Iedereen was enthousiast over de methode-Laurentien voor de compensatie van toeslagenouders, totdat de uitgekeerde bedragen bekend werden − gemiddeld ruim 120 duizend euro per gedupeerde. Vrijdag moet blijken hoe het verdergaat.
Het leek zo mooi en de eerste gedupeerden van de toeslagenaffaire die haar beproefden zijn enthousiast: een nieuwe, veel simpelere methode voor de afhandeling van hun schade. Ook staatssecretaris Aukje de Vries (Toeslagen) hoopte dat deze route van de stichting Gelijkwaardig Herstel de vastgelopen schadehersteloperatie van de overheid zou vlot trekken.
Maar nu staan de stichting van prinses Laurentien en het ministerie van Financiën lijnrecht tegenover elkaar. De methode keert veel meer geld uit dan andere, eerder door de overheid zelf opgezette routes − gemiddeld ruim 120 duizend euro per gedupeerde − en de berekening ervan zou onvoldoende worden onderbouwd. Met de stichting zou hierover niet te praten zijn. De vraag is of ze eruit komen of dat de nieuwe herstelroute een vroege dood sterft. Vrijdag spreekt het demissionaire kabinet zich hierover uit.
Het lukt de overheid maar niet de schade af te handelen van de inmiddels 35 duizend erkend gedupeerden, van wie de Belastingdienst onterecht kinderopvangtoeslag terugvorderde. Vooral de berekening van de aanvullende schade is volkomen vastgelopen. Vanwege de schulden die ontstonden door de terugvorderingen kwamen veel toeslagenouders in de knel: zij verloren hun baan, werden uit huis gezet of kregen bijvoorbeeld gezondheidsproblemen.
De Commissie Werkelijke Schade die de overheid voor de afhandeling van dergelijke schades opzette, functioneert na ruim vier jaar nog steeds ondermaats: er liggen meer dan drieduizend aanvragen terwijl de commissie er maar een handjevol per week behandelt. Toeslagenouders klagen dat ze voor elke aangedragen schadepost bewijs moet leveren. Terwijl het voor hen zo veel jaar na dato vrijwel onmogelijk is een causaal verband aan te tonen tussen het verlies van bijvoorbeeld hun baan en de toeslagenaffaire.
Prinses Laurentien, die betrokken was geraakt bij de toeslagengedupeerden, besloot in dit gat te springen dat de overheid had laten ontstaan. Zij omarmde een alternatieve methode voor de afhandeling van deze aanvullende schade, die een aantal toeslagenouders zelf had ontwikkeld. De methode stelt het opgetekende verhaal van de gedupeerden centraal. Op basis van de gebeurtenissen die de toeslagenouder beschrijft, rekenen letselschadedeskundigen de schade uit: aan elke schadepost, zoals verlies van een baan of het moeten afbreken van een opleiding, zit een vast geldbedrag.
Met dit plan ging de prinses de boer op. Voor haar gingen de deuren snel open. Veel grote bedrijven, waaronder verzekeraars en automatiseerders, zegden hun medewerking toe, vaak kosteloos. Daarna presenteerde ze de methode bij het ministerie. Staatssecretaris De Vries, die tot dusver aan de eerder ontwikkelde werkwijze van de hersteloperatie wilde vasthouden, zag dat verandering nodig was. En zo besloot zij de ‘methode-Laurentien’ een kans te geven. Vanaf oktober 2023 kon de stichting Gelijkwaardig Herstel ermee gaan proefdraaien, met een startsubsidie van 4,5 miljoen euro.
De proef begon positief. Zo’n 2.300 toeslagenouders meldden zich ervoor aan en ook zo’n 1.900 vrijwilligers, om een verhaal van een toeslagenouder op te tekenen. ‘Nog nooit heeft iemand de moeite genomen om echt te luisteren naar wat me is overkomen’, zei een van de deelnemende toeslagenouders zichtbaar ontroerd tegen de Volkskrant.
De stemming bij het ministerie van Financiën sloeg om toen in maart uit een eerste eigen evaluatie van de stichting de uitgekeerde bedragen bekend werden. Deze bleken per gedupeerde ruim drie keer hoger te liggen dan bij de Commissie Werkelijke Schade. De zaak kwam deze maand op scherp te staan na een lek vanuit het ministerie aan de NOS. In de gelekte notitie stond dat als deze aanpak regulier wordt, dit de staat zo’n 5 miljard euro extra zou kunnen kosten, bovenop de al begrote 9 miljard euro voor de hersteloperatie. Daarna barstte de discussie los of de overheid zo niet doorsloeg met het compenseren.
De berekening achter dit bedrag is helder: het zijn de kosten als uiteindelijk alle − naar schatting bijna 40 duizend − erkend gedupeerden bij deze stichting het gemiddelde schadebedrag van ruim 120 duizend euro zouden ontvangen. Hoeveel gedupeerden zich willen aanmelden, is overigens nog onduidelijk. Maar vanwege de gulle uitkeringen vreest het ministerie een stormloop.
Daarom vindt het ministerie dat het ietsje minder kan. Een aantal schadeposten wordt te gemakkelijk toegekend, klinkt het daar achter de schermen. Zo zouden ook gedupeerden die niet zoveel te lijden hebben gehad een flink bedrag kunnen opstrijken.
De stichting Gelijkwaardig Herstel beklemtoont dat zij wel degelijk aanvullende documenten vraagt ter onderbouwing van het verhaal. ‘De tot nog toe uitgekeerde bedragen zijn gebaseerd op de gangbare letselschadepraktijk en doen recht aan wat de ouders hebben meegemaakt’, zegt een woordvoerder.
Het hoog bevonden gemiddelde bedrag na zo’n negentig gesloten overeenkomsten toont volgens de woordvoerder dat toeslagenouders ‘met een heftig verhaal’ meededen aan de proef. Zij wijst erop dat de stichting veel lagere uitvoeringskosten heeft dan de overheid. Die is inmiddels bijna een derde van het geld voor de hersteloperatie kwijt aan overhead.
Wat het extra lastig maakt, is dat het niet lekker loopt tussen het ministerie van Financiën en prinses Laurentien. Het ministerie betaalt en wil daarom kunnen meebeslissen over de uitvoering; het gaat om veel geld. De prinses wil zich de wet niet laten voorschrijven. Zij benadrukt dat juist de onafhankelijkheid van de stichting de ouders aanspreekt en wil dat die daarom haar eigen koers kan bepalen. Dat botst.
Als ze er niet uitkomen, dreigt de methode te moeten stoppen, terwijl ook het ministerie er aanvankelijk van uitging dat deze herstelroute regulier zou worden. Het stoppen van de methode-Laurentien zouden veel betrokkenen doodzonde vinden. Veel toeslagenouders noemen de werkwijze vanuit vertrouwen een verademing.
Volgens toeslagenouder Kristie Rongen, die geen bemoeienis heeft met de stichting, zijn de toeslagenouders ‘terug bij af’ als de methode nu zou worden afgekapt. ‘De overheid is zelf niet in staat het herstel humaan en snel te regelen’, zegt Rongen. ‘Het ministerie moet nu de hand in eigen boezem steken. De ouders die veel hebben geleden willen deze episode nu eindelijk op een goede manier kunnen afsluiten.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant