Op 6 juni gaat Nederland, als eerste van de EU-lidstaten, naar de stembus om een nieuw Europees Parlement te kiezen. De Volkskrant interviewt de lijsttrekkers van verschillende partijen. Vandaag aflevering 2: Bas Eickhout van GroenLinks-PvdA.
De stemmingen in het Europees Parlement – een hypnotiserend ritueel door de eindeloze, razendsnelle herhaling van ‘wie is voor? wie tegen? wie onthoudt?’ – zijn gedaan als Bas Eickhout opstaat uit zijn zetel, nummer 55, derde rij vooraan in de plenaire zaal in Straatsburg. De GroenLinkser werpt een laatste blik op zijn papieren terwijl hij zich achter het spreekgestoelte opstelt. Dit is zijn moment, het speciale debat over hoe politiek rechts de Green Deal kapotmaakt, is door hem aangevraagd. Maar juist als hij zijn eerste verbale salvo wil afvuren, laat de geluidsinstallatie het afweten.
Geen nood. Gejoel klinkt uit het groene vak in het parlement, waar Eickhouts medestanders ter ondersteuning klaarzitten. ‘What do we want?’, klinkt het luid. ‘A speech from Bas!’. ‘Ziet u voorzitter’, zegt Eickhout lachend als de reservemicrofoon is ingeschakeld, ‘zelfs zonder dat ik iets zeg, krijg ik al applaus.’
Aan de Nederlandse verkiezingen voor het Europees Parlement van 6 juni doen twintig partijen mee. Voor deze interviewserie is een selectie gemaakt op basis van huidige zetelaantallen, prognoses en beschikbaarheid.
Eickhout heeft er zin in. ‘Negen’, antwoordt hij vol zelfvertrouwen in zijn sobere Straatsburgse werkkamer op de vraag hoeveel zetels GroenLinks-PvdA onder zijn leiding gaat halen. ‘We worden de grootste Nederlandse fractie.’ Hij beseft dat het campagnesucces van Frans Timmermans – die bij de verkiezingen in 2019 veel stemmen binnenhaalde voor de PvdA – moeilijk is te evenaren. ‘Timmermans was ‘onze man in Brussel’, ik heb genoeg zelfkennis dat ik die bekendheid niet geniet. Maar het gaat nu om de vraag: wil je een sterk of een verlamd Europa? Daarover hebben wij een heel duidelijke positie en daarom worden wij de grootste.’
De peilingen zeggen dat de PVV de grootste wordt, terwijl die partij niet eens in het parlement zit. Is dat niet frustrerend? U loopt zich al vijftien jaar het vuur uit de sloffen als Europarlementariër, maar dat wordt niet beloond.
‘Nee, dat is niet frustrerend, dat valt wel mee.’
Zei hij terwijl hij zijn lege colablikje op tafel met één klap plette.
(Lachend) ‘Dat doe ik nadat jij uit de kamer bent, dan ram ik dat blikje ‘bam’ met mijn voorhoofd tegen de muur. Serieus: waar ik voldoening uit haal, is dat ik heel veel bereik hier. Gefrustreerd rondlopen helpt niet. Natuurlijk hoop ik dat mijn inspanningen gezien worden en zich electoraal uitbetalen. Maar de nationale context bepaalt in grotere mate deze verkiezingsuitslag dan wat wij in Brussel en Straatsburg doen. Ja, dat is zonde en zou niet zo moeten zijn, maar dat is hetzelfde voor gemeenteraden, provinciale staten. Als je daar niet tegen kunt, moet je in de Tweede Kamer gaan zitten. En ik heb juist bewust voor de Europese politiek gekozen.’
U had afgelopen vijf jaar de wind in de rug met de Green Deal, de groene omwenteling die in gang is gezet. Nu treedt de kentering op, politiek rechts opent de aanval op de Green Deal, het enthousiasme bij burgers neemt af. U bent niet overtuigend genoeg geweest?
(Geërgerd) ‘Zullen we eerst de verkiezing afwachten? Die gaat over de toekomst van de Green Deal. Jij doet net alsof je de uitslag al kent. Veel mensen willen gewoon nog steeds klimaatbeleid.’
Steeds minder, blijkt uit peilingen. Ze maken zich nu zorgen over veiligheid, voedselvoorziening, landbouw. Waarom heeft u de publieke steun uit 2019 niet kunnen consolideren?
‘De aandacht voor klimaat gaat in golven, dat is altijd zo geweest. Het beeld dat jij schetst is geënt op de recente boerenprotesten. In de aanloop naar de verkiezingen komen er ook weer klimaatmarsen.’
De christendemocraten en liberalen, die in 2019 de Green Deal steunden, trekken hun handen ervan af.
‘Liberalen en christendemocraten verleggen hun koers zodra de electorale wind draait. Vijf jaar geleden vroegen journalisten: hebben we nog wel groene politici nodig? Toen zei ik al: als protesten de kop opsteken, zal je zien hoezeer je groene politici nodig hebt. Wij zijn gewoon minder windgevoelig. Klimaatbeleid is een zaak van de lange adem. Trouwens: de industrie vraagt om die zekerheid. Bedrijven hebben meer aan GroenLinks-PvdA dan aan VVD en CDA.’
Het debat in de campagne gaat over over defensie, over Europese industriepolitiek die Europese kampioenen creëert, ruim baan voor de boeren. Zag uw christendemocratische collega Manfred Weber dat niet beter aankomen toen hij vorig jaar de aanval opende op het natuurbeleid?
‘Als je politici definieert als windvaantjes, heeft Manfred Weber dat prima gezien. Ik ben in 2009 de politiek ingegaan om klimaatbeleid te voeren. Mijn eerste grote bijeenkomst was de klimaattop in Kopenhagen, die op een fiasco uitliep. Als ik Weber was geweest, was ik daarna gestopt met klimaatbeleid.’
U heeft sindsdien nog een tiental klimaatconferenties bijgewoond en onderhandelde over het klimaatakkoord van Parijs. ‘Parijs’ is inmiddels een dode letter, we tekenen maandelijks nieuwe temperatuurrecords op, er zijn overstromingen, grote perioden van droogte: succesvol waren uw inspanningen niet.
‘Nee! Nee! Nee! Je schetst het beeld alsof de politiek niets doet, dat is niet de werkelijkheid! Vóór Parijs werd de klimaatopwarming op 3,5 graden geraamd, nu zitten we bij de 2,5. Minder dan 2 graden is haalbaar. Beneden de 1,5 graad (het streven van Parijs, red.) wordt verrekte lastig, dat is waar. Maar er gebeurt gigantisch veel. Wereldwijd is de groene race keihard bezig. Joe Biden pompt miljarden dollars in de groene industrie, China bouwt meer duurzame energie dan de rest van de wereld. Het gaat nog steeds te langzaam, zeker. Maar het stomste wat Europa nu kan doen, is zeggen: laten we even een klimaatpauze nemen. De Green Deal is onze industriepolitiek. De Green Deal creëert de Europese kampioenen.’
Waarom willen christendemocraten en liberalen dan die pauzeknop indrukken?
‘Omdat ze niet betrouwbaar zijn. Ze hebben klimaatneutraliteit in wet vastgelegd. Hun handtekening staat eronder, kennelijk nemen ze dat niet serieus. Politici die geen koers houden, dat is het probleem.’
Op 6 juni gaat Nederland naar de stembus voor de Europese verkiezingen. Welke macht heeft het Europees Parlement? Hoe werken de partijen samen en hoe worden de topfuncties verdeeld? Hier vindt u de belangrijkste vragen over de verkiezingen beantwoord.
Ook burgers volgen de snelheid van de klimaatverandering niet. Ze willen hun vliegvakanties niet opgeven, willen of kunnen hun benzine- of dieselauto niet inruilen voor een elektrische.
‘Ik ben ervan overtuigd dat mensen sneller willen gaan als ze het gevoel hebben dat de groene omwenteling eerlijk verloopt. Schiphol wordt continu de hand boven het hoofd gehouden, pfas worden gedumpt in de wateren bij Dordrecht, bij Tata Steel zijn we jaar op jaar niet streng genoeg en dan zeggen we tegen de burger: ‘Maar jij moet nu een warmtepomp installeren!’ Ja, dan krijg je verzet. Omdat het niet rechtvaardig is. En dan zeggen de mensen, omdat wij het klimaatbeleid verdedigen: dat komt door GroenLinks-PvdA.’
De Green Deal is toch van jullie?
‘Ook van ons, maar niet alleen en niet alles. Wij hebben juist kritiek op die onderdelen van de Green Deal die niet rechtvaardig uitpakken. De uitzonderingen voor privéjets, voor Ferrari’s. Die zijn erin gekomen omdat er te veel CDA’ers en VVD’ers in het Europees Parlement zitten.’
Vanwege de rechtvaardigheid en om de burgers financieel te steunen, willen jullie het Europese klimaatfonds verhogen. Nu is er bijna 90 miljard euro beschikbaar, voor elf jaar, voor 27 landen.
‘Dat is niets als je kijkt naar de bedragen die nodig zijn.’
Hoeveel moet erbij?
‘Het moet met een factor X omhoog, een veelvoud dus van wat er nu ligt. Je moet niet denken dat we er met een miljardje extra wel zijn.’
Jullie willen ook een permanent Europees investeringsfonds voor de vergroening van Europa. Zelfde vraag: hoeveel?
‘Het investeringsgat – het verschil tussen wat we nodig hebben en nu beschikbaar is – bedraagt vele honderden miljarden euro’s per jaar. Private investeerders spelen de belangrijkste rol. Maar publiek geld is ook noodzakelijk: wij pleiten voor 1 procent van het Europese binnenlandse product, zo’n 150 miljard euro per jaar.’
Opnieuw uit uw verkiezingsprogramma: het EU-budget moet omhoog. Met hoeveel?
‘Dat hangt ervan af of de modernisering van het EU-budget slaagt. Ik ga niet nieuw geld in oud en fout landbouwbeleid stoppen. We hebben geld nodig, veel geld: voor defensie, voor Oekraïne, voor de Green Deal, voor meer sociale cohesie. Deels zal dat uit de nationale schatkisten moeten komen, deels uit het EU-budget. Het is vele malen efficiënter als we dit Europees coördineren dan dat 27 landen ieder voor zich geld uitgeven.’
Waar komt dat extra EU-geld vandaan?
‘De Europese Commissie leent die miljarden op de kapitaalmarkt. De terugbetaling doen we met de opbrengst van het afschaffen van de subsidies op fossiele energie. Daarnaast moeten landen zelf meer ruimte krijgen om te investeren, het nieuwe Stabiliteitspact is nog steeds veel te knellend. We moeten zo veel doen!’
Het nieuwe Stabiliteitspact biedt die ruimte, u stemde tegen.
‘Het nieuwe pact biedt dat niet! Omdat de Duitse minister van Financiën Lindner allerlei generieke beperkingen eiste.’
‘Vangrails’ noemde Lindner dat, net als toenmalig minister Kaag trouwens. Vangrails om te voorkomen dat de begrotingen ontsporen.
‘Door die vangrails crashen landen! We maken een financieel keurslijf en persen de landen daarin. Dan begin je aan de verkeerde kant: we moeten eerst kijken welke investeringen nodig zijn en vervolgens zoek je de financiering. Mind you: een onveilig Europa is een groter gevaar voor onze toekomstige generaties dan die staatsschuld. En elke staatsschuld valt in het niet bij een klimaatschuld.’
GroenLinks-PvdA verwacht veel van Europa: het recht op een minimumuitkering, recht op abortus, recht op niet-bereikbaarheid, de oplossing van de woningnood, winstdeling voor werknemers: u wilt een Europese superstaat.
‘Als die superstaat zorgt voor een sociaal en rechtvaardig Europa zou ik zeggen: dat is een supergoede staat. De EU geeft maximale ruimte aan bedrijven met de interne markt, maar de bescherming van mensen is minimaal. Dat willen wij corrigeren. Voor ons is Europa nog niet af.’
Eigenlijk wilt u voorzitter van de Europese Commissie worden, u bent de Spitzenkandidat voor de Europese Groenen om die baan te krijgen. Wat maakt u geschikter dan de huidige voorzitter Ursula von der Leyen, die een tweede termijn wil?
‘Ik ben socialer. Von der Leyen is en blijft een christendemocraat, dus ze heeft vooral oog voor de interne markt. Ze heeft afgelopen jaren goed geleverd op de Green Deal. Maar het is onzeker of ze dat na de verkiezingen blijft doen. Daarnaast is ze ronduit zwak geweest bij de bescherming van de rechtsstaat in Hongarije en Polen.’
Het is niet heel realistisch dat u Commissievoorzitter wordt.
‘Nee, dat is wel jammer.’
Het meest realistische scenario is dat u de komende vijf jaar Europarlementariër blijft.
‘Ook een mooi vak.’
Waar bent u het meest bevreesd voor de komende jaren?
‘Stilstand. Als centrumrechts in het Europees Parlement gegijzeld wordt door radicaal rechts is er geen politieke meerderheid meer om Europa vooruit te helpen. En stilstand is achteruitgang, want de rest van de wereld wacht niet op een apathisch Europa. Ik ben niet bang dat radicaal-rechtse partijen Europa ‘van binnenuit kapot gaan maken’, zoals ze beweren. Daarvoor zijn ze te klein en te verdeeld. Maar ze kunnen Europa wel verlammen.’
1976: Geboren in Groesbeek
2000: Masters scheikunde en milieukunde, Radboud Universiteit Nijmegen
2000-2009: Beleidsonderzoeker duurzame ontwikkeling RIVM, later Planbureau voor de Leefomgeving
2009-heden: Lid van het Europees Parlement voor GroenLinks
2013-heden: Delegatieleider GroenLinks in het Europees Parlement
2024: Met 96 procent van de stemmen verkozen tot Europees lijsttrekker van GroenLinks-PvdA. Eickhout is (net als in 2019) de Spitzenkandidat voor de Europese Groenen, dit keer samen met de Duitse Terry Reintke.
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant