Het nieuwe kabinet wil gemeenten verbieden statushouders met voorrang woonruimte aan te bieden. Twee Utrechtse wethouders besloten in 2022 alle statushouders op de wachtlijst in één klap een woning toe te kennen. Wat gebeurt er als dit niet meer kan?
‘Een spannend vraagstuk’, noemen de Utrechtse wethouders Rachel Streefland (ChristenUnie, Asiel) en Dennis de Vries (PvdA, Wonen) het: als het aan de coalitiepartners in Den Haag ligt, krijgen statushouders niet langer voorrang op een sociale huurwoning. Sterker, het nieuwe kabinet wil het gemeenten verbieden erkende vluchtelingen voorrang te geven op een huis.
Op het stadskantoor in Utrecht is met gefronste wenkbrauwen op het voornemen gereageerd. Daar kregen alle statushouders op de wachtlijst in de zomer van 2022 voorrang. Binnen vier weken werden daardoor 490 statushouders gehuisvest.
Welke vragen stellen jullie bij het zien van zo’n maatregel?
De Vries: ‘Hoe hebben ze het kunnen bedenken? Is er nagedacht over de gevolgen? Zijn er gesprekken gevoerd met betrokkenen?’
Streefland: ‘Die vragen heb ik ook. Tegelijkertijd denk ik: het akkoord staat ver van mijn bestuurlijke rol af. Ik wil oplossen en uitleggen. Sommige dingen vind ik in dit geval wel moeilijk uit te leggen.’
Wat vindt u van het verbod?
De Vries: ‘Dit is politiek heel spannend, een vraagstuk dat polariseert bovendien.’
Streefland: ‘Als dit verbod er gaat komen, dan moet de woningwet worden aangepast. Dat wordt behoorlijk problematisch. En het gaat vreselijk veel tijd kosten.’
Hoe zal dit verbod uitpakken voor Utrecht?
Streefland: ‘Vandaag of morgen zal het de dagelijkse realiteit niet veranderen.’
De Vries: ‘Wij moeten de wet uitvoeren. Het gevolg is dat de asielcrisis...’
Streefland: ‘Ik zou zeggen: opvangcrisis.’
De Vries: ‘Het gevolg is dat de opvangcrisis groter wordt omdat er vanuit de azc’s geen doorstroom meer is.’
Streefland: ‘Het hele treintje gaat vastlopen. Mensen komen aan in Ter Apel. Daarna gaan ze naar een azc. Als ze worden gekoppeld aan een gemeente en ze hebben een verblijfsvergunning, moet die gemeente ze een woning geven. Maar dit gebeurt dan niet meer.’
In het hoofdlijnenakkoord staat ook dat extra wordt ingezet op inburgering en integratie. ‘Uitgangspunt is dat je een van ons bent als je meedoet’, staat er. Kan een statushouder meedoen zonder woning?
De Vries: ‘Dit spreekt het verbod op voorrang tegen. Als je wilt dat mensen inburgeren, moet je ze vooral geen woning ontzeggen. Wij gunnen mensen een kansrijke start.’
Streefland: ‘Meedoen gaat met dit verbod niet gebeuren. En dat terwijl meedoen cruciaal is. Om goed in te burgeren, hebben mensen een huis nodig. Vergeet niet: we kunnen deze mensen in Nederland goed gebruiken. We hebben handen aan het bed nodig, maar ook op andere plekken. Ze zijn cruciaal in deze arbeidsmarkt. Dan moeten ze wel ergens kunnen wonen.’
In Utrecht is de gemiddelde wachttijd voor een sociale huurwoning elf jaar. Mensen die al zo lang op de wachtlijst staan, zullen misschien zeggen: door de statushouders geen voorrang meer te geven, kom ik eerder aan de beurt.
Streefland: ‘Van de woningen gaat 30 procent altijd al naar aandachtsgroepen, zoals mensen uit jeugdinstellingen of vrouwenopvang. Ook als statushouders daar niet meer zitten. De overige 70 procent gaat altijd naar andere, reguliere wachtenden. Eerder aan de beurt zijn, is relatief. We maken een verdeling. De aandachtsgroepen zullen er altijd blijven.’
De Vries: ‘De statushouders zijn nu onderdeel van die 30 procent. Ik begrijp heus dat het moeilijk is als je kind van 25, 30 jaar oud nog thuis woont en niet in aanmerking komt voor een woning. Ik snap de polarisatie. Daarom kijken we ook naar tijdelijke woningen en deelwoningen.’
Met welke voornemens uit het hoofdlijnenakkoord bent u blij?
De Vries, na een korte stilte: ‘Op wonen, daar wordt in grote lijnen het huidige beleid van (demissionair, red.) minister Hugo de Jonge (CDA, Volkshuisvesting) voortgezet. Je ziet dat we als samenleving stappen zetten op het gebied van volkshuisvesting, bijvoorbeeld met de Wet betaalbare huur. Over het VVD-sausje dat over sommige voorstellen is gegoten, ben ik minder te spreken. Maar goed, ik ben heus niet alleen maar negatief.’
Streefland: ‘Ik hoop van harte dat NSC de rechtsstaat eerbiedigt, zoals de partij belooft.’
Maakt u zich daar zorgen over?
Streefland: ‘Ik vind dat er grenzen worden opgezocht. Ik werk veel met en voor mensen die zelf niet in staat zijn om zich staande te houden in de samenleving. Daklozen, bijvoorbeeld. Ik zie daar bij de huidige coalitiepartners geen barmhartigheid. Als overheid moet je er juist voor deze mensen zijn. Het toekomstige kabinet wil bovendien stoppen met de financiering van ongedocumenteerden. Die groep komt dus op straat. De mensen rechteloos maken, daar krijg ik buikpijn van.’
Stel: het verbod wordt doorgevoerd. Denkt u erover als gemeente te zeggen: wij negeren het verbod en geven statushouders toch met voorrang een woning, zoals Utrecht eerder deed?
Streefland: ‘Het regeerakkoord moet nog worden geschreven. Het college heeft ook lokale bevoegdheden. De vraag is: zet je die dan in? Daar gaan we over praten.’
De Vries: ‘Waar mogelijk, stellen we ons constructief op. Maar als het een morele zaak wordt, dan vind ik dat we van ons moeten laten horen.’
Streefland: ‘En tot die tijd blijven wij doen wat we doen. Zolang er geen ernstig verbod is, of helderheid, blijven we uitleg geven en houden we koers.’
Nederland telt ruim twee miljoen corporatiewoningen. Een deel van deze woningen komt – na verhuizing of overlijden van de huurder – beschikbaar voor de verhuur. De laatste jaren waren dat er jaarlijks zo’n 170 duizend.
In de Nederlandse azc’s wachten volgens het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) op dit moment 19.600 statushouders op een huurwoning. Het Rijk bepaalt elk half jaar hoeveel statushouders gemeenten een woonplek moeten geven. De verdeling over gemeenten hangt af van hoeveel mensen er in een gemeente wonen. Wanneer een asielzoeker een verblijfsvergunning krijgt, verbindt COA de statushouder binnen twee weken aan een gemeente waar diegene de beste kans heeft om in te burgeren.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant