De IJslandse bevolking heeft bij de presidentsverkiezingen op zaterdag 1 juni zeker iets te kiezen: een recordaantal van twaalf kandidaten doen mee, onder wie een presentatrice, een visser en een cabaretier.
In IJsland is de drempel om mee te doen aan de presidentsverkiezingen laag: wie 1.500 handtekeningen weet te verzamelen, komt op de kieslijst. Die regel is in 1944 vastgelegd in de grondwet en sindsdien nooit gewijzigd. Elke IJslander van 35 jaar en ouder mag meedoen.
Oorspronkelijk hadden zich dit voorjaar zelfs meer dan 150 IJslanders aangemeld als kandidaat. In het nieuwe digitale systeem, waar burgers terechtkonden om hun steun te betuigen aan een kandidaat óf om zich kandidaat te stellen, stonden beide opties vlak onder elkaar. Daardoor ging het nogal eens fout. ‘Ik werd ineens gebeld door de publieke omroep met de vraag waarom ik president wilde worden’, zei een geschrokken grootmoeder tegen persbureau Bloomberg.
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië.
Maar ook nadat de app werd aangepast en de per-abuis-kandidaten zich teruggetrokken, bleven er tachtig presidentskandidaten over, vertelt directeur Ástríður Jóhannesdóttir van de IJslandse kiesraad. ‘Wellicht dat veel mensen het systeem wilden testen of zich voor de lol hebben aangemeld.’
Tientallen kandidaten probeerden dit voorjaar de benodigde handtekeningen te verzamelen, maar dat bleek minder makkelijk dan gedacht, mede omdat de steunbetuigingen uit vier IJslandse regio’s moeten komen. Veel kandidaten haalden de norm niet, onder wie een milieuactivist die zich namens een bedreigde gletsjer kandideerde, een oud-stuntman en de eerste mens ter wereld bij wie een dubbele arm en schoudertransplantatie werd uitgevoerd. ‘Sommige kandidaten hadden de handtekeningen binnen een paar uur bij elkaar, anderen moesten het land in. Het helpt natuurlijk als je al bekend bent’, zegt Jóhannesdóttir.
Na de deadline bleven twaalf kandidaten over, waarvan er één zaterdag zal worden gekozen. Volgens peilingen gaan drie vrouwen aan de leiding: de centrum-linkse oud-premier Katrín Jakobsdóttir, Harvard-hoogleraar en directeur van het IJslandse energie-agentschap Halla Hrund Logadóttir, en zakenvrouw en voorvechter voor duurzaam ondernemen Halla Tómasdóttir. Zij zouden alle drie op ongeveer eenvijfde van de stemmen kunnen rekenen.
De IJslandse president heeft geen regeringsmacht en met name een ceremoniële functie. Wel kan hij weigeren een nieuwe wet te ondertekenen, waarna een referendum volgt. Dat gebeurde twee keer in de nasleep van de bankencrisis en de ondergang van spaarbank Icesave. President Ólafur Ragnar Grímsson weigerde tot twee keer toe te tekenen voor een wet die terugbetalingen regelde aan Nederland en Groot-Brittannië.
Hoewel de IJslandse verkiezingen een democratisch succes zijn, discussiëren politici al langer over het wijzigen van de criteria, zoals het verhogen van het aantal benodigde handtekeningen. Toen de regel werd ingesteld kende het land slechts 200 duizend inwoners, nu is dat bijna twee keer zoveel. ‘Vanuit het oogpunt van gelijke kans is het goed voor de democratie, maar voor het debat is het minder goed’, zegt hoogleraar politieke wetenschappen Eva H. Önnudóttir van de universiteit van IJsland. ‘Het is een uitdaging voor de media om iedereen een platform te geven en voor kiezers om de kandidaten te leren kennen.’
Vier jaar geleden waren er slechts twee kandidaten, maar dat was vooral omdat de zittende president Guðni Th. Jóhannesson vrijwel zeker zou worden herkozen. Jóhannesson staat bekend als een toegankelijke president: toen hij vorig jaar tijdens het hardlopen een sleutelbos vond, plaatste hij een bericht op Facebook dat de eigenaar de sleutels kon komen ophalen in de presidentiële residentie.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant