Hoewel het overgrote merendeel van de Georgiërs voor EU-toetreding is, heeft het land met het aannemen van een omstreden ‘buitenlandse-agentenwet’ zijn kandidaatsstatus serieus onder druk gezet. De oppositie wacht nu de herculestaak zich razendsnel te verenigen om de ruk naar Rusland nog te kunnen keren bij de verkiezingen van oktober.
Na zes weken van massale protestacties hebben de demonstranten in Georgië verloren. Een ultiem protest, dinsdag rondom het parlement, bracht wetgevers niet op andere gedachten. Van de 150 Georgische parlementsleden stemden er 84 voor een ‘buitenlandse-agentenwet’ naar Russisch voorbeeld.
Weg toekomstig EU-lidmaatschap, vrezen de honderdduizenden Georgiërs die dagelijks demonstreerden tegen de wet. Ze zijn zeker dat Bidzina Ivanisjvili, de schatrijke oprichter van de regeringspartij, de wet zal gebruiken om de democratie in het land af te breken en daarmee de kandidaatsstatus voor EU-toetreding op het spel te zetten. Wat kunnen Georgiërs nog om dat te voorkomen?
Over de auteur
Tom Vennink is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over Rusland, Oekraïne, Belarus, de Kaukasus en Centraal-Azië. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Hun zorgen over het einde van Georgische toetredingskansen zijn terecht. De buitenlandse-agentenwet is ‘niet in lijn met EU-waarden’ en zal ‘impact’ hebben op de toetredingsmogelijkheden, zei EU-buitenlandchef Josep Borrell dinsdag. Litouwen liet voor de stemming al weten Georgië niet langer als kandidaat te beschouwen in geval van aanname van de wet.
Dat de EU nu uit zicht is geraakt, is een klap vanjewelste voor Georgiërs. Meer dan 80 procent van de bevolking is voor aansluiting bij de EU. De Georgische toetredingswens is zo sterk dat die is opgenomen in de grondwet.
Bovendien leeft er onder de bevolking weinig enthousiasme voor de alternatieve vrienden die regeringspartij Georgische Droom voorstelt. De partij haalt de banden aan met China en, sinds de Russische invasie van Oekraïne in 2022, met Rusland. De helft van de Georgiërs is volgens peilingen weliswaar voorstander van stabiele relaties met Moskou, maar Rusland wordt bovenal gezien als het land dat sinds een invasie in 2008 eenvijfde van Georgië bezet.
Westersgezinde Georgiërs lijken in oktober een uitgelezen kans te krijgen om hun land terug te brengen op EU-koers. Ze hoeven de Droom-partij enkel weg te stemmen in de parlementsverkiezingen.
Maar na aanname van de wet is de vraag hoe eerlijk die verkiezingen zullen verlopen. Organisaties die al decennia stembusgangen waarnemen in Georgië vrezen dat de regering hun bestempelt als ‘buitenlandse agent’ en dwingt tot sluiting, zoals in Rusland gebeurde. Ook kritische media en corruptiebestrijders kunnen worden kaltgesteld.
Daarnaast lijkt de Droom-partij bereid tot geweld en repressie om haar zin te krijgen. In de afgelopen weken zijn demonstranten zwaar mishandeld door de oproerpolitie. Het hoofd van de Georgische oproerpolitie zei dinsdag een lijst te hebben met ‘tuig’ dat hij ‘in elkaar gaat slaan’. En partijoprichter Ivanisjvili kondigde in een toespraak ‘bestraffingen’ aan voor leden van de Verenigde Nationale Beweging, de grootste oppositiepartij.
Een ander probleem voor Ivanisjvili’s tegenstanders is een gebrek aan eigen verkiezingskandidaten. De Verenigde Nationale Beweging is minder verenigd dan de naam doet vermoeden: tal van leden zijn afgesplitst sinds de partij de macht verloor in 2012. Na 12 jaar in de oppositie heeft de partij nog altijd geen charismatische vervanger gevonden voor oud-president Micheil Saakasjvili, die door de autoriteiten is opgesloten wegens machtsmisbruik.
De politieke oppositie zal zich razendsnel moeten verenigen voor een zege op Georgische Droom, dat rekent op stemmen van conservatieve Georgiërs buiten de grote steden en op stemmen van ambtenaren die onder druk gezet kunnen worden. Het voortouw bij de oppositie wordt genomen door president Salome Zoerabisjvili, die weliswaar pro-westers is, maar een ceremoniële functie bekleedt. Ze roept oppositiepolitici op zich te scharen achter een handvest dat ze deze week publiceerde. Dat pleit voor hervormingen van de rechterlijke macht, streng anti-corruptiebeleid en afschaffing van de omstreden wet.
Gezien de openlijke repressieplannen van Ivanisjvili is het de vraag of westersgezinde Georgiërs na oktober nog een tweede kans krijgen om hun land terug te brengen op EU-koers. De EU heeft de verkiezingen al aangeduid als grote test voor de toewijding van Georgië aan een toekomstig lidmaatschap. Volgens president Zoerabisjvili zijn de verkiezingen zelfs net zo belangrijk als het referendum van 1991, waarin Georgiërs stemden voor het herstel van de onafhankelijkheid na overheersing door de Sovjet-Unie.
‘De keuze is als volgt’, zei Zoerabisjvili deze week. ‘Ofwel een Europees, democratisch, onafhankelijk Georgië, ofwel een door Rusland geleid, autoritair en geïsoleerd Georgië.’ De oppositie heeft nog vijf maanden, de klok tikt.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant