Maakt kandidaat-premier Dick Schoof het aanstaande kabinet in één keer alsnog salonfähig in bestuurlijke kringen? Dat is in elk geval waarop de formerende partijen hopen nu zij op zoek zijn naar zwaargewichten die zich, samen met Schoof, in het avontuur willen storten.
Zelfs uitgesproken tegenstanders van een kabinet met de PVV konden hun enthousiasme over de beoogde premier deze week niet verbergen. ‘Een topkandidaat’, oordeelde VVD-coryfee Ed Nijpels dinsdag bij Op1. Nijpels liet zich de afgelopen weken negatief uit over Geert Wilders’ betrokkenheid bij de regering, maar met deze premier heeft de coalitie iemand binnen met ‘ontegenzeggelijk veel kwaliteit’.
Na maanden van onduidelijkheid over de premiersvraag en de uitglijder met Ronald Plasterk zongen vele namen rond. Daarbij viel vooral de lange lijst aan ervaren politieke bestuurders op die bedankten voor de eer: oud-informateurs Kim Putters (SER-voorzitter), Richard van Zwol (Raad van State) en Elbert Dijkgraaf (ex-SGP-Kamerlid en hoogleraar). Bestuurlijk alleskunner Johan Remkes liet zich niet verleiden uit zijn pensioen te stappen, net als VVD-erelid Henk Kamp.
Over de auteurs
Avinash Bhikhie en Natalie Righton zijn politiek verslaggevers van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Zo nam de druk op Wilders toe: zou hij op korte termijn nog iemand kunnen vinden die dicht tegen zijn gedachtegoed aanschuurt? Of zou hij dan toch uitkomen bij BBB-kandidaat Mona Keijzer? Zelfs de naam van oud-minister Rita Verdonk viel hier en daar weer.
Al snel klonk ook de vervolgvraag: wie zou als bewindspersoon in een kabinet willen stappen met een premier van de politieke B- of zelfs C-garnituur? En kon de formatie onder leiding van formateur Van Zwol nog wel doorgaan als de kandidaten niet zouden weten wie de leider van de ploeg moest worden?
Met de keuze voor de voormalige AIVD-baas en hoogste ambtenaar van justitie, die als voormalig IND-directeur ook nog ruime ervaring heeft met de asiel- en migratiedossiers, hopen de formerende partijen een gouden greep te hebben gedaan. Voor topbestuurders uit de politiek, het bedrijfsleven, de wetenschap of de ambtenarij is het vooruitzicht van een ploeg met louter kandidaten van de radicaal-rechtse PVV en de populistische BBB veranderd in het perspectief op samenwerking met een topambtenaar die zijn sporen heeft verdiend.
Geassocieerd worden met een kabinet-Schoof is een heel wat kleiner risico voor een toekomstige carrière dan deelname aan een kabinet met een PVV’er aan het roer.
Wilders zal dan ook niet ontevreden zijn over de afslag die de kabinetsformatie nu neemt. Zelf heeft hij in de afgelopen twintig jaar geen enkele moeite gedaan om bestuurlijk talent in zijn eenmanspartij te ontwikkelen. Nu krijgt hij alsnog de reddende hand toegereikt van het Haagse ‘establishment’, terwijl hij er de afgelopen jaren zijn handelsmerk van maakte om tegen die gevestigde orde te schoppen.
Niet alleen de vier informateurs (Plasterk, Putters, Van Zwol, Dijkgraaf) en twee premierskandidaten (Plasterk, Schoof) kwamen voort uit de stal van PvdA, CDA en SGP, ook voor toekomstige bewindspersonen zoekt Wilders, naar verluidt, naar hartenlust binnen de oude gevestigde orde.
De vele opiniemakers en politici op de uiterste rechterflank die deze week met verbijstering reageerden op Schoofs kandidatuur, dragen onbedoeld bij aan het beeld dat er straks een doodnormaal kabinet aantreedt. ‘37 zetels voor een anti-establishmentpopulist op 22 november. En je krijgt… de belichaming van het establishment’, reageerde bijvoorbeeld FvD-leider Baudet . ‘Of was Geert altijd al eigenlijk controlled?’
Ook op andere delen van de rechterflank is het heersende gevoel helder: Wilders, van wie werd gehoopt dat hij de heerschappij van de klassieke middenpartijen zou doorbreken, wordt ingekapseld door de bestaande macht.
Hoe Wilders die kritiek op de lange termijn zal ondergaan, is de vraag. Op de korte termijn komt het hem en zijn coalitiepartners niet slecht uit. De weerzin van uiterst rechts helpt om de rest van het land te overtuigen. Het doembeeld dat de volgende kabinetsploeg louter zou bestaan uit radicale engnekken, wordt zo langzaam ingeruild voor het beeld dat mensen met serieuze, relevante werkervaring zich willen aansluiten bij het project.
Dat gevoel leeft niet alleen bij de coalitiepartijen. De scepsis over de slagingskans van de formatie is op het Binnenhof inmiddels ingeruild voor de verwachting dat dit kabinet er gaat komen. Tekenend is de opluchting in de VVD, de enige klassieke bestuurderspartij die aanschuift in de coalitie.
Vorig weekeinde – nog voordat Schoof ten tonele verscheen – was op het congres van de liberalen vooral tevredenheid te horen over het hoofdlijnenakkoord dat zou zijn ontdaan van de ergste antirechtstatelijke trekjes van Wilders. Het komende kabinet leek wel het VVD-programma te willen gaan uitvoeren, oordeelde het VVD-congres: weinig mis mee!
Formateur Richard van Zwol heeft nog vier weken om zijn ploeg bijeen te brengen. Dick Schoof is pas de eerste pion die naar voren is geschoven. In de komende maand zullen meer ervaren bestuurders en experts de sprong wagen, verwachten de vier partijen. Van Zwol en premier in spe Schoof ontvangen volgende week de eerste kandidaten. Wilders is ‘supertrots’.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant