In veel Europese landen komen radicaal-rechtse partijen aan de macht en ook bij de Europese verkiezingen lijken die partijen te gaan winnen. Toch komt hun samenwerking in Europa amper van de grond. Waar loopt het mis?
Over twee weken kiezen Europeanen in totaal 720 Europarlementariërs. Die zijn in de 27 lidstaten lid van allerlei landelijke partijen. Momenteel zitten er alleen al tien verschillende Nederlandse partijen in het parlement.
Om te voorkomen dat het parlement bestaat uit talloze tandeloze kleine groepjes, verzamelen de parlementariërs zich in zeven ideologische fracties, ook wel families genoemd.
Over de auteur
Dylan van Bekkum is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
De verschillen binnen de fracties kunnen groot zijn: zo zitten VVD en D66 in dezelfde liberale Renew Europe-fractie. Een harde fractiediscipline bestaat niet: de fractievoorzitters geven alleen een stemadvies aan de Europarlementariërs.
Toch zijn de radicaal-rechtse partijen in Europa verdeeld over twee fracties: naast Identiteit en Democratie (I&D) is dat de fractie van de Europese Conservatieven en Hervormers (ECH). Kort gezegd is ECH meer gestoeld op christelijke-conservatisme, minder radicaal en bijvoorbeeld meer uitgesproken in steun aan Oekraïne dan I&D.
Waarom is AfD uit zijn Europese fractie gezet?
Het Alternative für Deutschland (AfD) was binnenlands en in de Duitse deelstaten al flink aan het radicaliseren, maar deze week toonde Europees lijsttrekker Maximilian Krah zich van zijn extreemste kant: in een interview stelde hij dat niet iedere SS’er een oorlogsmisdadiger was. De partij probeert het vege lijf nog te redden: Krah vertrekt uit de leiding van de AfD en mag geen campagne meer voeren.
Maar de schade is al geleden: het Franse RN van Marine le Pen distantieerde zich van de uitspraken en weigert nog met AfD samen te werken in de I&D-fractie. Een meerderheid van de fractie wil dat ook niet meer.
Bij de ECH-fractie zijn de Nederlandse partijen Ja21 en SGP aangesloten. Andere bekende partijen in de conservatieve familie zijn PiS, de grootste partij van Polen, het Fratelli d’Italia van de Italiaanse premier Meloni, het Spaanse Vox en NVA, de grootste partij in de Belgische Kamer.
Bekende buitenlandse partijen in de I&D-fractie zijn het RN van Le Pen, Vlaams Belang en het Italiaanse Lega. Momenteel maakt er geen Nederlandse partij onderdeel uit van I&D, al deed de PVV dat in het verleden wel.
De partij van Geert Wilders heeft momenteel geen zetels in het Europarlement sinds de enige Europarlementariër overstapte naar FvD. Na 9 juni zal dat zeker anders zijn en wordt de PVV waarschijnlijk weer lid van de I&D-fractie.
Sommige radicaal- of extreem-rechtse partijen zijn overigens helemaal geen lid van een fractie, zoals FvD. Ook Fidesz, de partij van de Hongaarse premier Viktor Orbán, sloot zich nergens bij aan nadat de partij zich in 2021 onmogelijk had gemaakt bij de christen-democratische Europese Volkspartij (EVP).
Orbán stelde eerder dit jaar voor om na de aanstaande verkiezingen één fractie te vormen, maar dat lijkt gestoeld op ijdele hoop. Een partij als PiS is fel voorstander van steun aan Oekraïne en zal in I&D te veel dissidenten treffen. De confrontatie tussen Le Pen en de AfD deze week toonde opnieuw aan dat radicaal-rechtse samenwerking gedoemd is uit te lopen op ruzie.
Neem alleen al de intrede van FvD tot het Europarlement, vijf jaar geleden. De partij werd met vier zetels lid van de ECH-fractie, waar de ChristenUnie zich niet mee kon verenigen: de partij stapte over naar de EVP, waarmee een decennialange Europese verbinding met de SGP tot een einde kwam.
Binnen anderhalf jaar vertrokken alle vier de FvD-Europarlementariërs bij de partij. Drie van hen vormden de nieuwe Ja21-fractie in Europa. Twee Ja21’ers verlieten de partij vorig jaar alweer. Ondertussen was de enige PVV-parlementariër Marcel de Graaff juist weer overgestapt naar FvD. De Graaff werd vorig jaar uit de I&D gezet omdat hij te zeer pro-Poetin was.
Zo zijn er overal incidenten, overstappers en afsplitsers. De radicaal-rechtse partij De Finnen, nota bene een van de oprichters van I&D, stapte vorig jaar nog over naar ECH. Het anti-Navosentiment bij I&D zou te groot zijn. De Finnen steunen juist de toetreding van Finland tot de Navo.
Nee, al komt dat ook voornamelijk door samenwerking met radicaal-rechts. Zo zegt de leider van de Renew Europe-fractie de VVD na de verkiezingen uit de fractie te willen gooien, omdat de partij in Nederland samenwerkt met de PVV. De liberale familie ondertekende juist een verklaring nooit te zullen samenwerken met radicaal- en extreem-rechts.
Ook bij de christen-democraten is onvrede vanwege radicaal-rechts. Op thema’s als de Green Deal, migratie en landbouw schuift fractievoorzitter Manfred Weber (CSU) steeds verder naar rechts op, in een poging de grootste fractie te blijven. Zo stelde Weber voor om, net als het Verenigd Koninkrijk in Rwanda doet, asielzoekers buiten Europa op te vangen. Dat is een omstreden en bovendien juridisch twijfelachtig plan.
Europese Commissievoorzitter en Spitzenkandidaat namens de EVP Ursula von der Leyen kon in een verkiezingsdebat niet uitsluiten samen te werken met radicaal-rechts om haar beleid te kunnen uitvoeren en herkozen te worden.
De ruk naar rechts leidt tot onvrede bij leden van de EVP-fractie. ‘Het is overduidelijk dat belangengroepen en met name de boerenprotesten invloed hebben gehad op bepaalde politieke uitspraken’, zei CDA-lijsttrekker Tom Berendsen deze week in de Volkskrant. ‘De protesten en de enorme verkiezingswinst van de BBB hebben inderdaad tot een schrikreactie geleid, ook binnen de EVP.’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant