De beoogde ministers die de plannen uit het hoofdlijnenakkoord moeten uitwerken in een gedetailleerd regeerprogramma wacht een hels karwei. Uit een analyse van het akkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB, uitgevoerd door het ministerie van Binnenlandse Zaken, blijkt dat ambtenaren nog veel juridische hobbels voorzien.
‘Wat we regelen, dat regelen we’, zei BBB-leider Caroline van der Plas vorige week in het Kamerdebat over het hoofdlijnenakkoord. ‘Wat niet kan, dat zullen we uiteindelijk zien.’
Met die woorden in het achterhoofd zijn de ministeries op het Binnenhof aan de slag gegaan met een analyse van de voorstellen op hun beleidsterreinen. Het ministerie van Binnenlandse Zaken merkt in haar doorlichting van de plannen, ingezien door de Volkskrant, dat sommige voorstellen op gespannen voet staan met de Grondwet.
Over de auteur
Avinash Bhikhie is politiek verslaggever van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Zo willen de partijen het toezicht op ‘formeel en informeel onderwijs’ wettelijk regelen. Het voorstel komt voort uit zorgen die bij deze partijen leveren over specifiek het islamitisch onderwijs en weekendscholen waar Koranlessen worden gegeven. Volgens de ambtenaren botst dit voornemen met het recht op vrijheid van meningsuiting, vrijheid van vereniging, vrijheid van vergadering en onderwijsvrijheid.
Ook willen PVV, VVD, NSC en BBB onderzoeken of aan belangenorganisaties die rechtszaken voeren uit ideële overwegingen strengere regels kunnen worden opgelegd. Dit naar aanleiding van de Urgenda-zaak, maar ook de stikstofrechtszaken die Mobilisation for the Environment (MOB) regelmatig met succes voert. Dit zou volgens het ministerie verregaande gevolgen kunnen hebben. Urgenda en MOB, die in de analyse niet bij naam genoemd worden, voerden de rechtszaken uit algemeen belang: Urgenda dwong af dat de staat zich meer moet inspannen de CO2-uitstoot te verminderen terwijl MOB in het belang van de natuur en biodiversiteit afdwong dat de stikstofuitstoot naar beneden moet. Dit in de toekomst moeilijker maken voor partijen die ook opkomen voor het algemeen belang zou mogelijk in strijd zijn artikel 17 van de Grondwet (het recht op een eerlijk proces), voorzien de ambtenaren.
Verder wordt voorspeld dat de volgende minister van Binnenlandse Zaken het nog moeilijk zal krijgen met de plannen om de onroerendezaakbelasting (ozb) te maximeren. Er wordt op gewezen dat in het Nederlands stelsel gemeenten zelf gaan over de lokale belastingheffing. Afspraken over de hoogte van de ozb die het kabinet voornemens is te maken, met bijvoorbeeld de Vereniging van Nederlandse Gemeenten, zijn niet bindend. Datzelfde geldt voor de geplande ‘Woontop’ waar de coalitie ‘afdwingbare afspraken’ wil maken met onder meer gemeenten.
Daarnaast wordt opgemerkt dat het voornemen een coördinerend bewindspersoon te belasten met het woondossier met ‘formele doorzettingsmacht’ – dat wil zeggen: een woonminister die andere ministers kan overrulen – in strijd is met de Grondwet. Coördinerend ministers zijn er vaker geweest, alleen waren die gelijkwaardig aan hun collega’s in het parlement. Formeel staat zelfs de premier niet hoger in de pikorde, maar wordt die als eerste onder zijn gelijken beschouwd. Een coördinerend minister met doorzettingsmacht zien de ambtenaren als in strijd met met de ministeriële verantwoordelijkheid (artikel 42 en 44 van de Grondwet).
De ambtenaren merken op dat het hoofdlijnenakkoord zo veel voorstellen bevat die raken aan de grondrechten en huidige wet- en regelgeving dat het de druk op de ambtenarij zal verhogen. Het zal om een extra inspanning vragen om te onderzoeken of de voorstellen juridisch haalbaar zijn. ‘Het hoofdlijnenakkoord levert vooral meer en arbeidsintensief extra werk op.’ Het zal niemand verrassen dat deze voorspelling deel uitmaakt van de analyse van het voornemen van PVV, VVD, NSC en BBB om het mes te zetten in het ambtenarenapparaat.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant