Het klimaat was een groot thema in de Europese verkiezingen in mei 2019. In november dat jaar riep het Europees Parlement de klimaatnoodtoestand uit. De gevolgen van de opwarming van de aarde waren toen al wereldwijd voelbaar en de Europese Unie wilde haar duurzame ambities opschroeven. Een maand later lanceerde Frans Timmermans de Green Deal.
Dat vuistdikke en ambitieuze pakket maatregelen en wetten moet de Europese economie vergroenen en in 2050 klimaatneutraal maken. Hoe? Met doelstellingen om de uitstoot van broeikasgassen te verlagen, een circulaire economie, de natuur, maar ook aanpassing aan klimaatverandering. Lidstaten gaan zelf over de uitwerking ervan.
De Green Deal had in 2019 momentum, zegt Louise van Schaik, hoofd EU en mondiale vraagstukken bij onderzoeksinstituut Clingendael. Sinds het sluiten van het Parijsakkoord in 2015 heerste in Brussel discussie over het inzetten op verduurzaming, ook voor economische groei.
"Er was eerder wel milieubeleid, maar een overkoepelende strategie ontbrak", zegt Van Schaik. "Het is gebruikelijk in Brussel dat de koers verandert in verkiezingsjaren."
Aanvankelijk was er dan ook veel steun voor het groene pakket van Timmermans, zegt Diederik Samsom tegen NU.nl. De oud-PvdA-leider was de afgelopen jaren de rechterhand van Timmermans en wordt weleens 'het brein achter de Green Deal' genoemd.
Samsom zag de noodzaak duidelijker worden in Brussel. "Greta Thunberg kreeg met haar beweging miljoenen mensen de straten op. Dat kon je terugzien in de ambities van de Commissie", zegt hij.
Ook speelde mee dat Von der Leyen in 2019 steun nodig had van de Groenen in het Europees Parlement. Die hebben dat vervolgens gebruikt om hun agenda aan te slingeren, denkt Van Schaik.
Emma schrijft over alle facetten van de klimaatcrisis, de energietransitie en een duurzame economie. Lees hier meer verhalen van Emma.
Dat is op een aantal terreinen gelukt. Op het gebied van klimaat en energie zijn er revolutionaire stappen gezet, ziet Van Schaik. Ze wijst op de doelstelling om in 2030 55 procent minder CO2 uit te stoten, vastgelegd in de Europese klimaatwet. Alle lidstaten moeten zich daaraan houden.
Volgens Samsom zijn die ambities versneld door de Russische inval in Oekraïne. Europa werd met de neus op de feiten gedrukt: we zijn te afhankelijk van energie uit andere landen. "De enige manier om snel van Russisch aardgas af te komen, is versneld duurzame alternatieven aandragen." Van Schaik beaamt dat: "Duurzame energie kun je uit meer landen halen en thuis opwekken."
Maar ook de CO2-heffingen voor grote bedrijven, vastgelegd in het emissiehandelssysteem ETS, zijn een mijlpaal. De industrie betaalt door dat systeem voor elke ton CO2 die ze uitstoot. Het aantal uitstootrechten wordt ieder jaar afgebouwd.
Volgens Bas Eickhout, lijsttrekker van GroenLinks-PvdA in het Europees Parlement, geeft dat systeem een duidelijk signaal aan de industrie om te vergroenen. "Het ETS biedt zekerheid. Of je het er nu mee eens bent of niet, dit is waar het naartoe gaat."
Eickhout noemt ook het besluit om verbrandingsmotoren te verbieden in het jaar 2035. Autofabrikanten mogen dan geen benzine- of dieselauto's meer op de markt brengen. Elektrisch rijden zal die brandstoffen in de ban doen.
Tegelijkertijd is de Green Deal niet altijd even succesvol. "Als we kijken naar natuur en milieu, hebben veel plannen het niet gehaald of zijn ze in de koelkast gestopt", zegt Van Schaik, wijzend op maatregelen rondom mest en pesticiden. "Het is niet gelukt te laten zien dat er economische voordelen zitten aan natuur en milieu. Dat komt deels door de landbouwlobby, die ontzettend machtig is in Brussel."
Misschien wel het bekendste voorbeeld van zo'n bevroren plan is de natuurherstelwet. De wet moest de snelle achteruitgang van de natuur en biodiversiteit aanpakken. 80 procent van de Europese natuurgebieden is in slechte staat. De wet verplicht lidstaten dat aan te pakken.
Op het laatste moment strandde de (afgezwakte) wet omdat er geen meerderheid voor was onder de lidstaten, waaronder Nederland. "Je merkt vaak dat politieke moed afneemt als de verkiezingen naderen", zegt Samsom daarover.
"We hebben de natuur keihard nodig om CO2 vast te leggen. Het is de enige manier om ook onze klimaatdoelen te halen", zegt de parlementariër. "Een veerkrachtige en gezonde natuur beschermt ons daarnaast tegen de extremen die veroorzaakt worden door klimaatverandering." Ook de landbouw profiteert daarvan, denkt Eickhout.
Europarlementariër Tom Berendsen (CDA) is kritischer. Hij vindt ook dat de natuur beschermd moet worden. "Maar wij denken dat meer gedetailleerde wetgeving geen oplossing is voor iedere uitdaging", zegt Berendsen. "In Nederland zitten we al in de knel door alle stikstofregels. Dat zou met de natuurherstelwet alleen maar erger worden."
Het CDA stemde tegen omdat de partij de wet "onuitvoerbaar" vond. "De echte opdracht is onze voedselproductie in balans brengen met de omgeving. Als wij met een goed en haalbaar plan komen, kan Brussel ons ruimte bieden."
De verwachting is nu dat er na de verkiezingen een andere wind gaat waaien in Brussel. Volgens recente peilingen verschuift het Europees Parlement een stuk naar rechts en zetelen straks meer vertegenwoordigers van radicaal-rechtse partijen zoals de PVV in het parlement. Dat roept vragen op over de toekomst van de Green Deal.
Dat er maatregelen worden teruggedraaid, verwacht Van Schaik niet. "Maar ik denk wel dat de snelheid eraf gaat." Klimaatbeleid zal dus aanblijven, maar geen prioriteit meer zijn in de nieuwe Europese Commissie. "En de verduurzaming van de landbouwsector blijft een heikel punt."
Ook Samsom denkt dat het klimaat- en energiegedeelte van de Green Deal overeind blijft. "Maar op het gebied van biodiversiteit is een progressief parlement nodig", zegt hij.
Het is afwachten wat er gebeurt met de komende verkiezingen. Weerstand in de maatschappij maakt de komst van een Green Deal 2.0 onzeker. "De verkiezingsuitslag bepaalt in hoeverre Von der Leyen nog voldoende steun voelt om die stap te zetten", zegt Eickhout.
Van Schaik denkt dat er voorlopig geen Green Deal 2.0 komt. "En het is de vraag of het natuurbeleid nog uit de vriezer komt", zegt ze. Wel denkt ze dat een klimaatneutraal Europa in 2050 mogelijk is. "Feit is dat we nu al stukken verder zijn dan vijf jaar geleden."
Wetenschappers waarschuwen dat een leefbare toekomst voor EU-burgers in gevaar komt als de Green Deal zou worden afgebouwd. Dat schrijven meerdere organisaties in een open brief aan Europese beleidsmakers. Ze wijzen onder andere op het verzwakken of uitblijven van strengere normen op gebied van mest, (stikstof)uitstoot, waterkwaliteit en biodiversiteit.
Volgens de wetenschappers zorgt dat soort besluiten voor een versnelling van de problemen rond klimaat en natuur. Ook vinden ze dat de wetenschap wordt ondermijnd als er niet wordt ingegrepen. Daarom roepen de organisaties Europese politici op ambitieus groen beleid te blijven voeren.
Eerder deden natuurorganisaties een soortgelijke oproep. Zij vroegen leiders te stoppen met het ondermijnen van de natuur.
Source: Nu.nl algemeen