Topambtenaar Dick Schoof is de beoogd premier van het volgende kabinet, bevestigden de vier formerende partijleiders. De oud-AIVD- en ex-NCTV-baas zal leiding geven aan het nieuwe kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB.
Met Schoof kiest de coalitie voor iemand zonder politieke ervaring voor de schermen. Wel heeft de huidige secretaris-generaal van het ministerie van Justitie een rijke carrière in de ambtenarij. Hij loopt al sinds 1988 rond op het Binnenhof, waar hij de afgelopen decennia vooral ervaring opdeed op het terrein van justitie en veiligheid. Zo was hij eerder directeur bij de Immigratie- en Naturalisatiedienst (IND) en directeur-generaal Openbare Orde en Veiligheid bij Binnenlandse Zaken. Bij het ministerie van Justitie was hij onder meer Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding (2013-2018) en daarna AIVD-baas.
De vier partijleiders reageren opgetogen op de kandidatuur van Schoof. PVV-leider Geert Wilders roemt de staat van dienst van de topambtenaar. ‘Hij is een een hele sterke man. Met de juiste ervaring met crisissen’, zegt WIlders. Omdat Schoof geen lid is van een partij, ziet Wilders de 67-jarige planoloog bovendien als een premier die ‘boven de partijen’ zal staan. Wilders gelooft dat Schoof zich zal opstellen als de premier van alle Nederlanders: ‘Niet alleen voor ons, maar voor heel Nederland kan hij een hele goeie premier zijn.’
Over de auteurs
Avinash Bhikhie en Natalie Righton zijn politiek verslaggevers van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Ook de andere formerende partijleiders denken daar zo over. Hoewel Wilders als verkiezingswinnaar het voorrecht heeft om een premierskandidaat naar voren te schuiven, benadrukken zowel Dilan Yesilgöz (VVD), Pieter Omtzigt (NSC) en Caroline van der Plas (BBB) dinsdag dat Schoof namens hen alle vier naar voren is voorgedragen om minister-president te worden. ‘Wat mij betreft is hij de kandidaat van ons vieren en is hij ook een premier voor alle Nederlanders. Absoluut’, zegt VVD-leider Yesilgöz.
Van alle partijleiders kent Yesilgöz Schoof het best. De twee werken momenteel beiden op het ministerie van Justitie. De VVD-leider benadrukt dat Schoof in haar ogen verbindende kwaliteiten heeft. Zo roemt ze zijn vermogen om ‘de boel bij elkaar te houden’, zijn vermogen om met ‘een koel hoofd’ te reageren en ervoor te ‘zorgen dat ‘iedereen op één lijn komt te staan’. Andere premierskwaliteiten die ze hem toedicht: ‘Hij heeft een hele sterke persoonlijkheid’ en heeft veel ‘internationale ervaring’.
De partijen zijn bij Schoof uitgekomen nadat de voorkeurskandidaat van de PVV, Ronald Plasterk (PvdA), zich terugtrok vanwege een slepende patentenkwestie. Nu is de PVV-leider uitgekomen bij een andere PvdA’er, Schoof, al heeft hij zijn lidmaatschap al enkele jaren geleden opgezegd.
Het is nog niet eerder voorgekomen dat een premier geen ervaring uit de Kamer of het kabinet meeneemt naar het Torentje. Voor de constructie waar PVV, VVD, NSC en BBB voor hebben gekozen, kan dat een voordeel zijn of ‘een pre’, zoals Yesilgöz dat noemt. Juist iemand zonder uitgesproken politieke opvattingen zou een extraparlementair kabinet kunnen leiden. In die variant is het immers de bedoeling dat een kabinet enigszins los van de partijen in de Tweede Kamer gaat opereren.
‘Ik denk dat dit zeker in deze extraparlementaire variant heel veel voordelen heeft’, zegt Wilders. Pieter Omtzigt denkt dat Schoof mede vanwege zijn partijloze status ‘een goede verbindende rol kan spelen tussen de partijen’. Tegelijkertijd noemt hij Schoofs gebrekkige politieke ervaring een ‘interessante uitdaging’. Zo heeft Schoof nog nooit een debat gevoerd in de Tweede Kamer.
Dat betekent niet dat hij nooit betrokken was bij politieke zaken. Zo was Schoof als hoogste Justitie-ambtenaar betrokken bij diverse adviesgroepen van het vorige kabinet en was hij van nabij getuige hoe kabinet-Rutte IV viel op migratie. Dat vervolgens VVD-staatssecretaris Van der Burg (Asiel) zijn Spreidingswet verdedigde, terwijl VVD-minister Yesilgöz zich tegen de wet keerde, begreep hij ‘volgens de logica van Den Haag’, zei hij onlangs tegen De Groene Amsterdammer. ‘Maar [ik] zie ook dondersgoed dat bijna geen hond het snapt.’
De winst van de PVV en een mogelijk kabinet met een radicaal-rechtse partij in het centrum van macht zag hij niet als een groet schok voor de democratie, blijkt uit dat interview. ‘Alsof de democratie op het punt staat van doodgaan, als gevolg van deze verkiezingsuitslag.’
Als ambtenaar ziet hij de grondwet niet als een statisch document en zijn grondrechten continu aan verandering onderhevig. ‘Neem de balans tussen vrijheid en privacy. Die is niet in beton gegoten.’ Voor Schoof ligt de grens bij voorstellen die het voortbestaan van de democratie in gevaar brengen. Daarnaast staan diversiteit en inclusie bij hem hoog in het vaandel, iets waar de PVV-leider Wilders minder om bekendstaat.
Kritiek is er ook. De Tweede Kamerfractie van Denk heeft nog wel de nodige vraagtekens bij de keuze voor Schoof. Partijleider Stephan van Baarle brengt in herinnering dat de NCTV onder Schoof omstreden onderzoeken heeft uitgevoerd in de islamitische gemeenschap. Van Baarle verwijst naar undercoveroperaties in moskeebesturen. ‘Daar zijn dingen heel erg misgegaan, en ik wil weten of deze meneer daar een betrokkenheid bij had.’
Hij krijgt bijval van het Contactorgaan Moslims en Overheid (CMO). ‘Ik weet niet of hij nu extra alert wordt op de moslimgemeenschap. Daarom is onze zorg extra groot’, zegt voorzitter Muhsin Köktaş. ‘Als Schoof dat akkoord gaat uitvoeren, dan maken wij ons daar zorgen over.’
Schoof zal zijn kandidatuur om 17.00 uur in een persconferentie nader toelichten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant