Kuandik Bisjimbajev, de voormalige minister van Economische Zaken van Kazachstan, sloeg vorig jaar op gruwelijke wijze zijn vrouw dood in het restaurant van een familielid. De rechtszaak die volgde groeide uit tot een internationaal spektakel – en leidde tot een nieuwe wet.
Op videobeelden is te zien hoe Sultanat Nukenova, Bisjimbajev’s vrouw, om kwart over zeven ’s morgens door hem wordt geslagen en geschopt en aan haar haren door de ruimte wordt gesleept. Het is onduidelijk wat er de volgende twaalf uur gebeurde: Nukenova lag op dat moment bloedend in een VIP-ruimte, waar geen camera’s hingen.
Daarnaast stonden er ook nog filmpjes van de moord op de telefoon van Bisjimbajev. Die werden niet vertoond in de rechtszaal, maar het geluid werd wel afgespeeld. Te horen is hoe Bisjimbajev zijn vrouw, terwijl hij haar slaat, ondervraagt over een andere man, en dat hij meerdere keren naar een waarzegger belt om advies te vragen. Pas om acht uur ’s avonds wordt een ambulance gebeld. Nukenova is dan al overleden – volgens de lijkschouwer vermoedelijk zes tot acht uur eerder – aan haar verwondingen.
Over de auteur
Sacha Kester is buitenlandredacteur van de Volkskrant en schrijft over België, Israël en de Palestijnse gebieden, en het Midden-Oosten.
Op dat moment waren de beelden van de beveiligingscamera’s gewist, en waren er geen vingerafdrukken of bloedsporen van Bisjimbajev meer te vinden: daar had de oud-minister om gevraagd, verklaarde de eigenaar van het restaurant, die hiervoor vier jaar cel heeft gekregen. De politie wist de videobeelden later bovendien weer te herstellen.
In eerste instantie werd er door de staatsmedia van Kazachstan niet veel aandacht aan de zaak besteed: Bisjimbajev had verklaard dat zijn vrouw was overleden nadat ze stomdronken met haar hoofd tegen het toilet was gevallen.
Maar toen bloggers Sultanat Nukenova neer begonnen te zetten als een drankorgel met psychische problemen, besloot haar familie naar de media te stappen. Nukenova, die haar geld verdiende als astroloog, was minder dan een jaar getrouwd met Bisjambajev toen hij haar vermoordde. Volgens haar familie werd ze gedurende het hele huwelijk door hem mishandeld en heeft ze meerdere keren geprobeerd de oud-minister te verlaten.
Tot ieders verrassing bleek Bisjimbajev geen rechtszaak achter gesloten deuren te willen. Volgens ingewijden ging hij ervan uit dat hij er als voormalige minister toch wel mee weg zou komen in een land waar huiselijk geweld als een privézaak wordt beschouwd. De 44-jarige Bisjambajev was eerder tot 10 jaar cel veroordeeld wegens corruptie, maar na tussenkomst van toenmalig president Nazarbajev kwam hij na drie jaar weer op vrije voeten.
De rechtszaak leidde echter tot een aardverschuiving. Het idee dat een oud-minister terechtstond voor de moord op zijn vrouw trok miljoenen kijkers – ook van ver buiten Kazachstan. Omdat de zaak in het Russisch diende, logden ook Russen en inwoners uit andere Centraal-Aziatische landen in om de livestream van de zaak op YouTube te bekijken.
Hierop begonnen Kazachstanen in de diaspora te demonstreren in Europa en de VS, om gerechtigheid te eisen voor de slachtoffers van huiselijk geweld. Aanvragen voor demonstraties in Kazachstan zelf werden geweigerd, maar mensen probeerden via sociale media druk uit te oefenen op de regering om actie te ondernemen. Een petitie, waarin werd gevraagd om hardere straffen voor huiselijk geweld, werd door 150 duizend mensen getekend.
Er werd naar hen geluisterd: op 15 april zette de president zijn handtekening onder de nieuwe ‘Sultanat-wet’. Vanaf volgende maand wordt huiselijk geweld in Kazachstan zwaarder bestraft. En waar het eerst een overtreding was, wordt het dan een strafbaar feit waar gevangenisstraf op staat. Zaken kunnen bovendien door het openbaar ministerie worden opgepakt zonder dat een slachtoffer zelf aangifte heeft gedaan.
Op 13 mei werd Kuandik Bisjambajev tot 24 jaar cel veroordeeld. Dat was een mijlpaal: ieder jaar komen er in Kazachstan naar schatting 400 vrouwen om het leven bij huiselijk geweld (in Nederland, dat grofweg twee miljoen inwoners minder telt, waren dat er in 2022 minder dan 30) en volgens de VN komt slechts één op de vier zaken hiervan voor de rechter.
‘De rechtszaak veroorzaakte een storm’, verklaart Dinara Smailova, oprichter van de Kazachse vrouwenrechtenorganisatie NeMolchi tegenover Al Jazeera. ‘Het was een historische gebeurtenis die het bewustzijn van mensen compleet heeft veranderd. Het is alleen verdrietig dat een prachtige jonge vrouw hiervoor eerst om het leven moest komen.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant