Zondag kiest Mexico een nieuwe president. De kans is groot dat Claudia Sheinbaum als winnaar uit de bus komt. Haar winst is winst voor alle Mexicaanse vrouwen, belooft ze. Maar niet alle vrouwen in macholand Mexico zijn overtuigd.
De gepensioneerde ambtenaar Maria Elena Romero (66) klampt met twee handen een groot vel vast. De woorden ‘Presidenta Claudia’ vullen het papier. Ze staat tussen tienduizenden mensen op het Zócalo, het grote plein in het hart van Mexico-Stad. Romero hoopt vurig dat Claudia Sheinbaum (61) op 2 juni wordt verkozen tot eerste vrouwelijke president van Mexico.
‘Basta’, zegt ze. ‘Het is afgelopen met alles wat mannen ons hebben aangedaan. Nu komt er gerechtigheid voor de vrouw.’ Zoals de meeste Mexicaanse vrouwen ondervond Romero het Mexicaanse machismo aan den lijve. ‘Mijn eerste echtgenoot was een golpeador, een man die sloeg.’ Toen ze zich met blauwe plekken meldde bij het politiebureau, werd ze naar huis gestuurd.
Over de auteur
Joost de Vries is correspondent Latijns-Amerika voor de Volkskrant. Hij woont in Mexico-Stad.
Vandaar haar enthousiasme over de politica die deze woensdag haar campagne afsluit op een podium op het Zócalo, met het statige Nationale Paleis binnen handbereik. Romero weet het zeker, Mexico – land van besnorde revolutionairen Emiliano Zapata en Pancho Villa, van roemruchte drugsbazen ‘El Chapo’ en ‘El Mencho’, van endemisch geweld resulterend in dertigduizend jaarlijkse moorden en een register van honderdduizend vermiste personen – staat op de drempel van een nieuwe tijd.
Romero heeft reden tot optimisme: regeringskandidaat Sheinbaum is de gedoodverfde winnaar. In peilingen staat ze 20 procentpunt voor op haar centrumrechtse uitdager Xóchitl Gálvez, de eveneens vrouwelijke kandidaat van de oude machtspartijen PRI en PAN.
Sheinbaum heeft haar voorsprong grotendeels te danken aan de afzwaaiende president Andrés Manuel López Obrador (70). Hij won zes jaar geleden met een links-populistische geluid de Mexicaanse onderklasse voor zich en brak door de hegemonie van PRI en PAN. Zijn populariteit is nog steeds enorm, net als de afkeer van zijn corrupte voorgangers. Had de grondwet hem niet gedwongen tot één termijn, dan zou hij met gemak worden herkozen.
Gedurende López Obradors lange opmars naar de top bevond zich in zijn kielzog altijd de introverte politica Sheinbaum, de ingenieur en klimaatwetenschapper die lange tijd een technocratisch imago had. Toen hij burgemeester was van Mexico-Stad, was zij milieuwethouder. Ze was erbij in 2012 toen López Obrador zijn beweging Morena oprichtte. Toen hij president werd, werd zij burgemeester van de hoofdstad. Nu is zij namens regeringspartij Morena de kandidaat die hem zal opvolgen.
Vandaar dat de tengere Sheinbaum, nazaat van Joodse Europese migranten, ten overstaan van het volle Zócalo meermaals refereert aan ‘de beste president ooit’. Op het fundament dat hij neerzette, wil zij ‘de tweede verdieping’ bouwen, verkondigt ze. Luidkeels betuigt het publiek steun aan López Obrador.
Hoewel Mexico zondag vooral kiest voor continuïteit van zijn politieke project (gestoeld op links nationalisme, sociale programma’s, grote infrastructuurprojecten en een zuinig imago), zet Sheinbaum nieuwe accenten. De conservatieve López Obrador had weinig op met de feministische strijd. Meermaals zette hij feministen weg als politieke vijanden. Sheinbaum daarentegen grijpt dit moment aan om luidkeels te verkondigen: ‘Het is tijd voor vrouwen!’
Haar aanstaande presidentschap, stelt ze, is een overwinning voor alle Mexicaanse vrouwen. ‘Jullie staan niet alleen’, belooft ze. Vrouwen boven de 60 krijgen van haar een tegemoetkoming als erkenning ‘voor het werk in het huishouden’. Een zorgsysteem, zegt ze, moet vrouwen op termijn meer vrijwaren van het huishoudelijk werk dat zij nog vrijwel geheel voor hun rekening nemen.
Toch wordt het optimisme over Sheinbaum door lang niet alle Mexicaanse vrouwen gedeeld. 2 kilometer naar het westen prijkt op een rotonde aan de statige verkeersader Reforma een ijzeren silhouet van een vrouw met een opgeheven vuist. Het kleine figuurtje staat op een sokkel die tot 2020 toebehoorde aan Christoffel Columbus, de Italiaanse ontdekkingsreiziger die de Spanjaarden naar de Amerika’s leidde. Jarenlang botste burgemeester Sheinbaum met feministische groepen over deze rotonde en het provisorische protestmonument.
In Mexico-Stad leerden feministen haar kennen als een berekenende politica die partijbelangen boven idealen stelt, vertelt de feministische artiest en rapper Susana Molina (40). Toen de gemeente het beeld van Columbus verwijderde voor een renovatie, bezetten de activisten de rotonde. Het werd een plek van protest voor alle lijdende vrouwen: van feministen die strijden tegen het patriarchaat tot moeders die rouwen om hun vermiste of vermoorde dochters.
Vorig jaar werden volgens officiële statistieken 3.928 vrouwen vermoord, gemiddeld elf per dag. Op de stalen barricades die de gemeente rond de sokkel plaatste, verfden de activisten de namen van slachtoffers. ‘Sheinbaum wilde van ons af’, zegt Molina. ‘Door hier ónze realiteit te tonen, gaven we een slecht imago aan deze plek.’ Rondom de rotonde torenen luxe hotels en spiegelende kantoorgebouwen de hoogte in.
De burgemeester had een ander plan voor de sokkel van Columbus. Zij wilde dat de strijdbare vrouw plaats zou maken voor een kopie van ‘de jonge vrouw van Amajac’, een pre-koloniaal beeld van een Huasteken-vrouw. De activisten die zich tegen het inheemse beeld verzetten, waren ‘racisten en klasisten’, stelde Sheinbaum.
Maar het was juist de politica die vanuit haar machtspositie een volksprotest probeerde te smoren, zegt Molina. Uiteindelijk, toen ook Amnesty International in de bres sprong voor het feministenmonument, draaide de gemeente bij. Het beeld van Amajac kreeg een plek naast de rotonde. De stalen vuist van ‘Justicia’, zoals het feministenmonument is gedoopt, herinnert nu ook aan de overwinning van de vrouwenbeweging op een starre bestuurder.
Nee, van president Sheinbaum verwacht Molina in de komende zes jaar geen feministische revolutie. Al moet ze toegeven dat het ‘historische’ politieke moment haar niet geheel onbewogen laat. ‘In dit land wordt ons geleerd dat we onze mond moeten houden, dat we als vrouwen vooral niet moeten denken dat we president kunnen worden. Claudia rekent daarmee af.’
Het is precies die boodschap die Sheinbaum verkondigt op het Zócalo. ‘Op 2 juni schrijven we geschiedenis!’ Haar aanhang kan niet wachten. ‘Presidenta! Presidenta!’, schalt het over het plein. Zondag is de beslissing aan 98 miljoen stemgerechtigde Mexicanen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant