Voor smart straatmeubilair zien de nieuwe lantaarnpalen er verdacht gewoontjes uit: kaal staal, naar boven toe verjongd in een weinig robuust design. Alleen de groene led-oogjes op heuphoogte flikkeren digitaal. Misschien is camouflage de bedoeling, want de trots van de wethouder op de slimme straatverlichting is verdampt in een wolk burgerlijk wantrouwen. Een smart city, daar kon je een paar jaar terug nog glunderend mee aankomen, maar nu pikken ze het niet meer.
Dus zat de publieke tribune van de gemeenteraadszaal onverwacht vol met tweehonderd boze burgers, die zichzelf niet boos vinden maar dienaars van de democratie. Ze willen weten wat voor kastjes aan die smartpalen komen, want behalve de laadoplossing voor elektrische auto’s bieden ze ruimte aan camera’s, sensoren en antennes.
Over de auteur
Toine Heijmans is rondreizend columnist van de Volkskrant. Daarnaast is hij romanschrijver.
Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Wacht! Zei iemand camera’s, sensoren en antennes? Gezichtsscans, telemanagementsysteem, afluisterapparatuur?
6.300 lantaarnpalen moest wethouder Joa Maouche vervangen, en de gemeente kwam zeven miljoen euro tekort. Die stevent, net als andere gemeenten, onbelemmerd af op een ‘ravijnjaar’ waarin de begroting te krap wordt voor gewone voorzieningen. Dus zocht Renkum een oplossing ‘in de markt’, zegt Maouche tijdens de schorsing van een raadsvergadering waarin alweer de slimme palen op de agenda staan. Die zijn vooral financieel slim: ze kunnen worden verhuurd aan bedrijven en organisaties – de omgevingsdienst rustte ze al uit met ‘geurneuzen’ – en van de opbrengst gaat 20 procent naar ‘de markt’, en 80 procent naar de gemeente, die daar de miljoenenlening mee afbetaalt.
‘Win-win.’
Stralend stond de wethouder bij de onthulling: een Nederlandse primeur. Het wantrouwen op de publieke tribune, ‘dat zag ik niet aankomen’. Als inspreker nam mevrouw De Koning uitgebreid haar democratische ruimte om informatie op te eisen over de ‘dystopische’ lantaarnpalen, ‘in het belang van de democratie’, gesteund door met bussen aangevoerde supporters en de sociale media die de woede virulent blijven rondpompen. ‘Ik sta hier niet voor mijn eigen lol, ik sta hier voor democratische waarden.’ De ‘handel in data van burgers’ moet stoppen.
Dus of de gemeente alle slimmelantaarnpaaldocumenten openbaart, en dan ook echt alle, ook de geheime contracten, juist die. Wat Pieter Omtzigt kan in de Tweede Kamer, kunnen de burgers in de raadszaal van Renkum ook: openbaarheid eisen tot op het bot.
Zei iemand geheime contracten? Zeggen de burgers: ‘China 2.0.’
De bedrijven, waarmee de wethouder de deal sloot, heten City Tec, Luminext en Primevest Capital Partners. Dat helpt niet mee. Zorg over privacy is gerechtvaardigd in een tijd zonder privacy, waarin autoriteiten, overheden, bedrijven en particulieren gemakzuchtig gebruikmaken van camera’s, sensoren en gretig gegenereerde data. De man die ten onrechte als crimineel in een opsporingsprogramma te zien was, kreeg nog net een zacht uitgesproken ‘sorry’ toebedeeld.
Maar de manier waarop de burger hier verhaal komt halen, legt ook iets anders bloot: een wantrouwen dat zichzelf opwindt tot woede en nooit genoegen zal nemen met wat er wordt verteld; aangejaagd door een overheid die leunt op automatisering en datagedreven beleid, en tegelijk nog steeds geen openheid van zaken geeft over bijvoorbeeld de coronajaren.
Nou ja, ‘er zit niks in die lantaarnpalen’, zegt de wethouder, ‘behalve lampen en bij sommige een stekker om auto’s op te laden’. En wie ruimte wil huren voor camera’s, sensoren of antennes moet eerst langs de gemeenteraad voor een privacytoets, ‘daar zijn we juist heel voorzichtig mee’.
Maakt de wantrouwende mens niets uit: in een zalencentrum om de hoek is al een lezing aangekondigd door ‘burgeronderonderzoeksjournalist’ Maartje van den Berg, die zal vertellen hoe slimme lantaarnpalen gebruikt gaan worden voor het ‘gemonitord rondlopen in je eigen stad’, ‘je bewegingen nauwkeurig door het algoritme gekoppeld aan je DigiD’.
Zei iemand daar 5G?
Toch jammer - de vergadering is nog niet begonnen of de slimme lantaarnpalen gaan van de agenda. Er is een wethouder opgestapt, er is ruzie in de raad over talloze onderwerpen. Het is zo hoog opgelopen dat ze niet meer aan inhoudelijke discussies toekomen. Alweer een voorbeeld van een openbaar bestuur verlamd door wantrouwen, en door het idee dat democratie alleen democratisch is als je gelijk krijgt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant columns