Hoofdlijnenakkoord
Dit is het dagelijkse commentaar van NRC. Het bevatmeningen, interpretaties en keuzes. Ze worden geschreven door een groepredacteuren, geselecteerd door de hoofdredacteur. In de commentaren laat NRC zien waar het voor staat. Commentaren bieden de lezer eenhandvat, een invalshoek, het is ‘eerste hulp’ bij het nieuws van de dag.
Het is toe te juichen dat de toekomstige coalitie keuzes maakt. Daar ontbrak het te vaak aan in het afgelopen decennium. Veelzeggend is het enthousiasme dat onder de achterban van PVV, VVD, NSC en BBB heerst over het komende kabinet. Het vertrouwen van kiezers is volgens een peiling van Ipsos I&O nu groter dan het aan het begin van Rutte IV was. Wat je verder ook van deze coalitie vindt, in een democratie is dat winst. Wie verandering wil kan het dus ook krijgen. Althans in theorie, de praktijk is weerbarstig.
De vier formerende partijen blijken tamelijk fervent te geloven in de maakbaarheid van de samenleving. Maar, zoals Willem Elsschot in 1910 dichtte: „Tussen droom en daad staan wetten in de weg en praktische bezwaren”. Nu zijn veel plannen uit het ‘hoofdlijnenakkoord’ nog niet uitgewerkt. Behalve dan de passages over migratie. Daar zijn ruim drie pagina’s besteed aan een reeks concrete maatregelen, langs de lijn strenger, soberder en sneller. Dat volgens Ipsos de helft van de bevolking nu denkt dat het nieuwe kabinet migratie „effectief zal bestrijden” is daarvan mogelijk een gevolg. Dat legt dus een zware verantwoordelijkheid op de nieuwe coalitie.
Maar zijn die migratieplannen wel uitvoerbaar, realistisch of verstandig? Heel veel zal afhangen van de EU-partners van wie de nieuwe coalitie uitzonderingsposities eist voor Nederland. Onder meer voor een nationale ‘asielbeslisstop’ omdat er sprake zou zijn van een ‘acute noodsituatie’. Die bestaat inderdaad, maar dan in de opvang, niet in de aantallen aanmeldingen. Die wijken niet erg af, noch van de buurlanden, noch van het eigen recente verleden. Dat zo’n stop of ‘opt-out’ er met EU-instemming komt lijkt dan ook onwaarschijnlijk. Het al dan niet tijdelijk sluiten van de aanmeldprocedure, met de impliciete boodschap dat de vluchteling maar ergens anders moet aankloppen, is geen begaanbare weg, juridisch noch politiek.
Dan is er het curieuze plan om de net aanvaarde spreidingswet weer in te trekken. Die is bedoeld om asielzoekers evenredig in het land op te vangen. En niet louter Westerwolde (Ter Apel) en Cranendonck (Budel) ermee te belasten. Die opvangcrisis is ook geen natuurverschijnsel, maar is een product van eigen makelij. Het is het gevolg van jarenlange politieke keuzes. Van het sluiten van opvangcentra, het stelselmatig onderschatten van het aantal asielzoekers en het benodigde budget. De president van de Algemene Rekenkamer wees er in NRC onlangs op dat in 21 van de afgelopen 23 jaar de asielbegroting naar boven moest worden bijgesteld. Zoiets mag dan geen verrassing meer heten, „maar een symptoom van hele slechte controle”.
De spreidingswet intrekken zal de problemen verergeren, niet verminderen. Dat geldt ook voor het opzettelijk belemmeren van de doorstroom van statushouders uit de AZC’s naar woonwijken – dit kabinet wil immers geen ‘voorrang’ meer voor erkende vluchtelingen. Solidariteit verliest het en verpaupering wint in het beleid. De mensonterende situatie in het overbelaste aanmeldcentrum Ter Apel blijft in stand en kan mogelijk verergeren. Aan het gesleep met mensen langs leegstaande hotels, gymzalen, cruiseschepen en kazernes komt geen einde. Overigens een miljarden kostende – en tijdelijke – oplossing.
Zo komt het maakbaarheidsdenken eerder over als wensdenken: als de spreidingswet er niet is, zijn er ook geen asielzoekers die gespreid zouden moeten worden. Die zijn er echter wél, en zullen ook blijven komen. Net als gemeenten die alleen al bij het nieuws dat de wet verdwijnt, hun ruggengraat verloren en bliksemsnel hun aanbod voor opvangplekken introkken. Een middelvinger naar gemeenten die wél solidariteit tonen.
Van de vier partijen die campagne voerden met hetzij de belofte de opvangcrisis op te lossen, te investeren in behoorlijk bestuur én hun akkoord het trefwoord ‘lef’ meegaven, had meer verwacht mogen worden. Het intrekken van de spreidingswet doet niets voor het totale aantal asielzoekers. En het creëert de unieke situatie dat een wet – na veel debat aangenomen door beide Kamers – wordt ingetrokken nog voor de uitvoering goed en wel is begonnen.
Een betrouwbare overheid? Of een die nu op alle fronten een bord vol illusies voorschotelt? De Nationale Ombudsman waarschuwde deze week in NRC voor „valse hoop”: te veel beloven en niet leveren is volgens hem „desastreus”. De les uit zijn onderzoek naar de grote hersteloperaties is „dat als de overheid te veel belooft, dat leidt tot teleurstelling. Het vertrouwen neemt erdoor af”.
Dat is niet iets om op te hopen, noch om trots op te zijn.
Source: NRC