De gemeente Nijkerk kwam deze week in het nieuws als ‘weigergemeente’ die geen asielopvangplekken meer zou willen regelen nu de Spreidingswet waarschijnlijk wordt ingetrokken. De Nijkerkse burgemeester Gerard Renkema (64) keek op van die berichtgeving. ‘Ineens kreeg dat verhaal pootjes.’
Het lukte demissionair staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) zondagavond niet zijn teleurstelling te onderdrukken. Ging de Gelderse gemeente Nijkerk nu echt de zoektocht naar een nieuwe asielopvanglocatie staken, alleen omdat de aanstaande coalitie in het hoofdlijnenakkoord had uitgesproken zijn Spreidingswet te willen intrekken?
Op het sociale medium X herinnerde Van der Burg (VVD) de gemeente Nijkerk er zondagavond fijntjes aan dat opvangplekken niet alleen broodnodig zijn, maar dat de Spreidingswet ook nog altijd van kracht is: ‘Je gaat toch ook niet 130 rijden omdat het straks mag?’
Over de auteur
Abel Bormans is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincie Zuid-Holland.
Pieter Hotse Smit is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland.
Ook de Commissaris van de Koning in Gelderland, Henri Lenferink, stuurde het Nijkerkse college donderdagmiddag een brief. Daarin werd dringend verzocht om de ‘invulling van de asielopgave’, zoals afgesproken, op 1 november bij Van der Burg in te leveren. Lenferink onderstreepte nog maar eens het belang dat ‘ook de gemeente Nijkerk vaart blijft houden en haar verantwoordelijkheid blijft nemen’.
In zijn kantoor kijkt de Nijkerkse CDA-burgemeester Gerard Renkema (64) terug op een bewogen week. ‘Ineens kreeg dat verhaal pootjes’, zegt hij. Maar Renkema wil voor eens en altijd duidelijk maken: ‘Nijkerk gaat gewoon uitvoer geven aan de wettelijke verplichtingen die ons zijn gesteld’.
Dat houdt in: Nijkerk gaat onverkort op zoek naar een geschikte locatie voor het opvangen van 278 asielzoekers – het aantal dat de gemeente volgens de Spreidingswet naar rato van het inwonertal dient op te vangen. Met zijn zware, monotone stem legt Renkema uit hoe het misverstand de wereld in kwam.
‘Het stond al langer vast dat wij op donderdag 23 mei met de gemeenteraad hierover een gesprek zouden voeren’, zegt hij. ‘We zouden het hebben over de voorwaarden van de asielopvang. Onder meer over mogelijke locaties, de aan te bieden zorg en het veiligheidsplan.’
Maar toen was daar vorige week ineens het hoofdlijnenakkoord met het plan om de Spreidingswet in te trekken. Renkema: ‘Daarop hebben we keurig een brief geschreven naar de raad met als boodschap: mogelijk wilt u hier rekening mee houden bij uw oordeelsvorming. Niet om de plannen af te blazen, maar wel om mee te nemen.’
Het aantal asielzoekers zou volgens het college ook opnieuw onderwerp van gesprek kunnen zijn. Donderdagavond bleek dat de gemeenteraad ‘gewoon’ aan de afgesproken 278 vast wil houden.
Maar – en daar ging het echt mis – in een persbericht kondigde de gemeente ook aan dat een participatietraject met omwonenden zou worden stilgezet. Renkema: ‘We hadden teksten bedacht en een filmopname gemaakt om de bewoners van Nijkerk te melden: ‘Dit is wat de Spreidingswet van ons vraagt. Gemeenten zijn verplicht om daaraan mee te werken. Zo denken we het te kunnen doen. Wat zijn jullie ideeën daarbij?’
Die insteek kon met een wankelende Spreidingswet de prullenbak in. Renkema: ‘Bewoners zouden dat toch vreemd vinden. Die Spreidingswet gaat toch van tafel? Dus hebben wij besloten die campagne stil te zetten om aan een andere boodschap te werken.’
In het persbericht (dat later werd aangepast) werd geschreven dat de ‘zoektocht’ met de Nijkerkse inwoners naar geschikte opvang werd uitgesteld. Dat werd door diverse media, staatssecretaris Van der Burg en commissaris van de koning Lenferink geïnterpreteerd als: de zoektocht naar een asielopvanglocatie wordt definitief gestaakt.
De communicatie had misschien beter gekund, erkent Renkema, maar hij wijt de ontstane onrust vooral aan de aanstaande coalitiepartijen. ‘Er ontstaat nu een vacuüm. We zitten met een acute opvangcrisis, gemeenten doen hun stinkende best om verlichting te bieden en dan wordt er op landelijk niveau uitgestraald dat het waarschijnlijk toch niet hoeft.’ Dat leidt volgens de burgemeester tot ‘hoofdbrekens’.
En zo blijkt de burgemeester van een ‘weigergemeente’ groot voorstander van de Spreidingswet. Die wet verschaft volgens Renkema juist duidelijkheid. ‘Omdat iedereen ziet dat de lasten eerlijk worden verdeeld.’
De pas vier maanden oude wet bleek ook effectief. Want meerdere gemeenten zoals Nijkerk – die nooit vrijwillig hun vinger opstaken voor permanente opvang van asielzoekers, ook niet toen vluchtelingen naast het aanmeldcentrum in Ter Apel buiten sliepen – kwamen ineens in beweging.
Met de plannen de wet in te trekken, ziet het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) dit momentum wegvallen. Zes andere gemeenten hebben volgens een woordvoerder inmiddels daadwerkelijk aangekondigd de zoektocht naar opvangplekken op pauze te zetten, minder plekken te willen vrijmaken of de pogingen zelfs helemaal te staken. Namen van gemeenten worden uit angst voor ‘naming and shaming’ niet genoemd. Ondertussen komen wel ruim tweeduizend potentiële opvangplekken per direct in gevaar.
Volgens het COA leidt dit al op korte termijn ertoe dat honderden mensen geen opvang en begeleiding krijgen. ‘Dit kan leiden tot een inhumane situatie en onverantwoorde druk op medewerkers.’
Burgemeester Renkema noemt het ‘verbazingwekkend’ dat Van der Burg, die vrijdagmiddag niet beschikbaar was voor een reactie, op grond van ‘onvolledige informatie’ er als de kippen bij was om Nijkerk onder de weigeraars te scharen. ‘Laat ik vooropstellen dat ik het geweldig vind wat de staatssecretaris heeft gepresteerd met de Spreidingswet. Hij heeft echt de drive gehad om gemeenten mee te nemen in zijn ambitie.’
Maar, zegt Renkema, die handig gebruikmaakt van Van der Burg’s beeldspraak: ‘Ik vind het wel zonde dat hij ons beschuldigt van 130 rijden, zonder dat wij daadwerkelijk te snel hebben gereden.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant