De aanstaande oppositie greep het jaarlijkse Verantwoordingsdebat aan om alvast wat gaten te schieten in de financiële onderbouwing van het nieuwe coalitieakkoord. ‘Hoe wil u 25 duizend fte schrappen, terwijl bij de kerndepartementen niet eens 25 duizend mensen op de beleidsafdelingen werken>’
Tijdens het Verantwoordingsdebat kijkt de Tweede Kamer normaal gesproken vooral in de achteruitkijkspiegel, want het officiële debatonderwerp is dan het oordeel van de Algemene Rekenkamer over de rijksuitgaven van het afgelopen jaar. Maar de financiële woordvoerders van een aantal (aanstaande) oppositiepartijen kunnen het woensdag niet laten om de financiële elementen uit het net gesloten hoofdlijnenakkoord te bekritiseren.
Tom van der Lee (GroenLinks-PvdA) schampert over de structurele besparing van een miljard euro die de nieuwe coalitie heeft ingeboekt op de asielopvangkosten. De Rekenkamer heeft hem van ammunitie voorzien door op te merken dat Nederlandse kabinetten die kosten stelselmatig onderschatten. In maar liefst 22 van de afgelopen 23 jaar viel het bedrag dat het Rijk kwijt was aan de opvang van asielzoekers hoger uit dan geraamd, vaak fors hoger. Ook dit jaar heeft demissionair minister van Financiën Steven van Weyenberg in de Voorjaarsnota de asieluitgaven weer flink moeten opplussen, omdat de instroom hoger is dan verwacht. Van der Lee: ‘Een besparing van een miljard inboeken op kosten die al 22 jaar te laag worden ingeschat, leidt niet naar een realistische begroting. Dat is geen realistisch beleid.’
Over de auteur
Yvonne Hofs is politiek verslaggever van de Volkskrant en schrijft over financiën, economische zaken en landbouw, natuur en visserij.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
GroenLinks-PvdA en D66 hakken in op de verhoging van de btw op boeken. D66’er Joost Sneller: ‘Hoe verhoudt zich dat tot de breed gedeelde zorgen over de dalende leesvaardigheid van kinderen?’ De vraag blijft in de lucht hangen, want in Vak K zitten twee demissionaire bewindspersonen (Van Weyenberg en Mark Rutte), en die hebben niets met dat hoofdlijnenakkoord van doen.
Voor Rutte is het mogelijk zijn laatste grote plenaire Kamerdebat, een besef dat zelfs zijn tegenstanders met weemoed vervult. Joost Eerdmans (JA21) roept hem zelfs op een autobiografie te schrijven. De diepe politieke wijsheid die Rutte in bijna veertien jaar in het Torentje moet hebben opgedaan, mag niet voor volgende generaties verloren gaan, vindt Eerdmans. De man met een zelfverklaarde afkeer van maatschappelijke visie bedankt beleefd.
Pieter Grinwis van de ChristenUnie zoomt in op het voornemen van de coalitie om in de komende kabinetsperiode 25 duizend rijksambtenaren te lozen. Hij wijst erop dat dat de Rijksoverheid juist met honderdduizenden vacatures kampt. Een steeds groter deel van het voorgenomen kabinetsbeleid kan niet worden uitgevoerd door personeelsgebrek, onder andere bij de Belastingdienst. Een van de gevolgen is dat de overheid steeds meer externe krachten moet inhuren, een ontwikkeling waar de Tweede Kamer (vooral de SP) ook al kritisch over is.
SP-fractievoorzitter Jimmy Dijk moppert dat het kabinet zich al jaren niet meer houdt aan de zogenoemde ‘Roemer-norm’ (vernoemd naar voormalig SP-leider Emile Roemer). Die is ingesteld in 2016 en schrijft voor dat de Rijksoverheid maximaal 10 procent van haar personeelsbudget mag besteden aan de inhuur van externe medewerkers. In 2023 was dat 15,4 procent. Die Roemer-norm is er gekomen omdat de Tweede Kamer niet wil dat de overheid zelf bijdraagt aan flexibilisering van de arbeidsmarkt en de groei van het aantal schijnzelfstandigen.
Maar Van Weyenberg legt uit dat veel zzp’ers niet in vaste dienst willen omdat de overheid een ‘stoffig imago’ heeft. Een enquête onder ict’ers heeft dat volgens hem duidelijk gemaakt. Als gevolg van de krappe arbeidsmarkt kampen de ministeries met een groot tekort aan accountants en ict’ers.
Grinwis vraagt VVD’er Eelco Heinen hoe hij in deze omstandigheden het ambtenarenapparaat met 22 procent wil inkrimpen, zoals in het hoofdlijnenakkoord staat. ‘De Rekenkamer zegt: het Nederlandse volk heeft geen behoefte aan nog meer nieuw beleid, maar aan resultaten. En het gebrek aan resultaten ligt deels aan het personeelsgebrek bij de uitvoeringsdiensten. Hoe wil u 25 duizend fte schrappen zonder de uitvoering te raken, terwijl bij de kerndepartementen niet eens 25 duizend mensen op de beleidsafdelingen werken. Ik vind het een interessant streven om meer ambtenaren te willen ontslaan dan er zijn.’
Volgens Heinen moet dat mogelijk zijn, omdat het aantal rijksambtenaren sinds 2018 met 25 duizend fte is gegroeid, precies het aantal dat er van de coalitie nu weer af moet. ‘Ik ben altijd kritisch op uitgaven van de overheid. Ik zit in de politiek met één doel: minder uitgeven.’ Heinen spreekt over het ambtenarenapparaat als een ‘uitdijende moloch’. ‘Ik denk dat dit akkoord stappen zet richting meer ombuigingen. We kijken naar het verlagen van de uitgaven en grijpen niet direct naar de belastingknop om al die hardwerkende Nederlanders en ondernemers te belasten.’
NSC-woordvoerder Eddy van Hijum pleit even later echter voor het oprichten van een nieuw bureau Begroting en Verantwoording, met ambtenaren die Kamerleden moeten ondersteunen bij het controleren van de kabinetsuitgaven. De oppositie reageert lauw: de ambtelijke ondersteuning voor Tweede Kamerleden is recentelijk al uitgebreid en veel fracties zien de toegevoegde waarde niet van zo’n nieuw bureau. Grinwis: ‘Dus u wilt weer een hele toko uit de grond stampen? Ook dat staat op gespannen voet met uw ambitie om op ambtenaren te bezuinigen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant