Formatie
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Voor de sinds dinsdag beoogd premier Dick Schoof (67, ex-PvdA) geldt het voordeel van de twijfel. Hij dient geprezen te worden voor z’n moed om de kandidatuur voor het premierschap te aanvaarden. Het ambt van eerste minister bleek moeilijk te vervullen, vooral omdat de partijleiders van BBB, PVV, NSC en VVD na zes maanden wel een akkoord, maar geen band wisten te smeden. Winnaar PVV bleek als grootste partij (zonder leden) een lege huls. Het had nooit ervaren politiek en bestuurlijk kader aan zich kunnen binden. Zónder inhoudelijke steun van (oud) PvdA’ers, een SGP’er en een CDA’er is Wilders hulpeloos gebleken. Dat die collegiale hulp er wel kwam zegt iets over de democratische compromis- en coalitiecultuur. Die functioneert nog.
Dat het gelukt is om Schoof, die z’n hele beroepsleven het algemeen belang diende, zover te krijgen, verschaft ook een zekere opluchting. Een ordelijke machtsoverdracht ligt nu in het verschiet, passend bij een democratie. Dat Schoof vooralsnog van z’n pensioen afziet en het land uit de impasse wil helpen verdient respect. Hij hoeft dit niet te doen en hoeft zich evenmin met politieke ambities te belasten.
Tegelijk is de keuze voor de Justitie-topman, gepokt en gemazeld in de geheime diensten, ook curieus. Hij is wie hij is – een altijd benoemde, nooit gekozen hoge ambtenaar zonder enig publiek profiel of praktische politieke ervaring. Onbekend bij het publiek, geen deelnemer aan het mediadebat, altijd achter de schermen – maar daar wel machtig. En omstreden, dankzij een rol als ‘Macher’ als de staatsveiligheid daar volgens hem om vraagt. Niet bang om de grenzen van de rechtsstaat te overschrijden door willekeurige moskeebezoekers in het geheim te screenen of met nepaccounts verdachte burgers te volgen. Of door de Staat kansloos geachte asielzoekers in verkapte detentie op te sluiten, waar de rechter een einde aan maakte.
Dat uitgerekend deze man door NSC-leider Pieter Omtzigt wordt gezien als de vormgever van het gewenste herstel van vertrouwen in de staat is tamelijk maf. Een anonieme technocraat met ‘deep state’-geloofsbrieven, die de grondrechten van burgers komt versterken? Die de kloof met de burger door de Toeslagenaffaire en het Gronings aardgasdebacle zal repareren? Het vergt méér dan fantasie om dat geloofwaardig te vinden. Niet alleen Pieter Omtzigt stoorde zich voor de verkiezingen nog aan ongekozen technocraten en het democratisch tekort in het bestuur. Tegelijk is óók wel te snappen wat de andere partijen in Schoof aantrekt: deskundig in veiligheid, migratie, terreur, openbaar bestuur, dienstbaar aan ministers, geen politieke ambities.
Of in ambtenaar Schoof ook een premier zit, zal nog blijken. Deze week koos hij de beroepshouding van gedienstig uitvoerder. Dat is op dag 1 wel te begrijpen, maar zal niet blijven werken. Straks zal hij behalve door de oppositie ook door Wilders worden aangevallen, als hem de lust daartoe bekruipt. Schoof zal zich rap als politicus moeten uitvinden, een band met de burger ontwikkelen, een publiek persoon worden en een gelijke gesprekspartner in de Europese Raad. En vooral een premier die zíjn rol in een dualistisch systeem snapt, tegenover vier partijen met verschillende eisen en wensen. Belast met vraagtekens uit z’n ambtelijk verleden als hoogste inlichtingenbaas. Voorlopig is Schoof een beoogd premier zonder eigenschappen die nog van niemand is. Eén voordeel is er. Als beoogd kabinetslid zal hij de screening door de AIVD wel overleven.
Source: NRC