Het voornemen van het demissionaire kabinet om in de laatste weken van zijn bestaan er nog een miljardenorder voor vier nieuwe onderzeeboten door te krijgen, staat op losse schroeven, nu GroenLinks-PvdA overweegt mee te stemmen voor uitstel.
De grootste oppositiepartij vindt dat een grote miljardenorder als deze ‘breed gedragen’ moet worden, ook binnen de aanstaande regeringscoalitie van BBB, NSC, PVV en VVD, en dat het dus onacceptabel is als de PVV en of BBB tegen zijn. Of dat zo is, moet maandag tijdens een debat blijken, maar beide partijen hebben grote twijfels over de gunning aan de Franse Naval Group. Vooral de PVV vindt dat met dit besluit de belangen van de Nederlandse industrie te grabbel worden gegooid.
In maart stemden beide toekomstige regeringspartijen nog voor een motie van SGP-Kamerlid Chris Stoffer die opriep tot uitstel van een besluit.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
BBB en SGP hebben donderdag om opheldering gevraagd van demissionair staatssecretaris Christophe van der Maat naar aanleiding van publicaties in de Volkskrant en De Telegraaf. Van der Maat ontkende donderdag met een ‘nee, nee en nog eens nee’ dat de controle-eisen zijn versoepeld om tegemoet te komen aan Franse nationale wetgeving.
Uit documenten die de Volkskrant en de onafhankelijke website marineschepen.nl hebben ingezien, blijkt dat Frankrijk aanvankelijk zei niet te kunnen instemmen met controle door de Nederlandse Auditdienst Rijk (ADR), wegens Franse wetgeving. Later is een clausule toegevoegd in de afspraken met de betrokken landen, waarin staat dat ze maximaal zullen meewerken aan Nederlandse auditwensen voor zover mogelijk binnen hun ‘nationale wetten, voorschriften en openbaarmakingsbeleid’.
Van der Maat noemt het vrijdag in een Kamerbrief ‘correct’ dat ‘ is gesproken over de reikwijdte van de ADR-werkzaamheden bij de Franse werf Naval Group als gevolg van nationale wetgeving’. Uiteindelijk hebben beide partijen afspraken gemaakt waarin de Nederlandse eis tot toegang tot noodzakelijke financiële informatie overeind blijft. Tegen ANP zei Van der Maat dat de Nederlandse Auditdienst Rijk (ADR) ‘gewoon toegang heeft tot de boeken – en dan zit daar ook een Franse collega van de auditdienst bij’.
Voor Chris Stoffer, het enige resterende Kamerlid dat dit dossier al jarenlang volgt, is dat antwoord niet genoeg. ‘Waarom moet daar een Franse meneer of mevrouw naast zitten? En zit die daar stilzwijgend? Heb je volledige rechten, of worden dingen afgedekt?’ Het bevreemdt Stoffer ook, gezien het grote prijsverschil tussen aanbieders, dat de staatssecretaris heeft laten weten dat nader onderzoek sowieso onnodig is.
De kwestie die De Telegraaf opwierp – de vraag of de VS zullen toestaan dat de Franse onderzeeboten worden uitgerust met Amerikaanse Tomahawk-kruisraketten – is niet nieuw, maar wel prangend. De staatssecretaris beweert dat hij ‘geen enkele indicatie’ heeft dat dit een probleem zal zijn. Maar het is moeilijk een marine-expert te vinden die met dezelfde stelligheid durft te zeggen dat dit geen problemen gaat opleveren.
Donderdag was er opnieuw vertrouwelijk overleg tussen de staatssecretaris en de vaste defensiecommissie van de Kamer over onderzeeboten. Van der Maats antwoorden daar –ook omtrent de controle-eisen en de Tomahawks – zouden de meeste aanwezigen gerust hebben gesteld. ‘Wij hoeven niet overtuigd te worden van het nut en de noodzaak van de aanschaf van deze onderzeeboten’, stelt ook Jimme Nordkamp (GroenLinks-PvdA). ‘Laten we hopen dat het de coalitiepartijen lukt om voor maandag de rijen te sluiten.’
Normaal gesproken zag het debat van maandag er dan ook makkelijk uit voor de staatssecretaris: er is een ruime Kamermeerderheid voor de gunning aan de Fransen en de meeste Kamerleden zijn tevreden met de belofte van een goede boot voor de beste prijs. Voor strategische of andere overwegingen is het laat: als er nog langer gewacht wordt, zit de Onderzeedienst straks helemaal zonder boten.
De tijdsfactor blijft sowieso een probleem, want in tegenstelling tot de Duitsers (wier ontwerp dicht bij een bestaand productiemodel ligt) heeft Naval meer tijd nodig om de gewenste boot te ontwerpen. Het definitieve contract kan ook niet getekend worden met Naval zolang het Duitse bezwaar tegen de voorlopige gunning loopt.
Stoffer zegt te zullen afwachten hoe het debat verloopt, maar houdt rekening met uitstel van een besluit zodat het spoedig te vormen nieuwe kabinet zich erover kan buigen. Nordkamp vindt de miljardenorder, die te maken kan krijgen met vertragingen of budgetverhogingen, geen onderwerp ‘om er zonder breed draagvlak op een achternamiddag’ doorheen te krijgen. ‘Het heeft brede steun nodig, vooral van de aanstaande regeringspartijen. Uitstel is beter dan afstel.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant