In België zijn volgende week ook regionale en landelijke parlementsverkiezingen, tegelijkertijd met de Europese verkiezingen. Maar stemmen in Vlaanderen of Wallonië is een wereld van verschil. Die tweedeling is ook voelbaar in Brussel, waar in één gebouw twee omroepen ieder hun eigen journaal maken.
Met zijn rechterschoen veegt parlementair journalist Ivan de Vadder (59) over de tegelvloer, die in de ontvangsthal van het Brusselse omroepgebouw ligt. ‘Dit is de onzichtbare grens’, zegt hij. Want links van zijn voet leiden de deuren naar de studio’s van de VRT, de Vlaamse omroep waarvoor hij werkt. Rechts is het domein van zijn Franstalige collega’s van de RTBF.
De twee nieuwsdiensten maken hier allebei een dagelijks journaal over het nieuws uit hetzelfde land. Maar het zijn twee verschillende werelden, gescheiden door één gang. De Vadder is een van de weinigen die weleens oversteekt, om als ‘Vlaming van dienst’ uit te leggen wat er in het noorden van het land gebeurt. ‘En andersom doen wij in Vlaanderen verslag van Wallonië alsof we naar het buitenland kijken.’
Over de auteur
Iva Venneman is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over Duitsland en België.
Het is veelzeggend voor het land dat over ruim een week naar de stembus moet voor maar liefst drie verkiezingen. Op 9 juni kiest België niet alleen zijn nieuwe Europese vertegenwoordigers. Die zondag zijn ook de twee belangrijkste binnenlandse verkiezingen: de regionale- en de federale verkiezingen.
Bij de regionale verkiezingen kiezen de Belgen de Vlaamse-, Waalse-, Duitstalige- en Brusselse parlementsleden, die over zaken als onderwijs en woningbouwbeleid gaan. De federale, oftewel landelijke verkiezingen, bepalen wie de komende vijf jaar zetelen in het enige parlement dat alle Belgen vertegenwoordigt: de Kamer van Volksvertegenwoordigers. Zij beslissen over onderwerpen als financiën, justitie en buitenlandse zaken.
Maar dat alle Belgen over twee weken verplicht in het stemhokje staan – België heeft een opkomstplicht – betekent niet dat ze nu gezamenlijk naar de verkiezingen toeleven. Aan welke kant van de taalgrens iemand woont, bepaalt namelijk niet alleen welk nieuws iemand ziet, maar ook wat er te kiezen valt (er zijn Frans- en Nederlandstalige partijen) en wat er leeft.
Supboarddocent Benny (43), die niet met zijn achternaam in de krant wil, noemt in het Mechelse stadspark ‘immigratie’ en ‘de betaalbaarheid van de pensioenen’ als belangrijkste verkiezingsthema’s. Dat is tekenend voor Vlaanderen, waar het extreem-rechtse Vlaams Belang en de Vlaams-nationalistische N-VA samen waarschijnlijk bijna de helft van de stemmen zullen krijgen. Ook partijen aan de uiterst linkse kant van het politieke spectrum doen het in Vlaanderen goed.
Maar in het Waalse Wavre vinden Christian Berthold (62) en Sabina Hartwich (56), die tussen de buien door een wandeling maken, vooral ‘sociale zekerheid’ en ‘toegang tot gezondheidszorg’ van belang. Berthold stemt op de sociaal-democraten, zoals de meeste Walen doorgaans doen. Want ‘te extreem’ vindt hij maar niets, zegt hij, doelend op de Vlaamse prognoses. De meeste Franstalige kiezers denken er zo over: de middenpartijen stijgen in de Waalse peilingen.
Journalist De Vadder kent deze verschillen. Als de Vlaamse Herman de Schermman brengt hij over twee weken voor de twaalfde keer in zijn carrière de verkiezingsuitslag, in de uitzending van de VRT. In de bijna veertig jaar dat hij de Belgische politiek volgt, kwam het Vlaams nationalisme op en schoven de Vlamingen naar rechts, terwijl Wallonië nog altijd links en progressiever stemt. De twee landsdelen vervreemdden van elkaar, zegt hij. En als gevolg daarvan duurt de formatieperiode van een nieuwe regering steeds langer en neemt de onbestuurbaarheid toe.
Waarom België zich zo heeft ontwikkeld, laat zich goed vertellen aan de hand van de geschiedenis van het Brusselse gebouw, waar De Vadder voor de camera staat. Het idee voor een nieuw omroepgebouw ontstond in 1962, toen België nog een unitaire staat was. Oftewel, toen de macht nog vooral bij één landelijke overheid lag. Het land had toen één gedeelde omroep. Het verhaal wil dat Vlaamse, Waalse, Brusselse en Duitstalige architecten samen het nieuwe onderkomen ontwierpen.
Maar toen het gebouw in 1977 zijn deuren opende, was België een aantal staatshervormingen verder. De VRT en RTBF, die daardoor ontstonden, kregen ieder hun eigen vleugel. En dus keken de Nederlands- en Franstalige Belgen naar hun eigen tv-programma’s.
Ook zaken als opvang van asielzoekers, landbouwbeleid en onderwijs regelen de Vlamingen en Walen zelf. ‘En vijftig jaar andere lesprogramma’s is stilletjesaan een verdelende factor’, zegt De Vadder, terwijl hij een rondleiding door de ziekenhuisachtige gangen geeft. Niet in de minste plaats omdat Nederlands geen verplicht vak is in Wallonië, waardoor het wederzijdse begrip letterlijk is verminderd.
In Vlaanderen groeide sinds deze en latere staatshervormingen de eigen Vlaamse identiteit, zegt Caroline Sägesser, politicoloog bij het Centrum voor socio-politiek onderzoek en informatie CRISP in een videogesprek vanuit Brussel. De Walen bleven zich ondertussen vooral ‘Belgisch’ voelen. En dat schuurt. In Wallonië maken kiezers zich grote zorgen over de opkomst van Vlaams Belang, zegt de politicologe. ‘Walen hebben niet alleen een diepgewortelde afkeer van extremisme’, zegt Sägesser, die zelf Zwitser is, maar vlak bij Brussel woont. ‘Ze vrezen ook het politieke doel van Vlaams Belang: het splitsen van België in twee staten.’
Gemeenschappelijk voor de kiezers in beide landsdelen is een tanend vertrouwen in de politiek. De meeste Belgen zijn de oeverloze formatiepogingen en de complexiteit van het bestuurlijke systeem beu, zegt Sägesser. Maar mochten de peilingen werkelijkheid worden – dat extreem-rechts in Vlaanderen opkomt en het contrast met het links-stemmende Wallonië vergroot – dan belooft dat weinig goeds voor een volgende regeringsvorming, vreest de politicologe. Institutionele hervormingen zijn volgens haar noodzakelijk.
Ook De Vadder denkt dat er linksom of rechtsom iets moet gebeuren om België bestuurbaar te houden. En het omroepgebouw van waaruit hij het ‘verkiezingscircus’ de komende weken verslaat? ‘Dat is inmiddels aan vervanging toe’, zegt De Vadder. Buiten liggen al de funderingen van wat twee nieuwe, modernere, maar vooral opzichzelfstaande nieuwskantoren moeten worden. Zelfs de gedeelde ingang is dus binnenkort verleden tijd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant