De Zuid-Afrikaanse regeringspartij ANC verliest voor het eerst sinds 1994 haar meerderheid in het parlement. Daardoor moet de partij een coalitie vormen met kleinere partijen. Wie zijn de leiders van de belangrijkste partijen in het land, en wat beloven zij?
De huidige president van Zuid-Afrika is een kind van het racistische apartheidssysteem. Zijn ouders werden gedwongen te verhuizen uit het centrum van Johannesburg, waarna Ramaphosa opgroeide in Soweto. Daar strafte de politie in 1976 protesten tegen het verplichten van Afrikaans als voertaal op scholen af met dodelijk geweld. Ramaphosa was toen al een gehard activist. Tijdens zijn rechtenstudie zat hij meerdere malen vast, omdat hij opkwam voor rechten van de zwarte bevolking. Na zijn studie richtte hij een vakbond op voor zwarte mijnwerkers, die uitgroeide tot de grootste van het land.
Ramaphosa leidde namens het ANC de onderhandelingen die een einde maakten aan de apartheid. Hij wilde Nelson Mandela opvolgen bij diens overlijden, al vond de partij hem daar destijds te jong voor. Ramaphosa verruilde de politiek voor het zakenleven, waar hij een fortuin verdiende met uiteenlopende ondernemingen, van McDonald’s-franchises tot mijnbouw.
In 2012 keerde hij terug in de politiek. Via het vicepresidentschap veroverde hij in 2018 uiteindelijk het hoogste ambt. Hij deed dat door zijn baas, de toenmalige president Jacob Zuma, aan te vallen op de chronische corruptie in het ANC.
Nadat Zuma was afgetreden, werd Ramaphosa als president zelf ook in verband gebracht met een reeks schandalen. Die wist hij te overleven. Desondanks krijgt Ramaphosa veel kritiek, omdat hij de grote problemen van Zuid-Afrika niet heeft weten op te lossen. Vandaar dat hij campagne voerde met de belofte dat hij het in een tweede termijn beter gaat doen.
Veel gedesillusioneerde stemmers geloofden daar niet meer in en keerden het ANC de rug toe: de partij kreeg meer dan 17 procent minder stemmen dan bij de verkiezingen van 2019. Alsnog is het ANC met zo’n 40 procent van de stemmen (bij 99,9 procent van de stemmen geteld) de grootste partij, waardoor zij als eerste mag proberen een coalitie te vormen.
Student politicologie en rechten John Steenhuisen kwam door tijd- en geldgebrek amper aan studeren toe. Dat vond hij niet erg, want hij wilde maar één ding: de politiek in. Als 22-jarige werd hij een van de jongste gemeenteraadsleden in Zuid-Afrika.
Daarna klom hij op via politieke functies in het provinciale en daarna het landelijke parlement. Hij is daarin tegenwoordig de belangrijkste oppositieleider. Vanwege een buitenechtelijke verhouding met een woordvoerder van de partij maakte zijn carrière even een pas op de plaats. Nadat dit overspel was uitgemond in een huwelijk met zijn nieuwe liefde, werd Steenhuisen de misstap vergeven.
De charismatische liberaal staat bekend om zijn harde, soms zelfs grove politieke stijl. Dat in een DA-verkiezingsspotje de nationale vlag in brand werd gestoken, ging veel Zuid-Afrikanen te ver.
Als hoofd van de op een na grootste partij, heeft Steenhuisen de ambitie de eerste witte president van Zuid-Afrika na de apartheid te worden. Hij posteert zich als ‘redder’ die de werkloosheid en andere economische problemen gaat oplossen.
De Democratische Alliantie, een overwegend witte partij, probeert aantrekkelijker te worden voor zwarte kiezers. Tot dusverre trekt de witte politicus vooral andere minderheden aan, bijvoorbeeld mensen van gemengd bloed of met Aziatische wortels.
Volgens critici zou hij zich onvoldoende bewust zijn van het privilege van zijn huidskleur. Dat maakt het voor Steenhuisen moeilijk een brug te slaan naar de zwarte kiezers, wier stemmen hij nodig heeft om zijn partij echt groot te maken.
Uiteindelijk kreeg de DA woensdag met 22 procent iets meer stemmen dan bij de verkiezingen van 2019 (20,7 procent).
Al in 1959 sloot Jacob Zuma zich aan bij het Afrikaans Nationaal Congres (ANC). Drie jaar later werd hij actief lid van de gewapende vleugel van die partij. Het leidde tot een arrestatie in 1963 en een veroordeling: hij zou de witte minderheidsregering omver willen werpen. Tien jaar zat Zuma in de zwaarbewaakte gevangenis op Robbeneiland, waar ook Nelson Mandela zijn straf uitzat.
Na de afschaffing van de apartheid en de voor het ANC overweldigende verkiezingswinst bij de eerste democratische verkiezingen van 1994, groeide Zuma al gauw uit tot een partijprominent. In 2007 werd hij gekozen om het ANC te leiden, in 2009 werd hij de vierde president van Zuid-Afrika.
Tijdens zijn twee termijnen als president werd Zuma meermaals beschuldigd van corruptie. In 2018 viel het doek voor ‘de president met negen levens’: na een reeks corruptieschandalen en rechterlijke uitspraken trad hij met tegenzin af. Van de vijftien maanden gevangenisstraf die Zuma kreeg wegens 'minachting voor de rechtbank’, zat hij slechts twee maanden uit; in augustus vorig jaar werd hij vervroegd vrijgelaten.
Meteen na zijn vrijlating liet Zuma weer van zich horen: met een nieuwe partij wilde hij de strijd met het ANC aangaan. De partij uMkhonto we Sizwe (‘Speer van de natie’), vernoemd naar de gewapende tak van het ANC waarvan Zuma deel uitmaakte, pleit voor het nationaliseren van landbouwgrond en banken en een herziening van de grondwet, en bleek vooral populair in de dichtbevolkte KwaZulu-Natal, Zuma’s geboortegrond. Met name door de winst in die provincie, kwam MK uit op maar liefst 14,6 procent van de stemmen.
Welke rol Zuma de komende periode precies zal spelen, is nog onduidelijk. Vlak voor de verkiezingen besloot het Constitutionele Hof dat hij zich vijf jaar lang niet kandidaat kon stellen voor het zetel in het parlement vanaf het moment dat zijn gevangenisstraf volledig was uitgezeten.
Op 9-jarige leeftijd pulkte Julius Malema al stiekem posters van de Nationale Partij, verantwoordelijk voor de rassenwetten in Zuid-Afrika, van de muur. Thuis waren de omstandigheden niet gemakkelijk: zijn alleenstaande moeder verdiende de kost als huishoudster. Op school deed hij het niet best, maar na een opleiding tot jongerenwerker verraste Malema vriend en vijand door maar liefst twee universitaire studies af te ronden.
Radicale politiek past echter beter bij zijn energieke, heetgebakerde karakter dan een loopbaan als filosoof of communicatieadviseur. In 2008 werd hij voorzitter van de jeugdafdeling van het ANC.
Vier jaar lang hobbelde het ANC dankzij Malema van het ene incident naar het andere. Hij schold journalisten uit, schoffeerde zijn politieke mentoren, flirtte met geweld en bracht zijn partij in verlegenheid met omstreden uitspraken tijdens bezoeken aan andere Afrikaanse landen. Disciplinaire maatregelen hadden geen effect op zijn ontregelende, militante inborst. In 2012 zette het ANC hem uit de partij.
Een jaar later richtte Malema zijn eigen marxistische partij op, EFF, waarmee hij ongelijkheid op de politieke agenda zet. Dat doet hij met radicale voorstellen, zoals het onteigenen van witte landeigenaren.
Nog controversiëler is zijn retoriek, die hem meerdere veroordelingen wegens haatzaaien opleverde. Uitspraken als ‘de EFF roept niet op tot het afslachten van witte mensen, tenminste niet op dit moment’ maken hem tot een plaag voor het establishment. Maar met zijn populistische stijl trekt deze extreem-linkse stokebrand, die in een comfortabel huis woont en een BMW rijdt, wel stemmen van jongere kiezers. Bij de verkiezingen werd de EFF met 9,5 procent de vierde partij van Zuid-Afrika.
Source: Volkskrant