Moet je echt volkorenpasta eten en word je van aardappels dik? En welke van de drie is de duurzaamste keuze?
Aardappelen, pasta en rijst staan alle drie in de Schijf van Vijf van het Voedingscentrum, hoewel van pasta en rijst alleen de volkorenversies: zilvervliesrijst en volkorenpasta, zegt Tara Eikenaar van het Voedingscentrum. Die zijn namelijk gemaakt van de hele graankorrels, inclusief de kiemen, vliesjes (rijst) of zemelen (pasta) die om de korrel heen zitten. Daardoor hebben ze enorme gezondheidsvoordelen boven de ‘witte’ versies, waar de vliesjes en kiemen uit zijn gehaald, stelt de Gezondheidsraad, leidraad voor de voedingsadviezen van het Voedingscentrum.
Volkoren graanproducten bevatten meer vezels, eiwitten, B-vitamines en mineralen dan witte. Het regelmatig eten van volkorenproducten verkleint bovendien de kans op hart- en vaatziekten, diabetes type 2 en darmkanker, zegt de Gezondheidsraad. ‘Witte rijst of pasta vervangen door de volkoren variant is een van de makkelijkste keuzes die je thuis kunt maken voor een gezond eetpatroon’, beaamt voedingswetenschapper en wetenschapscommunicator Liesbeth Smit.
Over de auteur
Loethe Olthuis schrijft over voeding en koken.
En aardappels? Die zijn ook gezond. Ze bevatten net als volkorenpasta en zilvervliesrijst vezels, vooral in de schil. Ook zit er vitamine C in, B-vitamines zoals B6, wat eiwit en mineralen als kalium, calcium en fosfor. Vooral gekookte aardappels, eventueel in de schil, zijn een gezonde keuze, beaamt voedingswetenschapper Jaap Seidell. Het is een fabel dat je er dik van wordt. ‘Aardappels bevatten minder calorieën dan pasta of rijst. Tegelijkertijd hebben aardappels een veel hogere verzadigingswaarde, je zit er eerder vol van. Als we gekookte aardappels laten afkoelen en verwerken in bijvoorbeeld een salade, worden ze zelfs nog meer verzadigend.’
Volgens Seidell hangt de ‘gezondheid’ van zowel aardappels als rijst en pasta wel af van de manier waarop we ze eten. ‘Zodra we aardappels gaan bakken of frituren tot chips en frites, of aardappels, pasta en rijst eten met veel saus of kaas, zijn ze opeens een stuk minder gezond. Er zit dan veel meer vet, zout en calorieën in. Bovendien eten we er dan gemakkelijk te veel van, mensen zijn van nature dol op vet en zout.’
Bij hoge verhitting (frituren, bakken) van aardappels kan ook de mogelijk kankerverwekkende stof acrylamide ontstaan, vooral in de ‘bruine randjes’. ‘Gefrituurde aardappelen en chips leveren de grootste bijdrage aan de inname van acrylamiden via voedsel’, zegt voedselautoriteit NVWA in een onderzoek naar de gezondheidsrisico’s van aardappels.
Kun je aardappels wel in de schil eten? Ze worden toch bespoten met giftige bestrijdingsmiddelen? ‘Aardappels zijn inderdaad heel gevoelig voor plagen en ziekten en worden behandeld met bestrijdingsmiddelen’, zegt Paul Struik, emeritus hoogleraar gewasfysiologie aan Wageningen Universiteit. Volgens het CLO (Compendium voor de Leefomgeving) is het totale gebruik van bestrijdingsmiddelen in Nederland de laatste jaren weliswaar gedaald, maar in 2020 nam de teelt van aardappels nog 44 procent van het totale gebruik aan gewasbeschermingsmiddelen voor haar rekening.
Toch kun je volgens het Voedingscentrum en de NVWA ook aardappels met schil veilig eten, de maximaal toegestane hoeveelheid van zulke middelen wordt niet of nauwelijks overschreden. De NVWA heeft wel kanttekeningen. ‘Niet alle middelen die zijn toegelaten voor gebruik in de aardappelteelt worden regulier geanalyseerd. Ook wordt gelijktijdige blootstelling aan zulke stoffen vanuit andere levensmiddelen niet meegenomen, evenmin als het effect van inname van verschillende giftige stoffen.’
‘Je zou ook voor biologisch geteelde aardappels kunnen kiezen, daar worden geen bestrijdingsmiddelen bij gebruikt. Dat is ook beter voor de biodiversiteit’, zegt Paulien van der Geest, expert duurzame voeding van voorlichtingsorganisatie Milieu Centraal.
Zijn aardappels, pasta en rijst even duurzaam? Ze hebben alle drie een véél lagere milieu- en klimaatbelasting dan dierlijke producten als vlees en zuivel. ‘Aardappels hebben een veel hogere opbrengst dan rijst of pasta, de productie kost weinig energie en stoot weinig broeikasgassen uit’, zegt Hans Blonk van milieu-onderzoeksbureau Blonk Sustainability. ‘Voor Nederlandse aardappels is bovendien weinig transport nodig.’
‘Klopt’, beaamt Struik van Wageningen Universiteit. ‘Van een tarweplant is een groot deel voor ons oneetbaar: de stengel, het stro. Maar één aardappelplant produceert relatief veel eetbare knollen, ook in verhouding tot de rest van de plant.’
Toch heeft pasta een groot voordeel, vindt Blonk. ‘De teelt en productie van tarwe kost weliswaar meer energie dan die van aardappels en stoot meer CO2 uit, maar zowel de korrels als gedroogde pasta zijn heel lang houdbaar, veel langer dan aardappels. En van alle graansoorten heeft tarwe de hoogste opbrengst per hectare en is het meest efficiënt te telen.’ Volgens het Compendium voor de Leefomgeving (CLO) verbruikt de teelt van Nederlandse tarwe maar zo’n 3 procent van de totale hoeveelheid gewasbeschermingsmiddelen.
Ten slotte: rijst. Uit duurzaamheidsoogpunt zouden we dat met mate moeten eten, zegt Blonk. ‘Rijst is weliswaar ook heel lang houdbaar en heeft minder land nodig dan tarwe, maar rijstteelt kost veel water en is verantwoordelijk voor eenachtste van de wereldwijde uitstoot van methaan, een sterk broeikasgas.’
‘Zowel voor aardappels, tarweproducten als rijst ben je het duurzaamst bezig als je kiest voor producten met een betrouwbaar keurmerk, zoals biologisch/EKO, Fairtrade, On the Way to Planet Proof of Rainforest Alliance’, aldus Van der Geest van Milieu Centraal. ‘Zulke keurmerken stellen eisen aan duurzaamheid en arbeidsomstandigheden.’
Duurzaamheid is ook gediend met minder verspilling. Volgens onderzoek van het Voedingscentrum verspillen Nederlanders thuis gemiddeld 33,4 kilo eten per persoon per jaar aan vast voedsel. Veel brood, groente en fruit, maar ook aardappels, rijst en pasta belanden in de vuilnisbak. Voedselverspilling kost niet alleen geld, maar leidt ook tot onnodig extra energie- en landgebruik en broeikasgasuitstoot.
Wat moet je nu eten: aardappels, pasta of rijst? Ze hebben allemaal sterke en minder sterke punten. ‘Variatie is het beste’, zegt Eikenaar van het Voedingscentrum. Wetenschapscommunicator Smit voegt toe: ‘Houd je niet van zilvervliesrijst of volkorenpasta? Doe dan bijvoorbeeld wat bonen, linzen of kikkererwten door witte rijst of pasta voor extra vezels, probeer volkoren couscous of pasta gemaakt van peulvruchten. Wees avontuurlijk!’
Beter/Leven
In de rubriek Beter/Leven beantwoordt de Volkskrant, samen met experts, praktische vragen op het terrein van onder meer gezondheid, geld en duurzaamheid. Zelf een vraag voor deze rubriek? beterleven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant