Een meerderheid van de Tweede Kamer vindt dat de leus ‘From the river the sea’ oproept tot geweld en daarmee strafbaar is. Worden pro-Palestijnse demonstranten vanaf nu opgepakt?
Waarom zou je die leus niet mogen roepen?
Eind april bepleitte PVV-Kamerlid Maikel Boon tijdens een debat over opkomend antisemitisme dat ‘die vreselijke’ ‘From the river to the sea’-leus strafbaar zou moeten zijn. Wat hem betreft is het een oproep tot geweld tegen ‘alle Joden wereldwijd’. Door de kreet zo te kwalificeren, hoopt hij dat het Openbaar Ministerie (OM) makkelijker tot vervolging kan overgaan. Dinsdag werd erover gestemd, een meerderheid van de Kamer steunde Boons motie.
Over de auteur
Elsbeth Stoker is regioverslaggever van de Volkskrant in Amsterdam en omstreken.
Wat betekent ‘From the river to the sea’?
Daarover lopen de meningen ver uiteen. De zin is waarschijnlijk bedacht in de jaren zestig en refereert aan het gebied tussen de Middellandse Zee en de rivier de Jordaan. De leus geeft uiting aan het verlangen terug te keren naar de grenzen van voor 1948. Oftewel: naar de tijd dat Palestina een multi-etnisch en multireligieus gebied was, en Israël nog niet als Joodse staat was gesticht.
Later werd de leus overgenomen door Hamas, de terroristische organisatie die een islamitisch Palestina voor ogen heeft en op 7 oktober 2023 een bloedbad aanrichtte onder Israëlische burgers. Veel Israëliërs en Joden vinden daarom dat de kreet een antisemitische lading heeft; zij zien de leus als steunbetuiging aan Hamas.
Maar anderen stellen juist dat de kreet slechts verwijst naar de wens van Palestijnen om in vrijheid en als gelijkwaardige burgers terug te kunnen keren naar het gebied waar ze na 1948 uit zijn verdreven.
Afgelopen maanden scandeerden duizenden pro-Palestina-demonstranten de leus. Mogen zij dit nu niet meer roepen?
Zover is het nog lang niet. Tijdens het debat eind april zei demissionair justitieminister Dilan Yesilgöz dat ‘wanneer met deze specifieke uitspraak wordt bedoeld dat er geen bestaansrecht is voor Israël’, ze ‘het een walgelijke uitspraak vindt’. Tegelijkertijd ontraadde ze de Kamer om voor de PVV-motie te stemmen. ‘Als de Kamer deze motie zou aannemen, dan geven we daarmee een aanwijzing aan het Openbaar Ministerie, en dat doen we liever niet.’
Wat Yeşilgöz betreft is het aan het OM om onafhankelijk een vervolgingsbesluit te nemen in zulke zaken. Nu de motie wel is aangenomen, zal ze het met het OM en het demissionair kabinet bespreken. Over de uitkomst zal ze de Kamer informeren.
Het OM heeft tot nu toe niemand vervolgd voor het roepen van deze leus. Vorig jaar zomer behandelde het Amsterdamse gerechtshof wel een zogenoemde artikel 12-procedure. In die zaak heeft het OM besloten een demonstrant die in mei 2021 vanaf een podium ‘From the river to the sea, Palestine will be free’ riep, niet te vervolgen. Degene die aangifte had gedaan tegen de demonstrant was het hier niet mee eens, en hoopte via het gerechtshof alsnog vervolging af te dwingen. Het hof ging daar niet in mee. Net als het OM oordeelden de rechters dat er in dit geval geen sprake was van bedreiging, opruiing of het strafbaar aanzetten tot haat.
Betekent dit dat zulke zaken ook in de toekomst kansloos zijn?
Die conclusie is te voorbarig. ‘Maar je kunt in ieder geval geen specifieke leuzen strafbaar stellen. Onze wetten zijn algemeen geformuleerd’, zegt Marloes van Noorloos, universitair hoofddocent straf- en strafprocesrecht aan de Universiteit Leiden. ‘Het is strafbaar om aan te zetten tot haat of geweld. Maar óf een bepaalde uitspraak dat doet, is afhankelijk van de context. Dat toetst de rechter. Die zal daarbij onder meer ook kijken naar artikel 10 van het Europees Verdrag tot bescherming van de rechten van de mens. Oftewel de vrijheid van meningsuiting.’
Volgens Van Noorloos mogen mensen ver gaan als ze kritiek hebben op een staat of autoriteit. ‘Daarbij mag je ook uitspraken doen die anderen choqueren.’
Onlangs zei Willem Nijkerk, hoofd van het Landelijk Expertise Centrum Discriminatie van het OM, in dagblad Trouw dat de ‘tijdgeest ook een rol speelt’ bij de beoordeling van deze zaken. Sinds 7 oktober krijgt hij geregeld de vraag of door de gruwelijke aanval van Hamas de uitspraak ‘From the river to the sea’ wél een strafbare lading heeft gekregen. ‘Dat zullen we onderzoeken zodra er een aangifte bij ons binnen is.’ Mogelijk besluit het OM in zo’n nieuwe zaak wel om te vervolgen.
Wat advocaat Willem Jebbink betreft hoeven demonstranten zich voorlopig geen zorgen te maken. ‘Een uitspraak wordt opruiing als je aan anderen suggereert om een strafbaar feit te plegen. En dat doe je met alleen deze leus niet. Bovendien: zeker nu de Kamer deze motie heeft aangenomen, kun je op je vingers natellen dat mensen dit júíst zullen blijven roepen. Wil je dat het OM al die honderden demonstranten gaat vervolgen?’
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant