehalveerd), lijkt er nu een trendbreuk plaats te vinden.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant