Veiligheidschef Tô Lâm is de nieuwe president van Vietnam. De harde corruptiebestrijder arresteerde afgelopen jaren vele politici, zakenmannen en activisten. Wat betekent zijn benoeming voor de toekomst van het Zuidoost-Aziatische land?
Vietnam kreeg deze week een nieuwe president – de derde in anderhalf jaar tijd. De benoeming van de 66-jarige politiegeneraal Tô Lâm is de laatste ontwikkeling in de titanenstrijd binnen de Vietnamese communistische partij.
Sinds de machtigste man van het land, partijvoorzitter Nguyen Phu Trong, in 2016 zijn anticorruptiecampagne Dot Lo (brandende haard) lanceerde, zijn naar schatting 200 duizend partijleden – ambtenaren – opgestapt, ontslagen of veroordeeld. Onder wie ook leden van het machtige politbureau dat het communistische land bestuurt: twee presidenten, twee vice-premiers en een parlementsvoorzitter.
Over de auteur
Noël van Bemmel is correspondent Zuidoost-Azië voor de Volkskrant. Hij woont op Bali.
Dit jaar werd ook de rijkste vrouw van Vietnam, vastgoedontwikkelaar Truong My Lan, ter dood veroordeeld vanwege haar rol in de verduistering van 11,5 miljard euro. De man achter het gros van deze onderzoeken: veiligheidschef Tô Lâm, die nu tweede man van het land wordt. Dat roept de vraag op: wat is er aan de hand in Vietnam?
Wie is Tô Lâm?
Politieman Tô Lâm – zoon van een gedecoreerde politie-kolonel – klom op tot viersterrengeneraal binnen het ministerie van Publieke Veiligheid, waar hij ruim veertig jaar werkte. Na de politieacademie studeerde Lâm politieke theorie en bekleedde hij het hoogleraarschap openbare veiligheid. In 2016 volgde het ministerschap en een lidmaatschap van het politbureau van de Vietnamese communistische partij.
Zijn reputatie: een onbevreesde corruptiebestrijder en loyale beschermer van de partij. Zo vaardigde hij al snel na het ontsteken van de campagne een arrestatiebevel uit tegen een provinciale partijbestuurder wegens corruptie, waarna de verdachte in Berlijn werd ontvoerd en via Slowakije en Rusland in een Vietnamese gevangenis belandde. De relatie tussen Duitsland en Vietnam staat nog steeds onder druk door dat incident.
Uiteindelijk bleken ook directe collega’s in het politbureau en machtige zakenlieden niet veilig voor Lâm. Mensenrechtenorganisaties als Amnesty International, Human Rights Watch en T88 omschrijven Vietnam inmiddels als een politiestaat waar activisten en critici voor jaren in de gevangenis gaan als zij kritiek uiten op de partij. Of sinds kort ook voor milieuactivisme. Die worden dan veroordeeld voor bijvoorbeeld belastingontduiking. Zij wijzen Lâm aan als drijvende kracht achter deze aanklachten.
De veiligheidschef werd in 2021 zelf onderwerp van kritiek, toen een filmpje op sociale media opdook waarin hij tijdens een dienstreis in Londen een biefstuk kreeg voorgeschoteld met bladgoud erop (een gerecht van 1.800 euro). Dat terwijl Lâm op dezelfde reis een officiële krans legde bij het graf van Karl Marx. Een noodleverkoper in de Vietnamese stad Da Nang die een vrolijke persiflage postte over het voorval, werd achter zijn kraam weggeplukt en kreeg 5,5 jaar cel.
Waarom trekt de communistische partij zo hard van leer?
Partijvoorzitter Trong, stellen waarnemers, maakt zich zorgen over de legitimiteit van de communistische partij. Vietnam verruilde in de jaren negentig noodgedwongen de communistische planeconomie voor een geleide vorm van kapitalisme. Sindsdien groeit de economie van het land als een dolle en rijdt een opkomende middenklasse in luxe elektrische auto’s van het Vietnamese VinFast, winkelt in glanzende shoppingcentra, viert vakantie in het buitenland en stuurt hun kinderen naar buitenlandse universiteiten.
Die vrijheid leidt ook tot vragen over het gebrek aan democratie in Vietnam. Waarom bepalen vier oude mannen van het politbureau onze toekomst? Economische voorspoed, vreest Trong volgens waarnemers, is niet voldoende om de toekomst van de communistische partij Vietnam te garanderen. Net als Oom Ho – partij-oprichter Ho Chi Minh (1890-1969) – hamert Trong op een brandschone partij die louter het welzijn van het volk voor ogen heeft.
Wat betekent de benoeming van een hardliner voor de toekomst van Vietnam?
De 80-jarige Trong zoekt een opvolger. Zijn derde termijn als voorzitter loopt in 2026 af. Door zijn benoeming als president, de tweede man binnen het politbureau, ontpopt Lâm zich als meest waarschijnlijke kandidaat. Onder hem zal het anticorruptiebeleid en de uittocht van ambtenaren waarschijnlijk doorgaan. Nu al kampt het land met een tekort aan leraren, verpleegkundigen en regiobestuurders. Als zij geen extra ‘administratiekosten’ in rekening mogen brengen, kunnen zij naar eigen zeggen niet meer rondkomen.
Voor de economie is dat slecht nieuws. De afgelopen jaren stroomden buitenlandse investeerders toe op zoek naar een alternatief voor China. De arbeidskosten zijn de helft in Vietnam en de handelsoorlog tussen de Verenigde Staten en China raakt producten gemaakt in dit land niet. Investeerders zijn blij dat ze minder steekpenningen hoeven te betalen, maar ze maken zich zorgen over de politieke instabiliteit, waarschuwen analisten. Drie presidenten in anderhalf jaar tijd maakt huiverig.
Daarnaast klagen steeds meer bedrijven over angstige ambtenaren die vergunningaanvragen doorschuiven en wachttijden met vele maanden doen oplopen. De jaarlijkse economische groei is inmiddels afgekoeld van 8 naar 5 procent. Kennelijk is de communistische partij bereid economische groei in te ruilen voor een steviger moreel imago.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant