De Duitse campagne voor de Europese verkiezingen wordt gedomineerd door geweldsdelicten tegen politici en campagnevoerders. Met name de Groenen, die zich fel uitspreken tegen ‘de nazi’s’ van het AfD en impopulaire klimaatmaatregelen voorstellen, moeten het ontgelden.
Als Anna Cavazzini per ongeluk een tweede keer aanbelt bij een man die absoluut geen prijs stelde op een verkiezingsfolder van de Groenen, sprint de Duitse Europarlementariër de gang uit, gevolgd door haar lokale partijgenoot Erik Schuffmann. Hun voetstappen weergalmen op de granitovloer van het 19de-eeuwse Jugendstilgebouw in Chemnitz. Eenmaal buiten proesten ze het uit van het lachen, alsof ze gingen belletjetrekken bij een boze buurman.
Dan veegt de 41-jarige nummer 3 op de Europese lijst resoluut de meligheid van haar gezicht. Ze neemt zich hardop voor bij de volgende trappenhuizen de regels te volgen: helemaal boven beginnen en de deuren systematisch naar beneden afwerken. ‘Ook voor de veiligheid. Op deze manier kun je altijd ongehinderd naar de uitgang als iemand agressief wordt.’
Over de auteur
Sterre Lindhout is buitenlandredacteur voor de Volkskrant over Noord-Amerika, het Caribisch gebied en Suriname. Hiervoor was ze correspondent Duitsland.
Veiligheid speelt in Duitsland een ongewenste hoofdrol in de campagne voor de Europese verkiezingen, die wordt gekenmerkt door een opeenhoping van geweldsdelicten tegen politici en hun helpers. Het voorlopige dieptepunt is de aanval op de sociaal-democratische Europarlementariër Matthias Ecke, die twee weken geleden tijdens het posterplakken in Dresden het ziekenhuis in werd geslagen door een groepje extreem-rechtse jongeren.
De incidenten zijn de schuimkop op een golf van politiek gemotiveerd geweld die al jaren aanzwelt, opgestuwd door groeiende polarisatie en door de impopulariteit van de federale regering met sociaal-democraten, liberalen en Groenen. De meeste aanvallen op politici worden gepleegd met een extreem-rechts motief, vooral in de drie oostelijke deelstaten waar in september regionale verkiezingen plaatsvinden. In Brandenburg, Thüringen en Saksen gaat de extreemrechtse AfD op kop in de peilingen.
Die partij geeft haar kiezers het idee dat zij de laatsten zijn die Duitsland kunnen redden uit handen van linkse fanatici in Berlijn en Brussel, die het land verkwanselen aan klimaatdoelen, migranten en lhbti’ers. Met dit soort einde der tijden-retoriek suggereren AfD’ers dat alle middelen geoorloofd zijn om de strijd te winnen, stelde extremisme-expert Hajo Funke onlangs in de Volkskrant. Daarmee legitimeert de AfD volgens hem indirect het gebruik van geweld.
De agressie richt zich het vaakst tegen de Groenen. Vorig jaar werden zij ruim 1.200 keer slachtoffer van strafbare feiten, variërend van de vernieling van posters en online-scheldpartijen tot bedreiging en geweld.
Genoeg potentiële boze buurmannen dus, achter de voordeuren in Chemnitz en in de andere steden en dorpen die Anna Cavazzini aandoet tijdens haar zes weken durende campagnereis kriskras door Saksen, haar politieke thuis. Cavazzini groeide op in Hessen, maar studeerde hier in Chemnitz – wat destijds, vlak na de eeuwwisseling, een ongewone keuze was voor iemand uit ‘het westen.’
Ze richtte er samen met anderen een lokale afdeling van de groene jongerenbeweging op. Ze ervoer hoe het is om tijdens bijna iedere bijeenkomst te worden belaagd door gewelddadige extreem-rechtse gangs, die in het oosten welig tieren sinds de onzekere jaren na de Duitse eenwording. Cavazzini merkt dat de reacties op haar campagne zijn verhard, vergeleken met vijf jaar geleden, door toedoen van de pandemie en oorlog in Oekraïne. ‘Mensen zijn nog onbereikbaarder geworden.’
Toch beklimt ze goed gehumeurd en ogenschijnlijk onvermoeibaar de trappenhuizen van Chemnitz. Voordat ze aanbelt, maakt ze op grond van het typisch Duitse rijtje opgelijnde schoenen naast de deur een inschatting van de bewoners. Staan er kinderschoenen, dan pakt ze een doosje stoepkrijt of biologisch afbreekbare groene glitters uit haar tas.
Voordat ze op pad ging, heeft ze met een groepje lokale partijgenoten geluisterd naar een korte veiligheidsinstructie door de lokale politicus Thorge Babbe. ‘Bel nooit alleen bij iemand aan’, waarschuwt hij. ‘En blijf in het afgesproken gebied.’ De Groenen in Saksen stellen, dit jaar voor het eerst, de politie op de hoogte van de locaties van al hun activiteiten. Babbe drukt de groep op het hart op tijd weer terug te zijn bij het verzamelpunt, een biowinkel genaamd Knackfrisch.
Ook vraagt hij zijn partijgenoten en passant te kijken hoe de verkiezingsposters erbij hangen – en of ze er nog hangen. ‘Want ik krijg steeds appjes van mensen die op klaarlichte dag weer een of andere nazi met een ladder zien rondlopen om onze posters te vernielen.’ Verdwenen of bekladde posters markeren de Groenen in een speciaal daarvoor ontworpen app, om ze zo snel mogelijk te kunnen vervangen.
De meeste mensen reageren positief op Cavazzini’s bezoek, al zijn ze zuinig met woorden. Een vrouw van middelbare leeftijd, violist, vraagt zich af of ze bij de regionale verkiezingen beter op de CDU kan stemmen, om de AfD uit te sluiten, dan op de veel kleinere fractie van de Groenen. Cavazzini drukt haar op het hart dat niet te doen, omdat er geen enkel links geluid meer overblijft als iedereen dat zou doen. Bij het afscheid wenst de vrouw Cavazzini toe ‘dat de campagne vreedzaam blijft’.
In Brussel hield Anna Cavazzini zich de afgelopen jaren bezig met de Europese Green Deal, zette ze zich in voor de uniforme laadkabel voor elektrische apparaten – die vanaf volgend jaar in de EU verplicht wordt – en voor een duurzamere kledingindustrie. Maar de gesprekken in Chemnitz gaan vrijwel uitsluitend over de strijd tegen radicaal-rechts. Met de slogan ‘Wij zetten een streep door de rekening van de nazi’s’ gaan de Groenen in Saksen met gestrekt been de campagne in. Met ‘de nazi’s’ bedoelen ze AfD-politici.
Voor de deur van Club Weltecho, waar de lokale Groenen vanavond een feministische pubquiz organiseren, staan vijf ME-busjes en dranghekken. Die staan er niet zozeer vanwege Anna Cavazzini en ook niet vanwege het thema van de avond, hoewel het woord feminisme op de gemiddelde AfD-stemmer werkt als een rode lap op een stier. Ze staan er voor de hoofdgast: Ricarda Lang, een van de twee landelijke partijvoorzitters van de Groenen en lid van het federale parlement.
Als er iemand is die het rechtse vijandbeeld van de Groenen belichaamt, dan is het de uitgesproken linkse en openlijk biseksuele Lang, die pas 30 is, maar al kan bogen op een aanzienlijke politieke carrière. Op internet wemelt het van rechtse memes met toespelingen op haar lichaamsgewicht.
Het contrast tussen de politiebewaking buiten en de hoge aaibaarheidsfactor van de bijeenkomst binnen is groot. De ruim honderd deelnemers, van alle leeftijden en genders, storten zich fanatiek op de quiz met vragen over suffragettes, feminisme in de DDR en het eerste en laatste Europese land waar vrouwen naar de stembus mochten. (Antwoord: Finland in 1907 en Liechtenstein in 1984.)
Drie beveiligers van het Bundeskriminalamt zitten op klapstoeltjes te zweten in hun zwarte pakken. Haar beveiliging is de afgelopen weken wat opgeschroefd, zegt Lang in een pauze tussen de quizrondes, maar ook vóór deze geweldsuitbarsting werd ze bij haar publieke optredens al geflankeerd door de politie. ‘Het is iets waaraan je tot op zekere hoogte moet wennen, om ermee om te kunnen gaan’, zegt ze, ‘en waar je tegelijkertijd niet aan wilt wennen, omdat het natuurlijk niet normaal is.’
Lang wijst erop dat onbekende en onbeveiligde lokale politici veel meer te verduren hebben van extreem-rechts dan prominenten zoals zijzelf. Daarover kan Jörg Stern meepraten. Hij is gemeenteraadslid in het kleine stadje Kamenz en steekt zijn vrije tijd in de campagne van zijn partij. De pas gepensioneerde leraar geschiedenis en aardrijkskunde vond laatst voor zijn deur een bord met de tekst ‘Hier woont een sukkel van de Groenen’. Een andere keer was zijn auto volgeplakt met AfD-stickers. ‘Ik vraag me af of de daders mijn leerlingen waren of hun ouders.’
De constante dreiging van geweld is voor Groenen-politici een grote belasting, maar voor hun campagne pakt het positief uit. ‘Ik merk dat mensen die ons tot nu toe zwijgend steunden, zich genoodzaakt voelen zich uit te spreken’, zegt Cavazzini. De ochtend na de pubquiz deelt ze flyers uit in Bautzen, een AfD-bolwerk van het eerste uur even ten oosten van Dresden. Het merendeel van de voorbijgangers kijkt strak de andere kant op als de campagnestand in hun blikveld verschijnt. ‘Hier staan alle mensen in Saksen die groen stemmen’, schampert een voorbijganger.
Maar er zijn ook mensen, onbekenden, die de aanwezigen een voor een omhelzen en bedanken voor hun inzet. Sinds het begin van dit jaar kregen de Groenen er ruim 10 duizend leden bij – meer dan gewoonlijk in een half jaar.
Cavazzini stapt onverstoorbaar af op mensen die overduidelijk niet willen praten. De zakjes bloemenzaad in haar tas dienen daarbij als geheim wapen. Ze biedt ze aan als iemand een praatje afwimpelt. ‘Bloemen voor in de tuin?’ Een vrouw, wier partner met grote passen voorbij is gebeend, aarzelt. Zichtbaar ongemakkelijk. Maar na een blik op de rug van haar man frommelt ze het pakje haastig in de zak van haar roze thermojack. ‘Ach ja, zaadjes kan ik wel gebruiken.’
Beluister ook onze podcast over de geweldsgolf in Duitsland.
Video wordt geladen...
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant