De aanhoudende regen stelt niet alleen boeren en burgers voor problemen, ook dieren en planten hebben moeite het hoofd boven water te houden. Al knallen de klaprozen explosief boven het groen.
Onmiskenbaar een teken van deze tijd: terwijl zaterdag officieel de meteorologische zomer begon, blies een dag later het Brabantse waterschap De Dommel de geplande open dag in Biest-Houtakker af. Reden: het water. De aanhoudende regenval van de afgelopen maanden heeft grote problemen opgeleverd.
‘De bodem is in het hele gebied verzadigd. De grondwaterstanden zijn erg hoog. Het water heeft geen tijd om weg te zakken’, zei watergraaf Erik de Ridder tegen persbureau ANP. Boeren kunnen hun drassige land niet meer op.
Over de auteur
Jean-Pierre Geelen werkt op de redactie Wetenschap als redacteur natuur & biodiversiteit. Hij schreef onder meer het boek Blinde Vink, hoe ik vogels leerde kijken.
Ook diverse dieren en planten komen in de problemen door het vele water. Zoals de ooievaars, die hun kuikens droog en warm moeten zien te houden. ‘De komende week wordt spannend op veel nesten’, meldde de Stichting Ooievaars Research & Knowhow (Stork) vrijdag in haar nieuwsbrief.
De volwassen vogels zien er verfomfaaid uit, maar houden dankzij hun vettige verenpak het hoofd wel boven water. Door de regen keren zij kletsnat terug op het nest. Hun jongen en het nest worden daardoor natter en kouder. ‘De kuikens kunnen zo verkleumen en onderkoeld raken, en kunnen dan niet meer goed bewegen en eten. Deze combinatie van regen, kou – en daardoor geen voedsel – kan kleine kuikens fataal worden’, schrijft Stork.
Ook vorig jaar gebeurde dat, meldt onderzoeksorganisatie Sovon: ‘Door de vele regen in het begin van het broedseizoen werden veel jonge kuikens te nat en te koud en de zelf ook kletsnatte ouders waren niet in staat de kwetsbare jongen goed op te warmen. Als gevolg van onderkoeling stierven veel jongen en mislukte een groot deel van de nesten.’
Soortgelijke problemen zijn er voor uilen. In 2016 stelden Vlaamse vogelringers vast dat steen- en kerkuilen ongeveer de helft van hun jongen verloren aan de regen, op sommige plekken waren hele broedsels mislukt. Het mes snijdt aan meerdere kanten: allereerst blijven de muizen waarop zij jagen bij nat weer onder de grond. Bij overvloedige regen kunnen de muizen verdrinken doordat hun gangen vollopen. De uilen hebben dan meer moeite hun jongen te voeden.
Daarnaast mist de uil regenkleding. ‘Uilen hebben een zeer zachte, haast donzige bevedering. Dat geeft het voordeel dat ze een geruisloze vlucht hebben en zo gemakkelijker muizen kunnen vangen’, schrijft de site Natuurpunt.be. ‘Maar er is ook een keerzijde: ze worden onmiddellijk nat bij regenweer. Hun veren absorberen zelfs water en met een nat verenpak is vliegen – en dus ook jagen – onmogelijk.’
Ook onze kool- en pimpelmeesjes zitten in zwaar weer. In 2016 verliep hun broedseizoen voor het tweede achtereenvolgende jaar dramatisch in België, zo stelde de gedragsecoloog Jenny Delaet van Universiteit Gent vast na observatie van 192 nestkasten.
Onder meer door de overvloedige regen konden de ouders geen insecten vinden voor hun jongen, die daarop stierven. ‘Zo hadden we een legsel met negen eieren; zes eieren kwamen uit en slechts twee jongen vlogen uit, met een duidelijk ondergewicht’, zei Delaet na haar onderzoek. Dat was acht jaar geleden. De regenval is nu bepaald niet minder.
Wat rest de mens die het lijden niet kan aanzien? Vogels voeren, stelt Natuurmonumenten. Ook in de lente kunnen vogels een steuntje in de rug gebruiken, schreef boswachter Mathiska Lont in februari al in een blog.
Insecten kruipen bij regen weg, en zijn onvindbaar voor oudervogels die juist in deze periode een topprestatie moeten neerzetten. ‘Vogels hebben in de lente vooral behoefte aan eiwitten (bijvoorbeeld gedroogde insecten), energierijke dingen (zoals rozijnen) en kalk (vergruisde eierschalen). Aan vet hebben ze nu minder behoefte, maar het is wel een handig plakmiddel om er een vetbol of iets wat daarop lijkt te maken’, aldus Lont in haar handleiding.
Natuurlijk zijn er altijd ook planten en dieren die profiteren van de omstandigheden. Na jaren van te droge lentes hebben bijvoorbeeld weidevogels als de grutto en de kievit nu niet te klagen over het weer. Waar in droge tijden de bodem te hard is om wormen te pikken, kunnen zij in natte grond naar hartelust toetasten.
Ook opvallend: de klaprozen knallen deze dagen de grond uit in bermen en plantsoenen. Dankzij de regen. En de droogte van eerdere jaren. Organisatie Floron legde in 2021, toen hetzelfde gebeurde, uit dat door droogte veel open plekken vallen tussen beplanting. De klaproos, waarvan de zaden tientallen jaren kiemkracht behouden, profiteert daarvan: zodra het regent komen de zaden uit en hebben ze volop de ruimte. Het gevolg: een feestelijke kleurenexplosie tussen het groen van andere profiteurs als het kruipertje, zachte dravik en ijle dravik.
Sommige vogelsoorten hebben altijd nog de mogelijkheid van een tweede of zelfs derde broedsel met kans van slagen – als het maar ooit stopt met regenen.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant