Gesprekken opnemen van advocaten met gedetineerden mag niet. De Tweede Kamer wil dat het toch gebeurt, maar demissionair minister Franc Weerwind weigert. Nu het einde van zijn ministerschap nadert, gaat hij op ramkoers.
Uit onvrede over ingrijpende wijzigingen door de Tweede Kamer in zijn wetsvoorstel voor cameratoezicht op het contact tussen advocaten en gedetineerden in zware gevangenisregimes, handhaaft demissionair minister Franc Weerwind (Rechtsbescherming, D66) zijn oorspronkelijke voorstel. Daarmee is de ministerraad vrijdag akkoord gegaan.
Weerwind kwam eerder dit jaar naar de Kamer met aanscherpingen van de Penitentiaire beginselenwet. Om te voorkomen dat advocaten als communicatiekanaal van gedetineerden fungeren, zou in de extra beveiligde inrichting (ebi) en op de afdeling intensief toezicht (ait) visueel toezicht moeten komen op het contact tussen raadsman en cliënt.
VVD en BBB vonden dit niet ver genoeg gaan. Zij dienden twee amendementen in om gesprekken te kunnen opnemen en eventueel terug te luisteren. Die kregen in maart steun van een meerderheid in de Kamer, waarmee deze maatregelen deel uitmaken van het wetsvoorstel.
Weerwind vroeg daarop om uitstel van stemming over de wet. Hij waarschuwde dat zogenoemd ‘auditief toezicht’ in strijd is met het recht op vertrouwelijk verkeer tussen advocaat en gedetineerde. Hij vroeg spoedadvies aan de Raad van State en kreeg gelijk: de amendementen zijn strijdig met de Grondwet, het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens en het Unierecht.
U wilt nu laten stemmen over twee wetsvoorstellen?
‘Ja. De Kamer kan zich dan uitspreken over het voorstel dat de regering indient, waarin de betreffende amendementen zijn teruggedraaid, en over het gewijzigde voorstel dat evident in strijd is met het recht op een eerlijk proces.’
Waarom trekt u de wet niet in?
‘Dat kan altijd nog, zelfs vlak voor de behandeling in de Eerste Kamer. In mijn voorstel ben ik heel ver gegaan om voortgezet crimineel handelen in detentie tegen te gaan. Maar ik wil ook dat we oog houden voor onze Grondwet en de overige rechtsbeginselen. Dat we die respecteren. Aan de Kamer de keuze.’
U bent zelf ook gewaarschuwd dat zelfs cameratoezicht al te ver gaat als er geen individuele toetsing is. Gaat u daar nog iets mee doen?
‘Nee, want ik neem deze maatregel bewust en weldoordacht. Je zit niet voor niks in een ebi of ait. Dit is de categorie gedetineerden die gekozen heeft voor een criminele carrière. Criminele samenwerkingsverbanden zijn een geduchte tegenstander, daar moeten we niet naïef in zijn. Ik ben ingehuurd om de maatschappij veilig te houden. Het is altijd zoeken, maar dit is hoe ver ik wil en kan gaan.’
Is het nou zo gek om gesprekken op te nemen en vijf jaar te bewaren, voor het geval dat?
‘Geen enkel land in Europa houdt algemeen audiovisueel toezicht. Bij een individuele verdenking van strafbaar handelen tussen advocaat en gedetineerde biedt het strafrecht al voldoende aanknopingspunten om mee te luisteren en mee te kijken. Maar dat is per geval een afweging, die met veel waarborgen is omkleed. Want de advocaat moet zijn werk kunnen doen en een gedetineerde heeft ook rechten in onze rechtsstaat. Als we dat loslaten, waar gaan we dan naartoe?’
Baart de weg die deze nieuwe Tweede Kamer inslaat u zorgen?
‘Ja. We hebben niet voor niets nationaal en internationaal kaders afgesproken. Diverse gezaghebbende instanties hebben hiervoor gewaarschuwd. Dit had je vooraf kunnen checken.’
Hoe beoordeelt u als minister voor Rechtsbescherming het hoofdlijnenakkoord van de nieuwe coalitie?
‘Ik mis vergezichten. Ik lees veel over repressie, maar weinig over investeringen in gevangeniswezen en tbs. We hebben de afgelopen tijd hard gewerkt aan de jeugdbescherming, maar een visie daarop ontbreekt. In de rechtsbescherming voor asielzoekers wordt geschrapt. Ik werd er niet vrolijk van.’
Een ander voorbeeld van nieuwe tijden in de Kamer is de motie van NSC en SGP, die het onmogelijk wilde maken de versoepeling van de Transgenderwet nog verder te behandelen. Wat vindt u daarvan?
‘Als je met elkaar in dialoog bent, moet je die ordentelijk afronden. Eerst is tegen mij gezegd: Weerwind, de wet is controversieel verklaard, bemoei je er niet meer mee, het is aan een missionair kabinet. En vervolgens zeg je in een motie: en nu intrekken. Het kabinet is het met mij eens dat ik die motie naast mij neerleg, ik trek de wet niet in.’
U bent niet aan bod gekomen in het Kamerdebat over deze wet, omdat VVD en CDA in de eerste termijn gingen aarzelen over het schrappen van de deskundigenverklaring. Vindt u het spijtig dat u nu helemaal niet meer aan het woord zult komen?
‘Ja, dit is zeer onbevredigend. Ik vind dat de transgendergemeenschap er recht op heeft om via een inhoudelijk debat in de Kamer te horen wat de verschillende standpunten van de politieke partijen zijn. Voer dat gesprek met elkaar, open en transparant, luister naar de eerste termijn van de regering en trek dan conclusies wat je met die wet doet. Mijn overtuiging is, gebaseerd op talrijke gesprekken, dat de bestaande wet niet voldoet.’
In het debat over gebrek aan gevangenispersoneel deed u uzelf tekort door te zeggen dat het merendeel van de 2.400 mensen die nog op hun celstraf wachten, minder dan een jaar moet zitten. Er blijken er 89 meer, soms veel meer, dan een jaar de cel in te moeten. Waarom zei u dat niet?
‘Daar kan ik kort over zijn. Ik was niet duidelijk genoeg. Het gaat om nog geen 4 procent van de gevallen, maar daarover had ik veel scherper moeten zijn. Dat trek ik mijzelf aan.’
U bent uiteindelijk achttien maanden missionair minister geweest, terwijl u ook nog bijna zes jaar burgemeester van Almere had kunnen zijn. Die baan gaf u op. Was dat het waard?
‘Ja, werken voor het land is prachtig. Voorbeeld: in de bijzondere gemeenten Bonaire, Sint Eustatius en Saba komt een juridisch loket. We hebben de gokreclames beperkt. Wel vind ik het jammer dat ik ‘straffen op maat’, waarmee ik intensief bezig ben geweest, niet verder heb kunnen brengen. Want er zijn ook pechvogels die in de cel belanden. Ik hoop dat mijn opvolger wil werken aan beperking van hun detentieschade.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant