De Tweede Kamer debatteert vandaag over het eindverslag dat de informateurs vorige week publiceerden.
Lees hier een overzicht van de plannen van het nieuwe kabinet: van ‘strengste asielregime ooit’ tot versoepeling van de stikstofregels.
Tijdens de campagne zette Omtzigt in op bestaanszekerheid en het was dan ook te verwachten dat de Kamer het hoofdlijnenakkoord op dat onderwerp tegen het licht zou houden. GroenLinks-PvdA-leider Timmermans herinnert Omtzigt eraan dat hij op zijn initiatief de Commissie sociaal minimum werd ingesteld, die tot de conclusie kwam dat er 6 miljard nodig is voor armoedebestrijding en dat inkomen in plaats van toeslagen omhoog moest. Twee punten die hij nu niet terugziet.
‘We zien juist dat er weer wordt gekozen voor een route via toeslagen en dat er van die 6 miljard maar 3 miljard overblijft’, zegt Timmermans. ‘Ik snap dat u keuzes moet maken, maar waarom kies je er dan voor om de belasting op aandelen te verlagen?’, vervolgt hij. ‘Een bescheiden bijdrage van de rijkste Nederlanders om bijvoorbeeld het minimumloon te verhogen.’
Maar Omtzigt vindt dat het akkoord wel degelijk de adviezen van de Commissie sociaal minimum opvolgt. Zo komt er een nieuwe belastingschijf waardoor vooral mensen met een laag inkomen minder belasting gaan betalen. De verlaging van het kindgebonden budget werd door de commissie aangedragen als manier om de armoede onder kinderen terug te brengen.
Toch maakt het akkoord dat niet waar, werpt Timmermans tegen. ‘In 2028 leven er 17 duizend meer kinderen in armoede', waarmee hij verwijst naar de uitkomst van de CPB-doorrekening. 'Dat moet toch ook voor u onverteerbaar zijn?’
In het akkoord is daarom opgenomen dat armoede onder kinderen niet mag toenemen, benadrukt Omtzigt. Daar heeft hij naar eigen zeggen ‘hard voor gevochten’. Maar daarvoor is dus wel jaarlijkse bijsturing door het kabinet of Kamer nodig.
Hessel von Piekartz
Jetten wil het met Omtzigt hebben over de invoering van de langstudeerboete, maar niet voordat de NSC-leider de D66’er erop wijst dat de sociaalliberalen aan de wieg stonden van de afschaffing van de basisbeurs en het leenstelsel dat de zogenoemde pechgeneratie heeft opgezadeld met torenhoge leningen. Dat Jetten Omtzigt op dit punt de maat wil nemen, vindt de oud-CDA’er te gemakkelijk.
De vragen over het verhoogde collegegeld voor studenten die langer doen over hun studie snapt Omtzigt, maar hij wijst er ook op dat er iets van studenten verwacht mag worden. Het collegegeld wordt voor een groot deel betaald door de belastingbetaler en dan mag van een student verwacht worden dat die de studie binnen de gestelde termijn afrondt. Omtzigt wijst erop dat het in het Verenigd Koninkrijk heel normaal is dat de studie op tijd wordt afgerond.
Wel wil hij met Jetten kijken of zij tijdens de wetsbehandeling kunnen kijken welke groepen kunnen worden uitgezonderd, bijvoorbeeld vanwege ziekte of een bestuursjaar.
Avinash Bhikhie
Het was vorige week de grote afwezige in het hoofdlijnenakkoord: het nieuwe pensioenstelsel. Pieter Omtzigts NSC voerde fanatiek campagne tegen de nieuwe Pensioenwet die vorig jaar werd aangenomen in de Tweede en de Eerste Kamer, en er is binnenskamers ook fel over onderhandeld, maar uiteindelijk besloten de formerende partijen het onderwerp te laten rusten. Ze werden het er simpelweg niet over eens. Er staat dan ook geen woord over in het hoofdlijnenakkoord.
Tot grote teleurstelling uiteraard van Omtzigts medestanders in het pensioendebat, zoals de SP. Fractieleider Dijk wil dan ook weten hoe dat nu verder moet. Voelt Omtzigt zich bijvoorbeeld wel vrij om vanuit de Kamer nog met aanpassingen aan de Pensioenwet te komen?
Ja, zegt Omtzigt: ‘Dit is een vrije kwestie. Er zijn geen afspraken over gemaakt hoe dat precies verder moet.’ Hij voelt zich in principe dus vrij om nog te gaan sleutelen aan de nieuwe wet. Maar intussen vraagt hij zich wel of hoe realistisch dat is, want de Tweede Kamer heeft hier niet het laatste woord: ’Ik merk op dat er in de Eerste Kamer een meerderheid is vóór de nieuwe Pensioenwet.’
Raoul du Pré
NSC-leider Pieter Omtzigt schuwt de grote woorden niet bij de opening van zijn betoog. De verkiezingsuitslag bracht een ‘politieke aardverschuiving’ en duidelijke signalen dat ‘migratiebeperking absoluut noodzakelijk’ was. Hij staat hier dan ook om een ‘bijzondere samenwerking’ te verdedigen. Er gaan ‘een aantal wissels om’ in Nederland. Op het gebied van bestuurlijke vernieuwing brengt het nieuwe kabinet ‘de grootste wijzigingen sinds zeker 1966 en waarschijnlijk sinds 1918', waarmee hij waarschijnlijk verwijst naar een wijziging van het kiesstelsel dat jaar.
Bij de rest van de Kamer is het inderdaad bekend dat Omtzigt altijd pleit voor ‘goed bestuur’, zegt CDA-leider Henri Bontenbal. Maar volgens hem druisen sommige maatregelen in het hoofdlijnenakkoord daar juist tegen in. Met name in de asielparagraaf ziet hij juridische bezwaren, zoals de asielstop. Bontenbal wil daarom weten of Omtzigt bereid is om de maatregelen ‘allemaal integraal’ juridisch te toetsen.
Dat wil Omtzigt bij alle wetgeving doen, en zeker ook bij die over migratie en asiel. ‘Het zou dus kunnen dat sommige onderdelen niet blijken te kunnen als ze eenmaal getoetst zijn’, merkt Bontenbal daarna op. Bovendien wil hij van Omtzigt weten hoe hij tegenover het ‘afkopen van asielzoekers’ staat, zoals in het akkoord staat. Hij noemt het ‘cynisch’ dat Nederland als welvarend land daar gebruik van maakt.
Hoewel de maatregel ook niet in zijn eigen verkiezingsprogramma stond, is Omtzigt niet tegen. ‘Ik denk dat het goed te verdedigen is dat je dat een aantal jaar doet in deze regering. We hebben te maken met een opvangcrisis en een grote wooncrisis.’
Hessel von Piekartz
Jetten (D66) spreekt Dilan Yesilgöz, VVD-leider en demissionair minister van Justitie en Veiligheid, erop aan dat de politie niet te spreken is over de veiligheidsparagraaf. De politiebonden beklaagden zich de afgelopen week over de voorstellen.
Volgens de bonden is er minimaal 400 miljoen euro extra nodig om tegemoet te komen aan de werkdruk, de zichtbaarheid van de wijkagenten en de aanpak van georganiseerde criminaliteit. Volgens Jetten had de VVD-kiezer erop gerekend dat in ieder geval de politie er niet bekaaid vanaf zou komen. Daarnaast staat in de financiële bijlage dat er bij de politie 700 miljoen euro af gaat.
Volgens Yesilgöz gaat het niet om een bezuiniging, maar zorgen de asielmaatregelen voor een verminderde politie-inzet en levert dat geld op. Tegelijkertijd staat dat bedrag wel ingeboekt, terwijl nog niet duidelijk is dat de asielmaatregelen juridisch stand zullen houden. Timmermans: ‘Als u de asieldoelen niet haalt, dan zit er 700 miljoen minder ingeboekt.’
Hoe het uiteindelijk zal uitpakken, zal volgens Yesilgöz moeten blijken. Wat zij wel weet, is dat als er eventueel bezuinigd moet worden op justitie, dat dat wat haar betreft niet bij de politie wordt opgehaald.
Avinash Bhikhie
Een interruptie die Yesilgöz zag aankomen: namens GroenLinks-PvdA wil Frans Timmermans weten waarom de VVD in de nieuwe coalitie miljarden bezuinigt op het budget voor ontwikkelingssamenwerking. ‘U breekt het helemaal af’, werpt hij haar voor de voeten. ‘Het is echt een kaalslag. Met het risico dat er meer migranten naar Europa komen. De VVD heeft in veel kabinetten de ontwikkelingssamenwerking gesteund, er ook bewindslieden voor geleverd, dus waarom breekt u nu met dit beleid?’
Yesilgöz vindt niet dat zij het helemaal afbreekt. ‘We steunen het beleid nog steeds’, zegt zij. ‘De noodhulp blijft gewoon in stand. Dat geldt ook voor onze steun aan opvang van vluchtelingen in de regio.’ Verder wijst zij op de investeringen in Defensie, die ook het nieuwe aanstaande kabinet wil doen. ‘Naar het buitenland toe nemen we onze verantwoordelijkheid.’
Daar moet Timmermans het mee doen. De rest van de Kamer heeft nu even geen aanvullende vragen.
Raoul du Pré
Veel Kamerleden blijven vragen stellen over bezuinigingen en de precieze invulling daarvan, maar veel duidelijkheid komt er niet. Denk-leider Stephan van Baarle wil van VVD-leider Yesilgöz weten hoe het verminderen van het aantal Rijksambtenaren met 22 procent in de praktijk uitpakt. ‘Wat gaat er dan precies minder gebeuren bij de overheid?’
Van Baarle haalt onder meer aan dat de hersteloperatie voor toeslagenslachtoffers al moeizaam loopt en nu deels afhankelijk is van externe inhuur. ‘Gaan we daarvoor dan minder mensen inzetten? Of gaan we minder mensen inzetten voor de hersteloperatie rond Groningen?’ Vorige week bleek bovendien nog uit een rapport van de Rekenkamer dat de overheid op meerdere plekken vastloopt omdat er te weinig personeel is.
Yesilgöz vindt het een ‘terechte vraag’, maar verwijst Van Baarle toch door naar het nieuwe kabinet. De bewindslieden gaan immers over de precieze invulling, zoals is afgesproken in het akkoord. Bovendien vindt Yesilgöz het terecht dat er wordt bezuinigd op ambtenaren, ook al benadrukt ze dat ze wel degelijk nuttig werk doen. ‘Maar als je wil investeren, zul je moeten kijken naar waar het bij de overheid minder kan.'
Hessel von Piekartz
De VVD moet de toekomstige oppositie nu uitleggen dat de asielparagraaf verantwoord is. In de plannen van de coalitie sneuvelt de spreidingswet en wordt een asielcrisis uitgeroepen. Bikker (CU) en Bontenbal (CDA) zijn bang dat de formerende partijen daarmee voorbijgaan aan de huidige problemen met de opvang.
Op dit moment loopt de asielketen vast met als gevolg dat de aanmeldcentra in Ter Apel en Budel vollopen, met alle gevolgen van dien voor de asielzoekers en de inwoners in het Noorden. De spreidingswet zou zorgen voor een eerlijke verdeling van asielzoekers over alle gemeenten, waardoor de druk eerlijker verdeeld zou worden.
Nu PVV, VVD, NSC en BBB de spreidingswet dood hebben verklaard, is ook Timmermans (GroenLinks-PvdA) bang dat problemen in de opvang niet opgelost worden. Bontenbal vermoedt dat de asielmaatregelen die de instroom moeten beperken, geen stand zullen houden bij de rechter. Hij denkt dat de spreidingswet pas verantwoord ingetrokken kan worden als de druk op Budel en Ter Apel verlicht is.
Wanneer de spreidingswet dan daadwerkelijk wordt ingetrokken weet Yesilgöz zelf ook niet. ‘Dat is aan het kabinet. Ik blijf in de Kamer zitten.’ Toen VVD-staatssecretaris Eric van der Burg een paar maanden geleden zijn spreidingswet door de senaat kreeg, kon hij rekenen op zijn partijgenoten in de Eerste Kamer. Gevraagd naar de houding van de liberale senatoren in het geval de wet weer wordt ingetrokken, zei Yesilgöz dat de Eerste Kamerfractie vrij is te stemmen hoe zij wil.
Avinash Bhikhie
Waar Wilders het vrijwel onmogelijk achtte dat besparingsmaatregelen – zoals het verlagen van de EU-afdracht – zouden sneuvelen en daardoor bezuinigingen nodig zijn, geeft Yesilgöz voorzichtig toe dat dit wel degelijk kan gebeuren. ‘Stel dat het anders uitpakt, dan moet je een plan B hebben’, zegt ze na vragen van D66-leider Rob Jetten.
Ze wijst daarmee op de afspraak dat er bezuinigd moet worden op overheidsuitgaven als de financiële doelen die in het akkoord staan, niet worden behaald. ‘Daar is niks geks aan’, zegt ze. ‘Op het moment dat er tegenvallers zijn, moet je kijken naar bezuinigingen’.
Jetten vindt dat er in het akkoord al ‘hele strakke afspraken’ staan en dat een tegenvaller daarom direct flinke impact kan hebben, bijvoorbeeld op Volksgezondheid. Maar volgens Yesilgöz is een bezuiniging in dat geval een betere optie dan bijvoorbeeld een lastenverzwaring. Toch hoopt ze dat het niet nodig is. ‘Het is een principeafspraak. Je schrijft dit wel op omdat je erin gelooft.’
Hessel von Piekartz
VVD-leider Dilan Yesilgöz wil direct aan het begin van haar betoog benadrukken dat het hoofdlijnenakkoord in haar ogen goed verdedigbaar is voor haar partij. ‘De kiezer heeft een duidelijke voorkeur uitgesproken voor een centrumrechtse koers’, zegt ze. ‘Onze liberale basisprincipes die we vanaf dag één hebben ingebracht, staan fier overeind.’
Het kan meteen op vragen rekenen van Volt-leider Laurens Dassen, die vindt dat Yesilgöz door deelname aan een kabinet met de PVV extreemrechts in het zadel helpt en ‘normaal maakt, wat niet normaal is'. ‘Ik vraag me toch af hoe de liberale waarden waar mevrouw Yesilgöz het over heeft, zich verhouden tot samenwerking met de PVV?’
Volgens de VVD-leider wordt haar partij ‘niet gedefinieerd door met wie wij samenwerken’. Voor haar staan ‘de belangrijkste elementen erin’. Maar Volt werpt tegen dat er wel degelijk zorgen zijn over de samenwerking. Hij verwijst onder meer naar de toenemende kritiek in de Europese fractie van de VVD. ‘Ik weet dat alle liberalen in Europa zich geweldig kapot schrikken.’ Hij verwijt de partij ook ‘met de rug naar Europa’ te staan.
Maar Yesilgöz houdt vol dat er wel degelijk liberale punten in het hoofdlijnenakkoord zitten. Ze wijst onder meer op de internationale punten. ‘We weten dat we Europa nodig hebben voor onze veiligheid. Het belang van Europa staat op bijna elke pagina in het akkoord.'
Hessel von Piekartz
VVD-prominent Henk Kamp is niet beschikbaar als premier van een aankomend kabinet, zegt hij tegen het ANP. Tijdens het debat over het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB zit hij op de publieke tribune. Joost Eerdmans (JA21) vroeg Wilders eerder in het debat wat zijn aanwezigheid betekent, waarop de PVV-leider antwoordde: 'Dat hij niet zoveel te doen heeft.' Kamp, die meermaals minister namens de VVD is geweest, gaf daarop vanaf de tribune een opgestoken duim.
'Ik stak mijn duim op, dat ik tijd heb om dit soort dingen te doen', verheldert Kamp. 'Want ik ben gepensioneerd en dat blijf ik ook.' Kamp zegt ook niet voor de functie te zijn gebeld.
(ANP)
Timmermans (PvdA) spreekt de coalitiepartijen aan op de voorgenomen btw-verhoging op boeken en de cultuursector. Een ‘strafexpeditie’ noemt hij de prijsverhoging. ‘Het is vals rancuneus’, aldus Timmermans. Hij ziet de bezuinigingen als de sneer naar de veronderstelde ‘linkse elite’, maar wijst erop dat juist mensen met een kleine beurs de dupe zullen zijn van deze maatregel.
De GroenLinks-PvdA-leider heeft ook geen goed woord over voor de miljardenbezuiniginen op ontwikkelingssamenwerking. ‘Hiermee laten we als rijk land de allerarmsten in de wereld in de steek’, aldus Timmermans. Hij noemt het ‘moreel kwestieus’.
Voorgaande kabinetten zijn ontwikkelingssamenwerking gaan zien als een investering in eigenbelang. Onder invloed van de VVD zijn de ontwikkelingsuitgaven erop gericht geweest om migratie te voorkomen. Als je zorgt dat migranten die de partijen niet willen toelaten, daar blijven, dan moeten de omstandigheden daar verbeterd worden. Ook Timmermans is die mening toegedaan. ‘Om iets aan migratie te doen, moet je mensen in eigen land kans bieden.’
Avinash Bhikhie
PvdD-leider Esther Ouwehand grijpt het debat aan om Wilders een reactie te vragen op een opmerking van PVV-Kamerlid Raymond de Roon die de Palestijnen in de Kamer een ‘nepvolk’ noemde. Wilders zegt dat hij het ‘iets anders had geformuleerd’, maar benadrukt wel dat de sympathie van zijn ‘eigen fractie’ in het conflict nadrukkelijk bij Israël ligt. Ook noemt hij het ‘krankzinnig’ dat Ouwehand spreekt van ‘zogenoemde Israëlische oorlogsmisdaden’.
Wilders neemt daarmee de ruimte om het standpunt van zijn eigen fractie naar voren te brengen, wat hij ook zelf meermaals benadrukt. ‘Ik zeg dit niet namens de coalitie, maar namens de PVV alleen’. Die ruimte heeft hij naar eigen zeggen, omdat er in het hoofdlijnenakkoord niets over is afgesproken.
GroenLinks-PvdA-leider Timmermans stelt Wilders daarop de vraag of hij een tweestatenoplossing steunt, een standpunt dat al decennialang door Nederland wordt ingenomen. De PVV-leider zegt nogmaals dat er ‘geen afspraken’ over zijn gemaakt, maar voegt eraan toe dat hij ook ‘andere oplossingen’ ziet. ‘Dat lijkt me lastig voor de andere partijen’, besluit Timmermans.
Hessel von Piekartz
De PVV werkt niet mee aan het verzoek van de oppositie om de aanstaande kandidaat-premier tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer aan de tand te voelen over zijn of haar geschiktheid voordat hij of zij wordt beëdigd. Partijleiders Wilders vindt dat een slecht idee.
Nu Wilders’ zoektocht naar een kandidaat-premier voortduurt, diende GroenLinks-PvdA-voorman Frans Timmermans woensdag het voorstel in dat ook de toekomstige premier zich tijdens een hoorzitting in de Tweede Kamer moet komen verantwoorden, en niet alleen de beoogde ministers.
De Kamer besloot vorig jaar dat kandidaat-bewindslieden voordat zij benoemd worden, eerst in een openbare hoorzitting vragen van Kamerleden moeten beantwoorden. In de uitwerking is er echter voor gekozen dat dit niet geldt voor de minister-president.
Timmermans vond dat in eerste instantie redelijk. De premier is doorgaans de leider van de grootste regeringspartij, heeft campagne gevoerd en is daardoor zowel bij de Kamer als bij het publiek al bekend. Maar nu duidelijk is dat het nieuwe kabinet een premier ‘van buiten de actieve politiek’ krijgt, wil Timmermans de kandidaat toch vooraf bevragen over zijn of haar ‘geschiktheid en motivatie’. Dat draagt in zijn ogen bij aan de ‘transparantie rond het formatieproces’.
Hoe de andere formerende partijen daarover denken is nog niet duidelijk, maar Wilders liet dinsdag in de Kamer weten dat hij ronduit tegen is. ‘Er is een reden dat de premier is uitgezonderd’, zei hij. ‘De minister-president zal het woord voeren tijdens het debat over de Regeringsverklaring. Daar legt hij verantwoording af. Daar kan de Kamer hem desgewenst wegsturen. Dat is de reden dat de Kamer hem heeft uitgezonderd. Dat wil ik zo houden.’
Raoul du Pré
Er moeten nog vele hobbels worden genomen voordat een nieuwe kabinetsploeg op het bordes staat. Ingewijden schatten eerder al dat het traditionele fotomoment met alle nieuwe bewindslieden en de koning op zijn vroegst half juni zal plaatsvinden. Wilders heeft het in het debat over 'vijf weken'.
Als we het stappenplan volgen, dan zal de nieuwe ploeg pas vlak voor, of op Prinsjesdag het regeerprogramma presenteren.
Natalie Righton
Lees hier het stappenplan voor het aantreden van het nieuwe kabinet: Het wordt nog een hele klus om een nieuwe kabinetsploeg op het bordes te zetten.
Wie wordt de premier? In het woud van onduidelijkheden over het verdere verloop van het proces is nog steeds niet duidelijk wie als primus inter pares de ministerraad zal voorzitten. Heeft Wilders, na het afhaken van Ronald Plasterk (PvdA), eigenlijk al een nieuwe kandidaat, wil Jetten (D66) weten. Net als de afgelopen weken wil Wilders hier niets over loslaten. Het enige wat hij erover kwijt wil, is dat de vier coalitiepartijen morgen met de formateur om tafel zitten om zich over de premiersvraag te buigen. Dinsdag lieten VVD, NSC en BBB weten dat zij zelf ook nog geen flauw idee hebben wie Wilders op het oog heeft.
Avinash Bhikhie
D66-leider Rob Jetten wijst Wilders erop dat er veel onzekerheden in het hoofdlijnenakkoord zitten, waardoor ambitieuze plannen zoals het halveren van het eigen risico ‘op glad ijs’ staan. Hij haalt daarvoor de doorrekening van het Centraal Planbureau (CPB) aan, dat gisteren concludeerde dat veel bezuinigingen nog met ‘onzekerheid zijn omgeven’.
Zo willen de vier samenwerkende partijen de EU-afdracht van Nederland met 1,6 miljard euro verlagen, maar zette het CPB daar deels een streep door omdat die verlaging niet ‘afdwingbaar’ is. Ook wees het CPB op mogelijke ‘negatieve consequenties’ als Nederland er met een gestrekt been ingaat.
Wilders vindt het een ‘legitieme’ vraag omdat hij ook heeft gelezen wat het CPB schreef. ‘Maar ik geloof dat het wel kan. Als het CPB het opschrijft, hoef ik het daarmee nog niet eens te zijn’, zegt hij. Hij denkt dat Nederland wel degelijk ‘steviger mag onderhandelen’.
Jetten noemt het een ‘domme tactiek’ om in Brussel om geld te vragen als je juist op andere dossiers, zoals asiel, meer ruimte van de EU wil. Maar het belangrijkste is volgens Jetten dat er flink moet worden bezuinigd als het uiteindelijk toch niet lukt. Zo moet er dan 300 miljoen euro worden bezuinigd op Volksgezondheid, rekent hij uit.
Maar Wilders gaat ervan uit dat ‘het bedrag wordt gehaald’. ‘Het moet lukken’, zegt hij. ‘Ik ga niet mee met deze redenering.’ Volgens Jetten vertelt hij daarmee ‘geen eerlijk verhaal’. Even later krijgt hij bijval van GroenLinks-PvdA-leider Timmermans die Wilders’ verhaal ‘wensdenken’ noemt en het ‘asociaal’ vindt als er straks toch honderden miljoenen moeten worden bezuinigd.
Hessel von Piekartz
CDA’er Bontenbal blijft zijn hoofd breken over het hoofdlijnenakkoord. Eerder in het debat legde Wilders al uit dat alle onderwerpen waar geen afspraken over gemaakt zijn, een vrije kwestie zijn. Maar dat werpt bij Bontenbal de vraag op wat dan het idee is met het klimaatbeleid. Houdt Wilders, die de afgelopen jaren fulmineerde tegen het klimaatbeleid, de doelen in stand? Ja. ‘Ik vrees dat de doelstellingen zullen blijven’, aldus Wilders. ‘You win some, you lose some.’
De nieuwe klimaatminister zal wel aan de slag moeten om nieuwe maatregelen te nemen, zodat de klimaatdoelen gehaald worden. Wilders verklapte alvast dat hij die kabinetspost niet zal claimen.
Avinash Bhikhie
SP en Denk, met achterbannen in de lagere sociaal-economische groepen, grijpen het debat aan om de PVV aan te vallen op de gebroken verkiezingsbeloften. Volgens Jimmy Dijk (SP) heeft Wilders de armsten in de samenleving die hun hoop op de PVV gevestigd hadden in de steek gelaten, en de rijksten in de samenleving een dienst bewezen. Het eigen risico wordt niet afgeschaft en het minimumloon gaat niet omhoog, terwijl de extra belasting op de inkoop van eigen aandelen eraf gaat, net als de voorgenomen belastingverhoging op vermogen.
Stephan van Baarle (Denk) voegt daaraan toe dat hij de PVV-beloften om de btw op boodschappen te schrappen, de verlaging van de sociale huren en de verlaging van de aow-leeftijd, niet is nagekomen. ‘U heeft de kiezers een loer gedraaid’, aldus Van Baarle. ‘U heeft veel beloofd, maar alles weggegeven aan de VVD.’
Zelf ziet Wilders het anders. Hij verwijst naar de doorrekening van het CPB waaruit blijkt dat het hoofdlijnenakkoord, dat wel met onzekerheden omgeven is, zorgt voor een plusje voor alle groepen. Met het verhogen van het kindgebonden budget, de verhoging van de huurtoeslag en de verlaging van de energiebelasting, vindt Wilders dat hij de zwaksten in de samenleving tegemoet komt. Daarnaast wordt het eigen risico weliswaar niet volledig afgeschaft, maar de bevriezing en halvering vanaf 2027 viert hij als een overwinning. 'Dit is een pakket om je vingers bij af te likken’, aldus Wilders. ‘Ik had liever gezien dat het meer was. U maakt mij niet wijs dat dit geen geweldig pakket is.’
Avinash Bhikhie
GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans opent de aanval op Wilders door naar een reeks oude uitspraken van hem te verwijzen. ‘U heeft het parlement een nepparlement genoemd. U heeft rechters D66-rechters genoemd. U heeft instituties van de rechtsstaat aangevallen’, somt hij op. Volgens Timmermans leidt een kabinet met de PVV daarom tot meer verdeeldheid in Nederland.
Wilders vindt juist dat hij Nederland 'verbindt' omdat mensen zich volgens hem goed kunnen vinden in een harde aanpak van migratie en asiel, die in het hoofdlijnenakkoord staat. ‘Die mensen die ooit PvdA stemden, die daar in hun wijken last van hebben, die zitten nu bij ons.’
De GroenLinks-PvdA-leider werpt tegen dat Wilders met het hoofdlijnenakkoord niet met oplossingen komt voor migratieproblematiek. Hij verwijst daarmee onder meer naar het intrekken van de spreidingswet, die de verdeling van asielzoekers juist moest verbeteren, en de mogelijke juridische risico’s rond asielbeperkende maatregelen. ‘U wilt dat het probleem blijft’, zegt hij. ‘Voor het voortbestaan van de PVV is het voortbestaan van de asielcrisis essentieel.'
Het leidt tot een verontwaardigde reactie van de PVV-Kamerleden. Wilders noemt het een ‘belediging’ van zijn kiezers en een ‘volstrekt ziekelijke redenering’.
Hessel von Piekartz
De toekomstige oppositie blijft vragen hebben over het extraparlementaire experiment dat het Binnenhof te wachten staat.
Zo vraagt Henri Bontenbal (CDA) zich af hoe het hoofdlijnenakkoord moet landen in een regeerprogramma, en hoe de Kamerfracties zich verhouden tot het parlement. Wat PVV, VVD, NSC en BBB van plan zijn, is om de bewindspersonenploeg aan de slag te laten gaan met het hoofdlijnenakkoord. Dat moet uitgewerkt worden in een gedetailleerd regeerprogramma. Mogen de fracties zich bemoeien met het opstellen van dat regeerprogramma? En mag de politieke top van de fractie nog wekelijks bijeenkomen met de bewindspersonen van de eigen partij?
Ook Mirjam Bikker (CU) zoekt nog naar orde in de chaotisch verlopende formatie. Bikker vraagt zich af wat het idee is met de alle dossiers die niet in het hoofdlijnenakkoord beland zijn. Pensioenen bijvoorbeeld. ‘Moet een bewindspersoon zelf met voorstellen komen en zelf naar meerderheden zoeken?’, vraagt Bikker.
Een antwoord op deze vragen heeft Wilders nog niet. ‘Ik heb niet alle antwoorden. Dit is de eerste keer dat we dit op deze manier doen’, aldus de PVV-leider. Of de politieke top wekelijks bijeen mag komen en of dat verenigbaar is met het extraparlementaire karakter van de verhoudingen waar Kamer en kabinet op afstand van elkaar zijn, weet hij nog niet.
Wat volgens Wilders niet de bedoeling is, is dat bewindspersonen zelf met voorstellen komen op dossiers waarover in het hoofdlijnenakkoord geen afspraken zijn gemaakt. De toekomstig minister van Sociale Zaken mag dus niet met een voorstel komen om het nieuwe pensioenstelsel te torpederen. ‘Wat niet in het akkoord staat, is per saldo een vrije kwestie’, aldus Wilders. Dat betekent dat de fracties zelf wel met voorstellen mag komen op onderwerpen waarover geen afspraken gemaakt zijn.
Avinash Bhikhie
‘Hier staat een ontzettend trots mens’, trapt PVV-leider Geert Wilders het debat over het hoofdlijnenakkoord af. ‘We gaan als PVV meeregeren’, vervolgt hij. ‘Om mooie dingen te kunnen doen.’
Om zijn woorden kracht bij te zetten, haalt hij peilingen aan waaruit volgens hem blijkt dat kiezers ‘tevreden zijn’ over het bereikte akkoord. ‘Dat is toch een ander beeld dan dat we van zuur links horen in de media, en we vandaag ongetwijfeld weer gaan horen’, zegt hij. ‘En de eerste staat er alweer’, besluit hij als hij D66-leider Rob Jetten naar de interruptiemicrofoon ziet lopen.
‘Wen er maar aan, ik zal er nog vaak staan’, antwoordt Jetten. Na felicitaties voor het ‘onverwachte’ slagen van Wilders’ missie om tot een akkoord te komen, benoemt D66-leider direct het onderwerp dat als een wolk boven het debat hangt: wie wordt straks de premier? ‘Het is toch een bende geworden’, zegt Jetten verwijzend naar het afketsen van de mogelijke kandidatuur van Ronald Plasterk eerder deze week.
Wilders suggereert schertsend dat hij zelf nog altijd kan terugtreden als PVV-leider en zich daarna alsnog als minister-president naar voren kan schuiven. ‘Maar ik denk dat meneer Omtzigt dat niet zal accepteren.' Volgens Wilders komen ze er op ‘korte termijn’ uit wie namens hem in het torentje zal plaatsnemen.
Jetten wil dan nog weten in hoeverre de nieuwe premier ‘aan de leiband’ van Wilders zal moeten lopen. ‘Ik wens u succes met het vinden van iemand die zo gek is.’ Maar de PVV-leider benadrukt dat het kabinet en dus ook de premier ‘veel ruimte’ krijgen om hun eigen invulling aan beleid te geven dat in het hoofdlijnenakkoord staat. ‘Er komt een regeringsprogramma’, zegt hij. Volgens Jetten is dat een belofte waar hij zich niet aan zal kunnen houden als veel beleid straks niet haalbaar blijkt.
Hessel von Piekartz
Het debat over de kabinetsformatie en het coalitieakkoord dat de vier partijen PVV, VVD, NSC en BBB met elkaar sloten gaat volgens een vaste volgorde. PVV-leider Wilders komt als fractievoorzitter van de grootste partij als eerste aan het woord. Het debat wordt afgesloten door Joos Eerdmans (JA21).
Iedere spreker krijgt vijf minuten spreektijd. De volgorde is als volgt:
1. Wilders (PVV)
2. Timmermans (GroenLinks-PvdA)
3. Yesilgöz-Zegerius (VVD)
4. Omtzigt (NSC)
5. Jetten (D66)
6. Van der Plas (BBB)
7. Bontenbal (CDA)
8. Dijk (SP)
9. Van Baarle (DENK)
10. Ouwehand (PvdD)
11. Baudet (FVD)
12. Stoffer (SGP)
13. Bikker (ChristenUnie)
14. Dassen (Volt)
15. Eerdmans (JA21)
De Tweede Kamer debatteert vandaag over het tot nu toe chaotisch verlopen formatieproces en het hoofdlijnenakkoord dat de PVV, VVD, NSC en BBB vorige week met elkaar hebben gepresenteerd.
De hamvraag is wie het volgende kabinet als premier moet gaan leiden. Zes maanden na de verkiezigen heeft Nederland nog steeds geen idee wie de volgende minister-president wordt. Vooral verkiezingswinnaar Geert Wilders (PVV) zal de vraag toegespeeld krijgen hoe hij dit proces zo uit de klauwen heeft kunnen laten lopen.
Interessant wordt ook om te zien hoe de linkse oppositie zich zal gaan opstellen tegenover het kabinet met de radicaal-rechtse PVV. Het debat begint om 10.45 uur en is hier live te volgen.
Natalie Righton
Lees hier de voorbeschouwing van Avinash Bhikhie en Natalie Righton: Wilders wacht zwaar debat over chaotisch formatieproces – en ook andere partijleiders gaan niet vrijuit.
Het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB leidt tot een ‘verbetering’ van de overheidsfinanciën en een minimale koopkrachtstijging. Maar het precieze effect van de maatregelen blijft uiterst onzeker en is omgeven door ‘juridische risico’s’, blijkt uit een doorrekening van het Centraal Planbureau (CPB), die in aanloop naar het Kamerdebat over het akkoord is gepubliceerd.
Lees hier het nieuwsbericht van politiek verslaggever Hessel von Piekartz.
De salarisstijging van rijksambtenaren is sinds 2010 achtergebleven bij die van werknemers in het bedrijfsleven. Toch willen PVV, VVD, NSC en BBB nu al afspreken dat de vergoeding voor rijksambtenaren in 2026 een jaar lang bevroren wordt.
Lees hier de analyse van datajournalist Pepijn de Lange.
Zes maanden lang moest de Tweede Kamer toekijken hoe de formatie zich voortsleepte. Nu PVV, VVD, NSC en BBB eindelijk een hoofdlijnenakkoord hebben gesloten, kan ook de oppositie aan de slag. Het Kamerdebat woensdag moet duidelijk maken hoe het weerwerk er de komende tijd gaat uitzien.
Lees hier de analyse van politiek verslaggever Frank Hendrickx.
‘Hoop, lef en trots’ is de titel van het hoofdlijnenakkoord dat PVV, VVD, NSC en BBB vorige week hebben bereikt. Asiel, migratie, zorg, sociale zekerheid, pensioenen, zorg, landbouw, klimaat, rechtsstaat, onderwijs en de publieke omroep: op allerlei gebieden willen de formerende partijen Nederland veranderen.
Bekijk hier een overzicht van de plannen van de formerende partijen.
De Tweede Kamer debatteert vandaag over het hoofdlijnenakkoord dat PVV, VVD, NSC en BBB vorige week sloten over de vorming van een nieuw kabinet. Wie dat kabinet als premier moet gaan leiden, is nog onduidelijk nu Ronald Plasterk, de voorkeurskandidaat van PVV-leider Geert Wilders, zich heeft teruggetrokken.
De vier partijen presenteerden vorige week het resultaat van acht weken onderhandelen. Zij beloven onder meer lastenverlichting en het strengste asielbeleid ooit. Deze onderhandelingsronde had ook een premierskandidaat moeten opleveren, maar daar wordt pas donderdag verder over gesproken.
In dit liveblog volgen we de ontwikkelingen in de Tweede Kamer.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant