Onafhankelijke geldautomaten kunnen makkelijk worden gebruikt om belasting te ontwijken en geld wit te wassen. Volgens onderzoek van Zembla kleeft er een groot risico aan de oprukkende private pinautomaten in onder meer horecagelegenheden.
Het actualiteitenprogramma deed onderzoek naar zogeheten ‘white label geldautomaten’. Deze zijn niet in het bezit van traditionele banken, maar van private partijen. Met Deense en Spaanse collega’s bracht Zembla de locaties van duizenden van deze pinautomaten in kaart. Wat bleek: opvallend veel bevinden zich in stripclubs, casino’s en coffeeshops − plekken met een reputatie als het gaat om belastingontwijking.
Als klanten van deze etablissementen niet met hun bankpas bij de kassa afrekenen, maar met hun vers gepinde cash, kunnen transacties verborgen blijven voor de fiscus. Bovendien kunnen de pinautomaten door ondernemers worden gebruikt om geld wit te wassen: honderden Nederlandse machines worden namelijk niet gevuld door gecertificeerde geldtransporteurs, maar door de ondernemers zelf. Zij kunnen dit volgens Zembla doen met zwart geld.
Over de auteur
Marieke de Ruiter is economieredacteur voor de Volkskrant. Ze schrijft onder meer over de arbeidsmarkt en sociale zekerheid.
Anders dan de traditionele banken vallen aanbieders van private betaalautomaten niet onder de Wet ter voorkoming van witwassen en financiering van terrorisme. De anti-fraudeafdeling van de Europese Commissie signaleerde eerder al dat hun risico ‘zeer hoog’ is. ‘De opkomst van particuliere geldautomaten vergroot de mogelijkheden voor criminele organisaties om hun activiteiten onopgemerkt in het financiële systeem te laten opgaan’, aldus een onderzoek uit 2019.
Toch zegt het Ministerie van Financiën tegen Zembla dat ‘het signaal dat er witwaspraktijken plaatsvinden via white label-automaten nieuw is’. ‘We gaan hier met De Nederlandsche Bank en partijen uit de financiële sector over in gesprek.’ De gemeente Amsterdam begon in 2017 al een onderzoek naar deze oprukkende geldautomaten in onder meer coffeeshops en toeristenwinkels op De Wallen. Dat werd in 2018 afgerond zonder resultaat; de FIOD zag geen gronden voor verder onderzoek naar witwaspraktijken.
De opkomst van private pinautomaten, in Nederland zijn acht partijen in deze markt actief, is niet los te zien van het verdwijnen van traditionele betaalmuren. Sinds de banken samen de ‘Geldmaat’ bestieren, is het aantal pinautomaten in het straatbeeld geslonken: van 6.420 in 2019 naar 5.117 in 2022. De reden daarvoor is het prijskaartje dat voor banken aan het onderhoud van zo’n automaat hangt: dat kost al snel tienduizenden euro’s per automaat per jaar.
Daar komt het risico op plofkraken en het feit dat Nederlanders steeds minder geld uit de muur trekken nog bij. Contant geld speelt een steeds kleinere rol in het betalingsverkeer: werd in 2010 nog 67 procent van de aankopen contant voldaan, nu is dat maar 20 procent. Toch blijft voor een klein deel van de Nederlanders contant geld van cruciaal belang om mee te kunnen komen, met name ouderen en mensen met een kwetsbare financiële positie.
Begin dit jaar ging er dan ook een nieuwe conceptwet in consultatie die regelt dat alle Nederlanders maximaal 5 kilometer van een geldautomaat moeten wonen. Want het streven van banken ‘naar meer efficiëntie en kostenbesparing komt steeds meer op gespannen voet te staan met de bruikbaarheid, beschikbaarheid, bereikbaarheid en betaalbaarheid van contant geld voor gebruikers’, stelde demissionair minister Sigrid Kaag van Financiën.
Ondertussen lijken private partijen in het gat te springen dat banken lieten vallen. De private exploitanten die in Nederland actief zijn, waren vorig jaar verantwoordelijk voor een lichte toename van pinautomaten.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant