Volgens inmiddels weer ingetrokken berichten wil het Kremlin de maritieme grenzen in de Oostzee actualiseren. Was de publicatie een fout of een typisch Russische provocatie?
Er was woensdag veel beroering, nadat in Russische media berichten waren opgedoken over een plan van het ministerie van Defensie om de maritieme grenzen in de Oostzee te herzien. De huidige maritieme grenzen, ‘zoals vastgesteld in 1985’, zouden met moderne meetinstrumenten geactualiseerd moeten worden. Dat zou effect hebben op de grenzen in de Golf van Finland en rond de Russische enclave van Kaliningrad, dat grenst aan Litouwen.
De schrik zag er meteen goed in. Litouwen ontbood een diplomaat om uitleg te geven en Finse parlementaire commissies belegden een spoedvergadering. Internationale media speculeerden of een grensconflict ophanden was tussen Rusland en de buurlanden.
Over de auteur
Jeroen Visser is correspondent Scandinavië en Finland voor de Volkskrant. Hij woont in Stockholm. Hiervoor was hij correspondent Zuidoost-Azië.
Maar was het een serieus plan? Het voorstel werd diezelfde dag verwijderd van een regeringswebsite. De Russische minister van Defensie ontkende de plannen tegenover staatspersbureau Tass. De Litouwse minister van Buitenlandse Zaken Gabrielius Landsbergis sprak van ‘weer een Russische hybride operatie’, bedoeld om angst en onzekerheid te zaaien. Zijn collega in Estland Margus Tsahkna noemde het een ‘absurde notie’ om eenzijdig de grens te wijzigen. ‘We moeten niet uitsluiten dat dit is bedoeld om verwarring te zaaien.’
Jussi Laine, hoogleraar grensstudies aan het Finse Karelië-instituut, dat onder meer onderzoek doet naar grenzen, benadrukt dat het actualiseren van zeegrenzen heel normaal is. ‘In de Oostzee verandert de vorm van de kust voortdurend en dat beïnvloedt hoe de zeegrenzen lopen. Er is niets alarmerends aan om dat met gps-apparatuur opnieuw te meten.’
Wel gebeurt dat volgens Laine normaliter in samenspraak met buurlanden. ‘De manier waarop dit naar buiten komt is veelzeggend. Moskou zegt hiermee: vroeger hadden we bepaalde regels en gebruiken, maar daar trekken we ons niks meer van aan. We doen wat we willen.’
Dat het plan in Finland als provocerend wordt gezien is geen verrassing. De grens tussen Finland en Rusland is al meer dan een half jaar gesloten nadat vanuit Rusland migranten de grens over werden gestuurd. De Finse regering ziet dit als een poging om Finland te destabiliseren. ‘Het grensconflict heeft voor veel beroering gezorgd in Finland en nieuwe berichten zoals dit hebben eenzelfde effect’, zegt Laine. ‘Maar het helpt niet om krachtig te reageren als je niet weet wat er aan de hand is. We moeten onze kracht laten zien door rustig en beheerst te blijven.’
Charly Salonius-Pasternak, van het Finse instituut van Internationale Zaken, denkt dat een doelbewuste provocatie het meest waarschijnlijk is. ‘Als het een puur technische kwestie was, waarom komt het dan op deze manier naar buiten en via het ministerie van Defensie? En waarom is het dan zo snel weer ingetrokken?’
Volgens Salonius-Pasternak pas dit in een pakket aan provocaties die Rusland de laatste tijd heeft laten zien, zoals het verstoren van gps-signalen aan de grens waardoor het vliegverkeer in Finland en de Baltische staten in de problemen is gekomen. ‘De Russen prikken op verschillende plekken en kijken of er een reactie komt. Als er niks gebeurt, gaan ze misschien weer een stapje verder. Misschien dat ze over een half jaar ineens zeggen: we hebben de grenzen aangepast.’
Finland en de andere buurlanden mogen zich soms ook wel wat onvoorspelbaarder opstellen, stelt Salonius-Pasternak. ‘Het is goed om stabiel en voorspelbaar te zijn, zoals Finland dat graag is, maar soms mag je Rusland ook wel eens laten gissen. Stuur maar eens een schip naar de grens of initieer zelf zo’n grensdiscussie.’
De Finse premier Petteri Orpo probeerde woensdag het incident juist kleiner te maken. Volgens hem ging het om een ‘routine-operatie en zijn de Russen niet van plan de zeegrenzen daadwerkelijk te verleggen. ‘Ik zie nu geen reden tot zorg’, aldus Orpo. Wel zei hij dat de regering Rusland via diplomatieke kanalen om opheldering had gevraagd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant