Nog twee keer tegen Finland en de interlandcarrière van Lieke Martens is voorbij. Geen dag te vroeg. Ze is supertrots, blij met de mooie herinneringen, maar alle aandacht die bij haar status van vedette hoorde, heeft ze nooit prettig gevonden.
Lieke Martens dringt er nadrukkelijk op aan. Ze heeft de afgelopen zestien jaar vaak gezegd dat ze haar ouders miste, dat ze dankbaar was, maar nu, aan het eind van haar interlandcarrière, moeten ze zeker worden genoemd. ‘Want zij geloofden ook in een onbestaande droom, die helemaal niet realistisch was.’
Ze heeft er lang tegenaan gehikt, zegt ze, maar de komende dagen komt aan het oranje deel van die droom toch echt een eind. Vanavond speelt ze in Rotterdam voor het laatst thuis met Nederland, een EK-kwalificatiewedstrijd tegen Finland. Daarna wacht dinsdag nog de return, haar 160ste en laatste interland staat dan gepland in het Finse Tampere.
‘Ik zeg niet dat ik helemaal op ben’, legt ze haar besluit uit in de kantine van amateurclub VV Duno in Doorwerth, waar het Nederlands team deze week trainde. ‘Ik denk dat ik juist stop om dat voor te zijn.’
Over de auteur
Dirk Jacob Nieuwboer is sportverslaggever van de Volkskrant en schrijft over voetbal en handbal.
Nu het zo ver is, oogt ze opgelucht. Met journalisten in de buurt is Martens nooit echt ontspannen, maar in dit groepsgesprek met de volgers van het Nederlands team breekt geregeld een lach door. De druk is eraf, ze hoeft niet meer, de twijfel is weg. ‘Het is het me niet waard om over mijn eigen grenzen heen te gaan, op mijn tenen te moeten lopen.’
Eigenlijk had Martens (31) deze zomer afscheid willen nemen op de Olympische Spelen in Parijs, alleen plaatste Nederland zich niet voor het toernooi. En ook al staat ze nog een jaar onder contract bij haar club Paris Saint-Germain, spelen voor het nationale team kan ze niet meer opbrengen. Het EK volgend jaar is te ver weg voor de eerste Nederlandse vrouwelijke voetbalvedette, die altijd heeft geworsteld toen die ‘onbestaande droom’ onverwachts werkelijkheid werd.
In de zomer van 2017 was dat nog niet zichtbaar, zeker niet toen Martens in een privéjet stapte met Lionel Messi. Samen gingen ze vanuit Barcelona op weg naar Monaco, waar de Nederlandse door de Uefa werd gekroond tot Europa’s beste speelster. Ze ging op de foto met Ronaldo, de winnaar bij de mannen. Hetzelfde jaar won ze ook nog de Fifa-prijs voor beste speelster van de wereld.
Natuurlijk heeft ze genoten van die momenten. En zeker van het EK in 2017, dat Nederland in eigen land won, zij was de beste speelster op het toernooi dat dé doorbraak betekende van het vrouwenvoetbal in Nederland. Tot die tijd hadden vooral de liefhebbers gezien dat het niveau langzaam was gestegen. Nederland deed in 2009 voor het eerst mee aan het EK, in 2015 aan een WK.
Het grote publiek maakte in die zomer kennis met een gouden generatie: de ‘Oranje Leeuwinnen’ met Martens als smaakmaker. Net als haar idolen Ronaldinho en Messi dribbelde zij er op los, buitenom of binnendoor, ze schoot raak van afstand, deed bijna alles op intuïtie. Ze was technisch zo goed, had zoveel balgevoel, dat al snel het even welgemeende als dubieuze compliment klonk dat ze ‘echt’ kon voetballen.
Die zomer werd Martens op 24-jarige leeftijd een vedette, van wie meisjes én jongens een shirt wilden dragen. Tot die tijd speelde ze anoniem in de Zweedse competitie, daarna bij topclub Barcelona dat haar voor veel geld kocht. ‘Een jaar om nooit te vergeten. Ik besef nu steeds meer hoe bijzonder dat wel niet was.’
Mooier is het nooit geworden, al waren er heus nog wel hoogtepunten. In 2019 haalde ze met Oranje de WK-finale. Bij Barcelona speelde ze een paar uitstekende seizoenen – ze had een groot aandeel in de eerste Catalaanse winst van de Women’s Champions League in 2021.
Maar vooral: zo mooi als het leek, was het voor haar lang niet altijd. Dat werd voor het eerst echt duidelijk op het WK in Frankrijk waar Nederland zilver haalde, maar lang niet zo sprankelend speelde als twee jaar eerder in eigen land. Martens kampte met een teenblessure, kreeg voor de wedstrijd en in de rust een injectie. En na de wedstrijden veel kritiek.
Martens is altijd superkritisch op zichzelf, de opmerkingen van anderen die daar nog bovenop kwamen, gleden niet van haar af. De introverte Limburgse is bovendien nooit iemand geweest die de aandacht zocht, ook in de ploeg koos ze altijd voor een plek in de luwte.
En niemand had haar op de ongevraagde sterrenstatus kunnen voorbereiden. Zij droomde van voetballen, wilde zo ver mogelijk komen, maar voor vrouwen waren destijds geen volle stadions te zien, geen miljoenen kijkers en commentatoren, die van alles van haar verwachtten.
‘We zijn aan het groeien als vrouwenvoetbal en daar hoort de kritiek ook bij’, zei ze daarna vaak. Het hoorde erbij, prentte ze zichzelf in. Jarenlang gebruikte ze die bezweringsformule, als pantser tegen de boze buitenwereld.
Tegelijkertijd liet ze ook steeds vaker haar kwetsbare kant zien. Op haar vijftiende verhuisde ze in haar eentje vanuit het Limburgse Nieuw-Bergen naar Amsterdam, daarna volgden nog Heerenveen, Venlo, Luik, Duisburg, Göteborg, Malmö, Barcelona en Parijs. Al die jaren hield ze last van heimwee. Ze was ‘niet depressief, wel eenzaam’.
Bij voetballers verhuizen vriendinnen of vrouwen meestal mee, dat kunnen ze ook betalen. Ze kunnen tijdens hun loopbaan gewoon vader worden. Bij voetbalsters gaan partners meestal niet mee en als ze kinderen willen, moeten ze altijd de consequenties voor hun carrière overwegen. Martens had jaren een lange afstandsrelatie met doelman Benjamin van Leer, die pas bij haar is komen wonen nadat hij was gestopt met voetbal.
Al die jaren hield ze het vol, maar langzaam begon het topsportbestaan steeds meer te knellen. Ze wil ‘gewoon’ op de koffie bij haar ouders, wel op kraambezoek kunnen bij haar vriendinnen, hoopt zelf ook kinderen te krijgen.
Tegenover alle opofferingen stonden ook steeds minder hoogtepunten. Martens werd in de zomer van 2022 nog door PSG binnengehaald als een grote ster. Bij Barcelona baalden ze. Daarbij wilde ze dichter bij Nederland wonen en kon in Parijs ook meer verdienen.
Dat was ook belangrijk, zei ze, in haar fase van haar carrière, maar op het veld heeft de stap haar weinig gebracht. Ze was veel geblesseerd en als ze wel fit was, begon ze ze dit seizoen meestal op de bank.
Met Oranje had ze al willen stoppen na het teleurstellende EK in 2022 in Engeland. Nederland werd daar uitgeschakeld in de kwartfinale, Martens speelde niet goed en haakte ook nog voortijdig geblesseerd af. Het literaire voetbaltijdschrift Hard Gras beschreef vorig jaar hoe de nieuwe bondscoach Andries Jonker haar toch nog overhaalde.
‘Wie gaat nou bepalen wanneer jij van het internationale podium verdwijnt’, vroeg hij haar in een gesprek. ‘De media, of toch de grote speler Lieke Martens zelf?’ Na een korte pauze gaf Jonker zelf antwoord. ‘Dat ga JIJ bepalen. Lieke Martens bepaalt zelf wanneer Lieke Martens stopt; niemand anders.’
Jonker herinnerde haar eraan hoe groot haar betekenis is geweest voor het Nederlandse voetbal. Ze is de eerste én enige Nederlandse speelster die de Gouden Bal heeft gewonnen, de eerste die een grote transfer maakte, de eerste die flink aan haar carrière verdiende. Zo’n speelster mocht volgens hem niet teleurgesteld afdruipen.
Ze speelde daarna nog een WK, waarna ze Jonker bedankte omdat hij haar het plezier in het voetbal had teruggeven. Maar nu neemt ze ‘tevreden’ en 'supertrots’ afscheid als international.
‘Het is heel erg mooi dat ik een rolmodel heb kunnen zijn’, zegt ze. De droom bestaat nu, maar wat geeft ze aan haar opvolgers mee? ‘Het levert super veel mooie momenten op, maar je moet er wel alles voor laten en doen. Dat heb ik altijd met alle passie gedaan. Maar als ik kijk wat ik zestien jaar lang heb opgegeven, dan denk ik nu: no way.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant