"Als er nu niks gedaan wordt, en er zijn al zo veel problemen in de jeugdzorg… Ik houd mijn hart vast." Hanneke Stengs-Nijhof is wethouder in de gemeente Nissewaard, een van de gemeenten die aangeven voor "een grote opgave" te staan.
De overschrijdingen van het budget van Nissewaard zijn zo groot, dat de Zuid-Hollandse gemeente die kosten niet kan blijven dragen. "Het college van burgemeesters en wethouders heeft geen andere keus dan ingrijpende bezuinigingsvoorstellen voor te stellen aan de raad, die de inwoners en de gemeente gaan voelen", zegt Stengs-Nijhof. Hoe die bezuinigingsvoorstellen er precies uit gaan zien, is nog niet duidelijk.
Gemeenten zijn sinds 2015 verantwoordelijk voor de jeugdzorg. Zij krijgen geld van de overheid om hun taken uit te voeren, en daar hoort ook een budget voor jeugdzorg bij.
Vaak leggen gemeenten al geld bij om de jeugdzorg van dat jaar te kunnen betalen. Maar zelfs dat extra geld blijkt niet altijd genoeg.
Van de 109 gemeenten die de enquête van NU.nl invulden, hadden 87 gemeenten in 2023 (veel) meer geld uitgegeven aan jeugdzorg dan begroot. Het gaat om overschrijdingen die per gemeente soms oplopen tot ruim 3 miljoen euro.
De gemeenten hebben de verplichting iedere jongere te helpen die hulp nodig heeft. De tekorten op de budgetten hebben dus ook niet zozeer gevolgen voor de jongeren zelf. Het geld wordt vaak uit andere gemeentelijke potjes gehaald, zoals in Nissewaard.
De tekorten hebben meerdere oorzaken. Ongeveer de helft van de gemeenten wijst erop dat de jeugdzorg een stuk duurder is geworden door nieuwe prijsafspraken die gedurende het jaar ingingen.
Naast die stijgende prijzen zijn er meer jongeren die jeugdzorg vragen. Ook krijgt een groter deel van hen specialistische (en dus duurdere) jeugdzorg.
Het is vooraf niet altijd goed in te schatten hoeveel kinderen dat jaar (specialistische) jeugdzorg nodig hebben. En aan specialistische jeugdzorg hangt een flink prijskaartje. Per kind kan dat op de totale kosten "zomaar een ton meer of minder zijn", geeft de gemeente Nunspeet bijvoorbeeld aan.
NU.nl benaderde alle 342 gemeenten met een online vragenlijst. Daarin stonden onder meer vragen over de uitgaven, de gevolgen van een mogelijk tekort en hoe de gemeente dat het komende jaar gaat aanpakken.
Uiteindelijk reageerden 143 gemeenten, waarvan 27 aangaven de resultaten van 2023 (bijvoorbeeld hoeveel geld er in totaal is uitgegeven) nog niet klaar te hebben. Dertien gemeenten wilden niet meedoen of hadden geen tijd om de lijst in te vullen. De vragen werden in totaal door 109 gemeenten beantwoord.
Na het analyseren van alle antwoorden sprak NU.nl met drie gemeenten voor extra duiding: Nissewaard, Breda en Purmerend.
Gemeenten geven ook aan dat er anders naar jeugdzorg gekeken moet worden. Want niet alle zorg die nu wordt verleend, past binnen wat jeugdzorg zou moeten zijn. Volgens de gemeente Reimerswaal wordt de jeugdzorg wel als een "een duizenddingendoekje" gezien waarmee alle problemen opgelost moeten worden.
"Ik sprak een paar weken terug nog met een jeugdige van zestien jaar", zegt de Bredase wethouder Eddie Förster. "Hij zei tegen mij: ik ben jarenlang in een jeugdzorgtraject terechtgekomen, terwijl het enige wat ik nodig had een maatje was."
En dat is precies wat Förster vaak ziet gebeuren. "Jeugdigen komen te snel in een jeugdzorgtraject terecht. Terwijl er zoveel alternatieven zijn, die dichterbij en minder zwaar zijn."
Ook dat moet met behulp van de Hervormingsagenda Jeugd worden aangepakt. Het pakket met maatregelen moet de jeugdzorg beter én betaalbaarder maken. Aan die maatregelen zitten ook bezuinigingen vast. De jeugdzorg krijgt elk jaar nog wel extra geld, maar dat bedrag wordt elk jaar minder.
Dat dwingt gemeenten anders naar de jeugdzorg te kijken. De gemeente Purmerend moet vaker "nee" zeggen tegen specialistische jeugdzorg en er wordt vaker een beroep gedaan op het netwerk van jongeren. De gemeente benadrukt dat "kwetsbare jongeren die hulp nodig hebben altijd hulp krijgen". En soms is juist die andere hulp beter dan specialistische hulp, omdat het bijvoorbeeld dichterbij is.
De plannen gaan de hoge kosten die gemeenten hebben waarschijnlijk niet (meteen) oplossen. De gemeente Enschede geeft bijvoorbeeld aan dat haar verbeterplannen, samengevat in een strategie van 47 maatregelen, er niet voor zorgen dat het gat in de financiën helemaal gedicht wordt. En dus moet ze keuzes maken "die ook andere terreinen binnen de gemeente kunnen raken, en daarmee ook (andere) inwoners."
Breda zet al stappen om de jeugdzorg te verbeteren, ziet Förster. "Maar of dat automatisch betekent dat we direct minder zorgkosten maken, nee, dat vind ik te optimistisch. Daar hebben we tijd en een mentaliteitsverschil voor nodig, waarbij we accepteren dat sommige hobbels bij het leven horen."
Daar wijst ook de Nissewaardse wethouder Stengs-Nijhof op. "We hebben jeugdzorg vanuit het Rijk bij de gemeenten gekregen. Als het Rijk het belangrijk vindt dat we dit doen, dan moet je er ook een zak geld bij geven."
Demissionair staatssecretaris Maarten van Ooijen (Volksgezondheid, Welzijn en Sport) herkent de zorgen van gemeenten over de uitgaven.
"Die bestaan al langer, en hierover hebben we vanuit het Rijk goede afspraken gemaakt met gemeenten, aanbieders, behandelaars en cliënten in de Hervormingsagenda Jeugd. Daarmee is er ook extra geld beschikbaar gekomen. En het klopt dat er met de Hervormingsagenda een ambitieuze opgave is neergezet die vraagt om scherpe keuzes binnen het jeugdzorgstelsel."
Van Ooijen wijst erop dat een externe commissie van deskundigen de uitvoering van de hervormingen volgt en hierover adviseert. "Begin 2025 ligt er een eerste advies van deze commissie en bespreken we (Rijk en gemeenten) welke aanvullende acties nodig zijn."
Source: Nu.nl algemeen