De vier formerende partijen PVV, VVD, BBB en NSC zijn eruit: er komt een nieuw kabinet. Volg hier de laatste ontwikkelingen.
Oud-informateur Richard van Zwol wordt formateur, maar is niet de beoogd premier.
De vier partijen die samen een regering willen vormen, PVV, VVD, NSC en BBB, praten donderdag verder over wie de nieuwe premier moet worden, nu de oorspronkelijke kandidaat Ronald Plasterk zich heeft teruggetrokken. Dat meldt PVV-leider Geert Wilders.
De Tweede Kamer debatteert woensdag over het hoofdlijnenakkoord dat de vier partijen vorige week sloten, maar dan zal nog niet duidelijk zijn wie de premierskandidaat is. Daarover zullen de partijen zich buigen samen met beoogd formateur Richard van Zwol, over wiens benoeming dat debat mede zal gaan.
De vier partijleiders spraken eerder in het formatieproces af dat zij allemaal in de Tweede Kamer blijven. Ook Wilders, die daardoor als leider van de grootste partij toch geen premier wordt. Dat was een van de voorwaarden die zowel NSC als VVD stelde aan samenwerking met de radicaal-rechtse partij.
Het is wel aan Wilders om een premier voor te dragen. Hij had de functie willen gunnen aan Plasterk, die hij goed kent. Maar de voormalige PvdA-minister en wetenschapper is onderwerp van een onderzoek naar mogelijke malversaties met patenten. Hij ontkent iets fout te hebben gedaan, maar trok zich afgelopen weekeinde toch terug.
Wilders wil nog niet zeggen of hij al iemand anders op het oog heeft. Daarover wil hij eerst om de tafel met de formateur en de andere partijen in de kabinetsformatie.
ANP
Valérie Hayer, fractievoorzitter van de liberale groep Renew in het Europees Parlement, heeft opnieuw scherpe kritiek geuit op de samenwerking tussen de VVD en de PVV van Geert Wilders. De VVD zou geen deel moeten blijven uitmaken van de Renew-fractie na de verkiezingen, zei ze tegen BFM-TV, ‘want ze respecteren onze waarden niet door zo’n alliantie aan te gaan. Mijn rode lijn is duidelijk (...) Het cordon sanitaire (tegen extreem-rechts, red.) is altijd gerespecteerd.’
Hayer zegt dat het uitsluiten van partijen als die van Wilders behoort tot de ‘absolute waarden van de groep en ik zal mijn verantwoordelijkheid nemen de dag na de verkiezingen om te zorgen dat die waarden gerespecteerd zullen blijven worden.’
Vorige week sprak ze op X al haar ‘grote zorgen’ uit over de nieuwe regering. ‘De PVV is gekant tegen alles waar wij voor staan als het gaat om waarden, rechtsstaat, economie, klimaat en natuurlijk Europa. Een compromis met extreem-rechts is niet acceptabel.’ Ze voegt er vandaag aan toe dat op 10 juni, de dag na de Europese verkiezingen, de kwestie eerst zal worden besproken met de hele Renew-fractie, ‘conform onze statuten’.
Ook Raphaël Glucksmann, de Franse lijsttrekker voor de Parti Socialiste is fel gekant tegen de samenwerking tussen liberalen en extreem- of radicaal-rechts en vindt dat Renew partijen met zulke banden moet uitsluiten, schrijft de Franse krant Le Monde. Na een soortgelijke verbinding in Zweden ziet hij dat nu in Nederland gebeuren ‘met de partij van Geert Wilders, wat een extremistische partij is, pro-Poetin, xenofoob, islamofoob’.
Arnout Brouwers
Oud-informateur Ronald Plasterk trekt zich terug als kandidaat voor het premierschap. In een verklaring in handen van De Telegraaf zegt hij dat berichten die over hem zijn verschenen 'onjuist' zijn, maar ze staan in de weg van zijn benoeming tot minister-president. 'Ik ben niet langer beschikbaar.'
Nu Plasterk zich terugtrekt, is het aan Wilders om een nieuwe kandidaat voor het torentje naar voren te schuiven. De PVV-voorman zegt de terugtrekking van Plasterk te betreuren, maar ook te begrijpen. 'Ik heb heel veel respect voor je, Ronald. Je verdient dit niet. Je zou wat mij betreft een uitstekende minister-president zijn geweest', aldus Wilders.
Ronald Plasterk heeft Sywert van Lienden gevraagd te investeren in zijn bedrijf Frame Therapeutics. Dat bevestigt de oud-informateur zondag aan GeenStijl. Van Lienden plaatste zaterdagavond een tweet met die strekking. Hij verwijderde zijn bericht later weer.
Volgens Van Lienden zou Plasterk hem op 3 juni 2021 hebben benaderd. Dat is enkele dagen nadat bekend werd dat Van Lienden 9 miljoen euro had overgehouden aan de omstreden mondkapjesdeal.
Plasterk bevestigt op vragen van GeenStijl dat er kort contact tussen hem en Van Lienden is geweest, dat geen vervolg heeft gehad. Het bedrijf Frame Therapeutics, dat in 2018 mede door Plasterk is opgericht, zocht investeerders. Frame Therapeutics richt zich op het ontwikkelen van immuuntherapieën tegen kanker en is in 2022 voor 32 miljoen euro verkocht aan het Duitse bedrijf CureVac.
Dit is niet de enige kwestie rondom de oud-minister die wordt gezien als de beoogde premierskandidaat. NRC berichtte deze week dat Plasterk juridisch en financieel in de problemen dreigt te komen omdat een patent waarop hij ten onrechte het alleenrecht heeft geclaimd, op korte termijn in de VS toegekend gaat worden. Daardoor kunnen de fouten die Plasterk in de aanvraag maakte ook in Amerika aan het licht komen, waarmee het patent niet geldig en waardeloos wordt, meldt NRC. Zowel de toekenning van het patent als de ongeldigheid ervan kan leiden tot claims van benadeelden tegen Plasterk. Dat zegt octrooispecialist Koos Rasser, die eerder de patentenkwestie voor de krant onderzocht.
Ook werd deze week bekend dat de Amsterdamse advocaat Henri Sarolea aangifte tegen Plasterk doet vanwege valsheid in geschrifte en overtreding van de Wet op de economische delicten. Plasterk zou Frame Therapeutics ten onrechte hebben opgevoerd als 'micro-onderneming’. Dat mag alleen met bedrijven die minder dan 350 duizend euro op de balans hebben staan, maar het bedrijf van Plasterk was toen al 4 miljoen euro waard, zegt Sarolea.
De Amsterdamse advocaat Henri Sarolea heeft afgelopen donderdag aangifte gedaan tegen Ronald Plasterk, die in beeld is om premier van Nederland te worden. De advocaat bevestigt dat na berichtgeving van NRC. Volgens Sarolea heeft de wetenschapper en oud-PvdA-bewindsman zich schuldig gemaakt aan valsheid in geschrifte en overtreding van de Wet op de economische delicten.
Dat is volgens hem gebeurd in 2022. Plasterk zou zijn toenmalige farmaceutische bedrijf ten onrechte hebben opgevoerd als 'micro-onderneming'. Zo'n bedrijf mag niet meer dan 3,5 ton op de balans hebben staan, maar het bedrijf van Plasterk was toen al 4 miljoen euro waard, zegt Sarolea. Ook was hij te laat met het indienen van jaarverslagen en voerde hij bestuursleden op die nog niet waren aangetreden. Plasterk verkocht het bedrijf in 2022 aan farmaceut CureVac voor 32 miljoen euro.
Sarolea is al sinds december bezig met de voorbereiding van de aangifte. Hij heeft zowel (in)formateur Van Zwol als de vier kopstukken van PVV, VVD, NSC en BBB geïnformeerd over zijn bevindingen. Hij zegt de aangifte te hebben gedaan 'op eigen initiatief, als burger'.
De aanklacht van Sarolea is niet het enige onderzoek dat plaatsvindt naar Plasterk. Het Amsterdam UMC doet onderzoek naar patenten die Plasterk claimde, met uitsluiting van andere deelnemende wetenschappers. Hij zou daarmee miljoenen hebben verdiend.
NRC vermeldde zaterdag ook een app-bericht dat hoogleraar en oud-collega Kees Punt aan Plasterk stuurde, bij wijze van aanvulling op diens 'sorry-brief' aan NSC-voorman Pieter Omtzigt: 'Sorry voor mijn gebrek aan integriteit, ik had geen gegevens van collega-wetenschappers mogen gebruiken zonder hen hierin te betrekken. Ook sorry dat ik mijn persoonlijk financieel gewin belangrijker heb gevonden dan het maatschappelijk belang. In ruil voor miljoenen euro's heb ik toegestaan dat een voor kankerpatiënten potentieel succesvolle therapie in de prullenbak verdwijnt, omdat het geen concurrent mocht worden van een middel van het bedrijf waar ik het aan heb verkocht.'
Volgens de krant reageerde Plasterk met de woorden: 'Wat er staat is onwaar.' (ANP)
Lees ook: Met Plasterk hoopt Wilders op een dankbare, loyale veteraan in het Torentje
De jongerenafdeling van de VVD wil niet dat Ronald Plasterk minister-president wordt. Dat heeft voorzitter Mauk Bresser vrijdagavond tegen de NOS gezegd. Daarmee sluit de JOVD zich aan bij de jongerenorganisatie van NSC, die eerder al aangaf niets in Plasterk te zien.
'Wij zijn echt tegen', zei Bresser, voorzitter van de JOVD. 'Deze man gaat geen nee meer kunnen verkopen. Dat zie je al aan dat excuusbriefje over de kwestie met de dienstauto, vandaag in De Telegraaf. Hij is niet degene die de partijen gaat verbinden.'
Via een ingezonden brief in De Telegraaf maakte Plasterk vrijdag excuses aan NSC-leider Pieter Omtzigt voor de onthulling dat Omtzigt zijn dienstauto had geleend tijdens de formatiegesprekken.
Eerder pleitte ook de jongerenorganisatie van Nieuw Sociaal Contract tegen Plasterk als premierskandidaat. 'Heel leuk deze excuses, maar de vorige informateur Gom van Strien moest aftreden vanwege een fraudeonderzoek', schreef Jong Sociaal Contract eerder op X. 'Waarom zou Ronald Plasterk dan wel premier mogen worden, nog tijdens een fraudeonderzoek? NSC, rug recht houden!' (ANP)
Twitter bericht wordt geladen...
In een open brief in De Telegraaf biedt voormalig informateur en beoogd premier Ronald Plasterk NSC-leider Pieter Omtzigt excuses aan over hun eerdere aanvaring in de formatie.
'Sorry Pieter!', schrijft Plasterk in de ingezonden brief. De oud-PvdA’er geeft toe dat hij een fout heeft gemaakt door uit de school te klappen over gebeurtenissen achter de schermen van de eerste formatieronde. 'Ik had dat niet moeten doen.'
Afgelopen februari liep Omtzigt van de formatietafel weg om aan journalisten te vertellen dat NSC er genoeg van had. Om zich te verplaatsen naar een Haags hotel voor een heimelijk gesprek met de pers, gebruikte Omtzigt de dienstauto van Plasterk, onthulde die laatste in een Kamerdebat. Daar heeft Plasterk spijt van, zegt hij in de open brief: 'Het was onnodig en misplaatst.'
Plasterk maakte naar eigen zeggen al eerder persoonlijke excuses: 'Mij is veel gevraagd hoe ik erop terugkijk dat ik in het debat over de eerste informatieronde heb verteld dat de dienstauto van de informateur gebruikt was. Ik hecht eraan te stellen dat ik dat niet had moeten doen. Ik heb er nadien daarom persoonlijk mijn excuses voor gemaakt bij Pieter Omtzigt.'
De publieke spijtbetuiging moet de weg vrijmaken voor Plasterk om premier te worden. Donderdag werd namelijk bekend dat Omtzigt twijfels heeft over de voordracht van de oud-PvdA'er als kandidaat-premier door de PVV. (ANP/Redactie)
Studenten zijn verbijsterd dat in het coalitieakkoord staat dat er vanaf 2026 een langstudeerboete van 3000 euro per jaar komt, zegt Elisa Weehuizen, voorzitter van de Landelijke Studentenvakbond (LSVb). De boete geldt voor studenten die meer dan een jaar uitlopen met hun bachelor- of masteropleiding. De studentenbond wil actievoeren.
'De boete is een verbijsterende maatregel, die fouten maken onmogelijk maakt', aldus Weehuizen. De LSVb stelt dat het mentaal welzijn van studenten al jaren onder druk staat. Volgens de vakbond hebben de studiekosten, hoge huurprijzen, het tekort aan studentenhuisvesting en de studieschuld een negatieve invloed op studenten. Daar komt de langstudeerboete straks bovenop. 'Dit zorgt voor een enorme druk.'
Financiële overwegingen zouden nooit mogen meewegen bij het maken van een studiekeuze, aldus de studentenbond. 'Een langstudeerboete is op jonge leeftijd een grote financiële klap die veel jongeren en hun ouders zich niet kunnen veroorloven. Deze maatregel treft juist de Nederlanders die dit kabinet zegt te beschermen.' Wanneer de studentenbond actie gaat voeren, is nog niet bekend. 'Jongeren zijn enorm geschrokken en bereid zich te verzetten tegen dit beleid dat een hele generatie treft.' (ANP)
De provincies wachten af of ze hun beleid dat gezonde natuur, schoon water, en schone lucht moet bewerkstelligen, kunnen uitvoeren. Met het nieuwe hoofdlijnenakkoord van de beoogde coalitie lijkt de financiële basis voor het zogenoemde Provinciaal Programma Landelijk Gebied (PPLG) te verdwijnen.
Het huidige demissionaire kabinet wilde 24,3 miljard euro uittrekken voor plannen op het gebied van natuur, water, klimaat en stikstof. De uitvoering daarvan ligt voor een deel bij de provincies. PVV, VVD, NSC en BBB zijn echter van plan het transitiefonds te laten vervallen. Het geld dat vrijkomt, willen de partijen gebruiken als dekking voor plannen in onder andere woningbouw, infrastructuur, de agrarische sector en de bouw van kerncentrales.
‘De grote vraag is hoe het verder gaat met het PPLG, ik ben enorm benieuwd’, zegt Maurits von Martels, de gedeputeerde van de BBB die in de provincie Overijssel over het programma gaat. ‘In het hoofdlijnenakkoord staat hier niets over. Het PPLG blijft een black box.’ Ook andere provincies wachten af wat het verdwijnen van het fonds voor gevolgen heeft.
Gemeenten
Ook Nederlandse gemeenten zitten met vraagtekens na de presentatie van het coalitieakkoord. De Vereniging Nederlandse Gemeenten (VNG) maakt zich zorgen over de plannen om de spreidingswet in te trekken.
VNG-directeur Leonard Geluk zegt ‘negatief’ te zijn over de keuze om de wet niet door te laten gaan. ‘De consequenties van de keuze die het nieuwe kabinet maakt rond asiel en migratie, komen uiteindelijk bij gemeenten terecht', zegt hij. Geluk noemt het ‘buitengewoon zorgelijk’ dat gemeenten de problemen moeten dragen van ‘vrij stevig beleid’.
Na veel politiek gesteggel werd de wet afgelopen februari van kracht, dankzij de inspanningen van staatssecretaris Van der Burg (VVD). De wet kan gemeenten dwingen asielzoekers op te vangen, iets waar de beoogde coalitiepartijen – Van der Burgs eigen VVD incluis – niets voor voelen.
Jasper Daams
NSC-leider Pieter Omtzigt ligt vooralsnog dwars bij het aanstellen van Ronald Plasterk als de volgende premier van Nederland. Dit betekent niet dat Plasterk het niet meer kan worden, maar voor deze week is zijn benoeming sowieso van de baan.
Lees hier het volledige artikel.
De Hongaarse premier Viktor Orbán heeft op X zijn felicitaties gegeven aan Geert Wilders. ‘Ik kijk ernaar uit met je samen te werken aan het veiliger en sterker maken van Europa’, schrijft hij in reactie op een bericht van Wilders waarin hij de persconferentie van vanochtend deelt.
Twitter bericht wordt geladen...
De PVV-leider en Orbán onderhouden nauwe banden met elkaar. De Hongaarse premier was een van de eersten die Wilders vorig jaar feliciteerde met zijn verkiezingsoverwinning. Onlangs sprak Wilders nog op een bijeenkomst voor radicaal-rechtse kopstukken in Boedapest.
Jasper Daams
In de horeca- en concertbranche is onthutst gereageerd op het hoofdlijnenakkoord. De nieuwe coalitie wil de btw op hotelovernachtingen, entreetickets van clubs, evenementen en festivals verhogen van 9 naar 21 procent.
Berend Schans, directeur van de Vereniging Nederlandse Poppodia en -Festivals, maakt zich geen illusies. De voorgenomen btw-verhoging op culturele diensten maakt uitgaan veel duurder. ‘En niet alleen voor de kiezers van de VVD, BBB, NSC en de PVV, maar voor iedereen.’
In eerste instantie zal vooral de ‘minder voor de hand liggende concertprogrammering’ hieronder te lijden hebben, denkt hij. ‘Als mensen 10 euro meer moeten betalen voor een ticket van bijvoorbeeld Taylor Swift, nemen ze die pijn erbij. Als je voor een aanstormende band ineens veel meer moet betalen, ligt dat anders.’
Uiteindelijk zullen de plannen ook grote gevolgen hebben voor het ‘verdienvermogen’ van Nederland, denkt Schans. ‘Concerten zijn een bestedingsmachine. Als je ergens een band gaat zien, ga je vooraf iets eten en drinken. Als concertzaal 013 in Tilburg een week dicht is, klagen de omringende horeca-ondernemers al.’
Koninklijke Horeca Nederland (KHN) deelt die zorgen. Niet alleen hoteliers en clubeigenaren gaan deze btw-verhoging voelen, stellen ze in een persbericht, alle Nederlanders gaan dit merken. Volgens de belangenorganisatie zullen gasten niet bereid zijn om plotseling 11 procent meer te betalen voor een hotelovernachting of een entreeticket. Hierdoor zal een nachtje weg ‘alleen voor de rijke mensen’ weggelegd zijn.
Daarnaast bestaat de vrees dat ondernemers een deel van de verhoging zelf zullen willen absorberen. ‘De prijselasticiteit staat nu al onder druk, door de inflatie en de gevolgen van de corona-epidemie. Dit kan leiden tot bedrijfsbeëindigingen, faillissementen en verminderde werkgelegenheid.’
KHN is bezorgd dat Nederland door plotseling hogere hotelprijzen een minder aantrekkelijke vakantiebestemming wordt en dat het plan gunstig zal uitpakken voor niet btw-belaste aanbieders zoals Airbnb.
Met de verhoging van de btw op hotelovernachtingen wil het nieuwe kabinet jaarlijks 1,2 miljard bezuinigen. Met de btw-verhoging op culturele diensten willen de PVV, NSC, BBB en VVD 950 miljoen ophalen. Kampeerterreinen, bioscopen en dagrecreatie zijn uitgezonderd van de verhoging.
Fleur de Weerd
PVV, VVD, NSC en BBB zijn van plan de belasting op kranten en tijdschriften te verhogen. Vanaf 2026 geldt voor deze producten niet langer het verlaagde btw-tarief, schrijven de partijen in de budgettaire bijlage van het hoofdlijnenakkoord. De btw stijgt dan van 9 naar 21 procent. De maatregel levert de schatkist jaarlijks 953 miljoen euro op.
Als het plan van de formerende partijen doorgaat, krijgt Nederland binnen de Europese Unie het hoogste btw-tarief op kranten en tijdschriften. Om de journalistiek een steuntje in de rug te geven hanteren veel landen juist een verlaagd btw-tarief voor kranten en tijdschriften. Op dit moment is het gemiddelde btw-tarief in de Europese Unie ongeveer 6,9 procent. In België en Denemarken wordt op kranten en tijdschriften helemaal geen btw geheven.
De Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ) noemt de beoogde verhoging van de btw op kranten en tijdschriften ‘volstrekt onverantwoord’. Volgens de organisatie zal de maatregel ‘een forse negatieve impact’ hebben op de rol die media vervullen. ‘Hiermee doet Nederland precies het omgekeerde van wat de rest van Europa doet’, aldus de NVJ.
De verhoging van de btw geldt voor vrijwel alle ‘culturele goederen en diensten’ in Nederland. In deze categorie vallen onder meer boeken, musea en culturele podia. Bioscopen, dierentuinen en pretparken zijn uitgezonderd van de verhoging.
Pepijn de Lange
Lees ook dit artikel van mediaredacteur Gijs Beukers: Opluchting bij de NPO om bezuiniging van ‘maar’ 100 miljoen, boosheid bij kranten: ‘Nieuwskloof tussen arm en rijk wordt groter’
Vakbond CNV is geschrokken van de aangekondigde bezuinigingen van het beoogde kabinet. Zo gaat het minimumloon niet omhoog, en wordt de WW-uitkering mogelijk ingekort van 24 naar 18 maanden. CNV zegt dat bestaanszekerheid voor de formerende partijen een ‘holle frase’ is gebleken, terwijl ze daar de verkiezingen mee wonnen. ‘Maar met dit akkoord zagen ze flink aan de financiële positie van miljoenen werkenden’, stelt CNV-voorzitter Piet Fortuin.
Ook bij GGD GHOR, koepelorganisatie in de gezondheidssector, bestaan zorgen over de plannen in het akkoord. Zo staan er volgens de organisatie veel woorden in over preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen, maar schort het aan de financiering om dat waar te maken. Vanuit de geestelijke gezondheidszorg en verpleegkundigen klinken soortgelijke geluiden. De plannen van PVV, NSC, VVD en BBB bevatten een bezuiniging van 300 miljoen euro op publieke gezondheid.
Jasper Daams
Ook demissionair premier Rutte reageerde in de wandelgangen van het Tweede Kamergebouw op het coalitieakkoord. ‘Ik denk dat er een mooi programma ligt, waar ik veel VVD-punten in herken.’ Gevraagd naar wat hij zo mooi vindt aan het akkoord, noemde de afzwaaiend premier ‘de balans, het feit dat het gelukt is, en de toon’. Een inhoudelijker antwoord liet hij zich niet ontfutselen. ‘Ik ga niet als commentator alles analyseren.’
Ruttes terughoudendheid in zijn antwoorden komt niet als een verrassing. Gedurende de formatie hield hij zich steevast op de vlakte over de formatie en een eventueel nieuw kabinet.
Jasper Daams
Het coalitieakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB is met 26 pagina’s het kortste akkoord in de afgelopen twintig jaar. Dat blijkt uit een inventarisatie van ANP. Dit is exclusief de budgettaire bijlage van twaalf bladzijden.
Het gemiddelde coalitieakkoord in de afgelopen veertig jaar was 61 pagina’s lang. Het meest breedsprakig was het tweede paarse kabinet in 1998: dat akkoord tussen PvdA, VVD en D66 telde maar liefst 113 pagina’s. Dat was bijna drie keer zo lang als het akkoord van Paars-1, toen konden de formerende partijen het met 43 pagina’s af.
Het kan ook nog korter. 'Meedoen, Meer Werk, Minder Regels’ van CDA, VVD en D66 lag aan de basis van Balkenende-II in 2003. Ook toen werd gesproken van een hoofdlijnenakkoord, en dit document telde 15 pagina’s.
Serena Frijters
Renew Europe, de Europese liberale fractie waar de VVD ook lid van uitmaakt, hekelt het feit dat die partij nu in een regering met de PVV stapt. Fractievoorzitter Valérie Hayer uit op X haar ‘totale afkeuring en diepe bezorgdheid over de ontwikkelingen rond de regeringscoalitie in Nederland’.
Twitter bericht wordt geladen...
Na het debacle rond de gedoogrol van de PVV in kabinet-Rutte I besloten Rutte en de VVD niet meer met Wilders samen te werken. Huidig leider Dilan Yesilgöz zette voor de afgelopen Tweede Kamerverkiezingen de deur weer open voor samenwerking met de PVV, waarop de partij van Wilders de grootste werd.
De twee radicaal-rechtse fracties in het Europees Parlement staan op flinke winst in de peilingen voor de aanstaande Europese verkiezingen. ‘Compromissen met extreem-rechts zijn nooit acceptabel’, aldus Hayer. Daarmee verwijst ze ook naar een verklaring die ze vorige week namens de liberalen ondertekende waarin ze beloofde nooit met radicaal-rechts samen te werken of een coalitie te vormen met radicaal-rechts. De VVD doet dat nu dus wel.
Dylan van Bekkum
Het Centraal Orgaan opvang asielzoekers (COA) is bezorgd over het voornemen van de formerende partijen om de Spreidingswet van tafel te vegen. Volgens het COA dreigt een scenario waarin gemeenten ‘op de rem trappen’, zegt een woordvoerder tegen persbureau ANP. Als gemeenten niet meer opvangplekken regelen, dreigen bij het aanmeldcentrum in Ter Apel opnieuw asielzoekers buiten te moeten slapen. ‘Dan is het grasveld weer heel dichtbij’, aldus de woordvoerder.
De Spreidingswet, die na maanden van hevige politieke discussie sinds februari van kracht is, moet asielzoekers eerlijker over Nederland te verdelen. Eerst krijgen gemeenten de gelegenheid om vrijwillig bedden aan te bieden, in ruil voor een vergoeding van enkele duizenden euro’s per bed. Als het aantal opvangplekken te laag blijft, kan de Rijksoverheid gemeenten dwingen meer plaatsen te creëren.
De hoop bestond dat de wet de druk op het aanmeldcentrum in Ter Apel zou verlichten. Daar mogen maximaal tweeduizend mensen verblijven, maar in de praktijk blijkt dat onmogelijk. Het COA moet de gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onder valt, vanaf 22 februari een dwangsom betalen voor iedere dag waarop het maximumaantal wordt overschreden. Sinds zaterdag 9 maart is dat onafgebroken het geval geweest.
Pepijn de Lange
Ook buitenlandse media pakken uit met het akkoord dat de vier partijen sloten en zien dat ‘de weg vrij is gemaakt voor een radicaal-rechtse regering’, zoals de Duitse Frankfurter Allgemeine Zeitung formuleert. De macht voor Wilders, ‘een van de bekendste rechtse politici in Europa’(Süddeutsche Zeitung), of ‘De islamofobe anti-EU-nationalist (het Italiaanse La Repubblica), tekent volgens het Franse Le Monde ‘het einde van het tijdperk Rutte’.
De internationale nieuwssite Politico ziet de ontwikkelingen in Nederland als mogelijk voorland voor Europa. ‘Wilders’ succes heeft velen verrast, maar duidt op een bredere trend: het taboe op het stemmen op populistische, anti-immigratiepartijen neemt af.’ Ook het Britse The Guardian noemt de doorbraak van radicaal-rechts in Nederland een voorbode voor de Europese verkiezingen in juni.
Buitenlandse pers stelt wel vast dat waar radicaal-rechtse krachten in bijvoorbeeld Slowakije en Italië vrij spel krijgen, Wilders flink wat heeft moeten inleveren. Zowel The New York Times als La Repubblica stippen aan dat Wilders ‘enkele van zijn meest extreme voorstellen’ introk. ‘En hij had al zijn wens opgegeven premier te worden, omdat hij in Brussel tot te veel verdeling leidt en een niet-presentabel figuur is’, aldus de Italiaanse krant.
In Vlaanderen is het radicaal-rechtse Vlaams Belang populair, maar tot landelijke besturen kwam het nog niet. Vlaamse kranten stellen daarom vragen bij de stabiliteit van het nieuwe Nederlandse kabinet. ‘Veel liefde en vertrouwen is er nooit geweest tussen de vier partijen. Vooral Omtzigt stapt met frisse tegenzin in dit kabinet. Hij vertrouwt Wilders absoluut niet’, schrijft De Standaard. Zakenkrant De Tijd: ‘Nog los van de ongewone constructie en het gebrek aan beleidservaring bij drie van de vier partijen, zijn er ideologische verschillen.’
Dylan van Bekkum
Het hoofdlijnenakkoord van PVV, VVD, NSC en BBB krijgt veel kritiek van de linkse oppositie. De plannen missen financiële onderbouwing en zullen vooral de rijken rijker maken, zo klinkt het.
Lees hier alle reacties.
De beoogde coalitie wil wettelijk vastleggen dat Nederland jaarlijks een bedrag ter hoogte van minimaal 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan defensie uitgeeft. Daarmee zou Nederland voor het eerst voldoen aan de norm die de lidstaten van de Navo zichzelf hebben opgelegd. ‘Voor onze internationale veiligheid staat politieke en militaire samenwerking met de Navo voorop’, schrijven PVV, VVD, NSC, en BBB in het Hoofdlijnenakkoord.
Vorig jaar voldeden slechts 11 van de 31 bij de Navo aangesloten landen aan de 2-procentnorm. Het huidige demissionaire kabinet kondigde op Prinsjesdag al aan meer aan defensie te gaan besteden. De Nederlandse overheid gaf vorig jaar 1,7 procent van het bbp uit aan het leger. In de begroting voor dit jaar steeg de post voor defensie tot 1,95 procent van het bbp, oftewel 21,4 miljard euro.
In de financiële onderbouwing van het Hoofdlijnenakkoord schrijven de formerende partijen dat hun plannen voor het leger pas vanaf 2027 extra geld gaan kosten. Dat jaar gaat het om een investering van 1,4 miljard euro, in 2028 om 1,7 miljard. Om ook daarna aan de Navo-norm te blijven voldoen, is structureel 2,4 miljard per jaar nodig.
Pepijn de Lange
Organisaties die te maken krijgen met de plannen uit het hoofdlijnenakkoord, uiten hun zorgen over de haalbaarheid. Met name over de uitvoerbaarheid en gevolgen van de asiel- en migratieplannen bestaan grote twijfels.
Zo vraagt de Vereniging van Nederlandse Gemeenten (VNG) zich af of de asielplannen wel effect zullen hebben als de gemeenten de middelen niet krijgen. De Groningse commissaris van de Koning René Paas hekelt het afschaffen van de spreidingswet, wat grote gevolgen kan hebben op het aanmeldcentrum in het Groningse Ter Apel.
Volgens Paas zal dit het asielbeleid minder effectief maken en de problemen vergroten. ‘Vrijwilligheid helpt niet’, zegt hij tegen het ANP. De gemeente Westerwolde, waar Ter Apel onderdeel van is, vindt het einde van de spreidingswet ‘onbegrijpelijk’.
Het schrappen van de voorrangsregeling voor statushouders bij sociale huurwoningen vertraagt volgens commissaris Paas de boel, omdat de asielketen nog sneller zal vastlopen. VluchtelingenWerk Nederland spreekt zelfs van een ‘ontwrichting van het asielsysteem’. De ngo vindt het hoofdlijnenakkoord ‘ongefundeerd en contraproductief’ en ‘bedoeld om vluchtelingen het zo onaangenaam mogelijk te maken in Nederland’.
Dylan van Bekkum
In de plannen van de toekomstige coalitie gaat het verplicht eigen risico terug naar het niveau van 2010. De laatste jaren is het eigen risico ongewijzigd: afnemers van zorg uit het basispakket betalen jaarlijks de eerste 385 euro zelf. Voor de komende twee jaar willen de deelnemende partijen dit bedrag ongewijzigd laten, schrijven PVV, VVD, NSC, en BBB in het hoofdlijnenakkoord. Per 2027 moet het eigen risico vervolgens terug naar 165 euro, een vermindering van ruim 57 procent.
Over de hoogte van het eigen risico woedt al jaren veel discussie. Met een lager eigen risico houden burgers meer geld over, schrijven de formerende partijen. Ook moet het plan zorgmijding tegengaan. Tegenstanders wijzen erop dat een verlaging van het eigen risico de zorgkosten in Nederland verder doet toenemen. Het eigen risico moet een drempel opwerpen voor onnodig zorggebruik. Onder meer de VVD was daarom tot voor kort tegen dit plan.
Om de verlaging van het eigen risico te bekostigen heeft de toekomstige coalitie miljarden euro’s vrijgemaakt. Het ‘bevriezen’ van het eigen risico op het huidige niveau kost de komende twee jaar 262 miljoen. De verlaging in 2027 kost 4,3 miljard euro. In de jaren daarna lopen de kosten nog verder op.
Om de verlaging van het eigen risico te financieren, gaat de zorgpremie omhoog, schrijven de partijen in de financiële onderbouwing van hun akkoord. Burgers worden hiervoor gecompenseerd met een lastenverlichting in de inkomstenbelasting. Ook de zorgtoeslag stijgt.
Pepijn de Lange
In een eerdere versie van dit bericht stond dat de partijen in hun hoofdlijnenakkoord niets over de gevolgen voor de zorgpremie melden. In de financiële onderbouwing weiden zij hier echter wel over uit.
NSC-leider Pieter Omtzigt benadrukt dat de vorm van het kabinet wat anders is dan gebruikelijk. ‘U zult een iets grotere verscheidenheid zien dan u gewend bent, we zullen herkenbaar blijven’, zei hij bij de presentatie.
De partijen komen op verdere afstand te staan van het kabinet, dat volgens Omtzigt zal bestaan uit experts. ‘Dat is nodig, gezien de zeer complexe opgaven waar we voor staan.’
Dylan van Bekkum
VVD-leider Dilan Yesilgöz geeft toe dat de totstandkoming van het akkoord niet altijd vlekkeloos verliep. ‘We hebben nogal een pad afgelegd met elkaar’, grinnikt ze bij de presentatie van het akkoord. ‘Op vele momenten hebben we gedacht dat het niet zou lukken. Nu staan we hier toch.’
De VVD neemt volgens haar ‘zoals beloofd de verantwoordelijkheid voor een stabiel, veilig en sterk Nederland’. Waar Wilders in zijn praatje de nadruk legde op de maatregelen op het gebied van asielmigratie, zegt Yesilgöz het belangrijk te vinden dat de Navo-norm wordt gehaald. Ze wil ‘blijven investeren in de strijd tegen Poetin‘. Ook is ze trots dat het nieuwe kabinet ‘doorgaat met het nemen van zinnige klimaatmaatregelen’.
Dylan van Bekkum
Volgens Geert Wilders gaat na vandaag ‘de zon weer schijnen in Nederland’. De PVV-leider zegt bij de presentatie van het regeerakkoord dat de vier aanstaande regeringspartijen geschiedenis schrijven. ‘Mijn eigen partij, de PVV, komt in het centrum van de macht als grootste regeringspartij.’
Wilders stelt ‘dat er heel veel gaat veranderen’ in Nederland. ‘Miljoenen Nederlanders zullen blij worden van dit akkoord.’ Hij sluit af met de vaak herhaalde belofte dat ‘Nederlanders weer op één’ komen te staan.
Dylan van Bekkum
Het hoofdlijnenakkoord dat de PVV, VVD, NSC en BBB gisteravond sloten, wordt vanaf 09.30 uur gepresenteerd. De fracties van de vier partijen stemden vannacht al in.
De belangrijkste taak van de vier partijen zal de komende weken zijn om bewindslieden te vinden die het akkoord zullen uitvoeren, onder wie een premier. Richard van Zwol zal de formateur zijn bij dit proces. In de presentatie moeten de vier partijleiders duidelijk maken hoe dat proces eruit komt te zien.
De presentatie is live te volgen via de NOS, het akkoord valt hier te lezen.
Dylan van Bekkum
Twee VVD-Kamerleden die nog een rol hebben in het huidige demissionaire kabinet, zijn zeer ontstemd over de besluiten die in het nieuwe hoofdlijnenakkoord zijn genomen over hun beleidsterreinen. Staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) zei vannacht te hebben gehuild toen hij las dat de spreidingswet gaat sneuvelen.
Het feit dat ‘zijn’ VVD in dit kabinet stapt met de PVV, is voor Van der Burg geen hoogtepunt. ‘In die 42 jaar als VVD-lid heb ik hoogtepunten gekend, en dagen waarop ik dacht: pff’, zei hij tegen de aanwezige pers. Van der Burg en PVV-leider Wilders liggen elkaar niet: Van der Burg zei eerder blij te zijn dat Wilders geen premier wordt, waarop de PVV’er hem een ‘eng mannetje noemde’. Het weggooien van de spreidingswet is een harde klap voor de staatssecretaris, aangezien hij hard moest werken om de wet te realiseren en door beide Kamers te loodsen.
Ook minister Christianne van der Wal (Stikstof) zei ‘geraakt’ te zijn door het hoofdlijnenakkoord. ‘Ik heb 2,5 jaar keihard gewerkt en geknokt, er best een hoge prijs voor betaald ’, zei ze vannacht over haar stikstofbeleid, dat vrijwel volledig in de prullenbak belandt. ‘Maar ja, politiek is een hard vak. Het is nu aan een nieuwe minister om met een pakket aan maatregelen te komen om de doelen te halen’, voegde Van der Wal daaraan toe, waarmee het uitgesloten lijkt dat ze op dezelfde post terugkeert in het nieuwe kabinet.
De reacties zijn opmerkelijk, aangezien beide demissionaire bewindslieden deel uitmaken van de VVD-fractie die vannacht unaniem instemde met het akkoord. Van der Burg zei vannacht wel lid te zullen blijven van de fractie.
Dylan van Bekkum
PVV, VVD, NSC en BBB willen oud-informateur Richard van Zwol aanstellen als formateur. De fractievoorzitters van de vier formerende partijen wilden ‘met het oog op de continuïteit met de kabinetsformatie’ dat één van de twee informateurs verder zou gaan als formateur. ‘De heer Van Zwol is bereid een opdracht tot formatie te aanvaarden en hierover verslag uit te brengen’, staat in het verslag van de informateurs.
Anders dan gebruikelijk is de formateur niet ook de beoogd premier. Van Zwol zegt niet beschikbaar te zijn voor het kabinet en verwacht het formatieproces daardoor ‘zakelijk en neutraal’ te kunnen leiden. Hij verwacht een ‘interactief proces’ waarbij de vier fractievoorzitters ‘in samenspraak met de formateur’ bewindspersonen zullen aandragen. Van Zwol verwacht vier tot vijf weken nodig te hebben voor de formatie.
Redactie
Het meest rechtse kabinet dat Nederland ooit heeft gekend, wil in elk geval 'het strengste toelatingsregime voor asiel' ooit invoeren. Dat valt te lezen in het hoofdlijnenakkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB. Het akkoord draagt de de titel Hoop, lef en trots.
Dit zijn enkele van de maatregelen die de vier partijen de komende jaren willen nemen, zoals ze letterlijk in het hoofdlijnenakkoord staan:
- 'Lastenverlichting vanaf 2025, gericht op jong en oud, zoals de middeninkomens en ondernemers. En ook voor mensen in de knel en hun bestaanszekerheid.'
- 'Het strengste toelatingsregime voor asiel en een en het omvangrijkste pakket voor grip op migratie ooit.'
- 'Een grote impuls voor de woningbouw, infrastructuur, bereikbaarheid en energietransitie.'
- 'Halvering van het eigen risico in de zorg tot 165 euro in 2027; investeren in de ouderenzorg.'
- 'Baas in eigen bedrijf in landbouw en visserij; een impuls voor deze sectoren en voedselzekerheid voor ons allemaal.'
- 'Meer zeggenschap van burgers door een ander kiesstelsel en versterking van grondrechten door een constitutioneel hof.'
- 'Nederlanders veilig houden door een stevige aanpak van criminaliteit en terreur.'
Het hoofdlijnenakkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB is donderdagmorgen rond 02.15 uur door de informateurs overhandigd aan Tweede Kamervoorzitter Martin Bosma.
Natalie Righton
Het kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB komt er na 177 dagen onderhandelen definitief. De vier partijleiders Wilders, Yesilgöz, Omtzigt en Van der Plas zijn donderdagmorgen om 01.30 uur definitief akkoord gegaan met de gemaakte afspraken over het aanstaande kabinet.
Eerder hadden de vier fracties van de partijen de plannen ook al goedgekeurd. Dat gebeurde na urenlang beraad. Bij alle partijen was de instemming unaniem. Wel wilden VVD, NSC en BBB nog enkele tekstuele wijzigingen bespreken en dat is gelukt.
Nu het akkoord definitief is, kan het samen met het eindverslag van de informateurs naar de Tweede Kamer worden gestuurd. Kamervoorzitter Martin Bosma zal de stukken rond 02.00 uur in ontvangst nemen, waarna ze ook voor iedereen thuis te lezen zijn via deze website. Donderdagochtend om 09.30 uur geven de partijleiders een toelichting op de plannen tijdens een persconferentie.
De naam van de premier wordt op een later, nog onbekend tijdstip bekendgemaakt.
Natalie Righton
Het beoogde nieuwe kabinet zal in elk geval deels een afslag naar rechts maken. Het onderhandelingsakkoord wordt donderdagochtend om 09.30 uur gepresenteerd, maar enkele deelafspraken zijn al uitgelekt.
De meest in het oog springende maatregel is dat de reeds aangenomen spreidingswet voor de opvang van asielzoekers niet zal worden uitgevoerd. De VVD-fractie wilde de regeling al langer van tafel, terwijl het plan uit de koker komt van de eigen demissionair staatssecretaris voor asielzaken Eric van der Burg. Eerder lekte al uit dat de vier partijen van plan zijn om ‘het strengste toelatingsregime voor asiel ooit’ in te voeren, maar het is nog niet duidelijk welke maatregelen ze daarvoor willen invoeren. Volgens de Telegraaf zou één van de maatregelen zijn dat het strafbaar wordt als een uitgeprocedeerde migrant niet meewerkt aan vertrek.
Verder is uitgelekt dat de vier partijen het eigen risico in de zorg willen halveren en dat er voortaan 130 kilometer per uur mag worden gereden op de snelweg. De verplichte warmtepomp zou worden afgeschaft. Ook moet de publieke omroep NPO 100 miljoen euro inleveren. De hulp aan Oekraïne zou intact blijven.
‘Nederland wordt hier beter van’, zei PVV-leider Geert Wilders woensdagavond over het bereikte akkoord. ‘Het is goed dat de stem wordt gehoord van al die mensen die op ons hebben gestemd.’
Inmiddels hebben alle vier de fracties van PVV, VVD, NSC en BBB unaniem ingestemd met het onderhandelingsakkoord. Dat is zonder grote problemen verlopen. Vooral de PVV-fractie is 'blij'. Het is voor het eerst in twintig jaar dat de PVV in het centrum van de macht gaat opereren door volwaardig deel te nemen aan een kabinet.
Alleen bij VVD en NSC was iets langer discussie. VVD’er Van der Burg zegt dat hij ‘gehuild’ heeft toen bekend werd dat de spreidingswet van tafel gaat. ‘Het zal duidelijk zijn dat ik altijd een voorstander van die wet ben geweest. Maar de fractie heeft uiteindelijk met elkaar een keuze gemaakt’, zei hij. ‘Ik heb in de fractie aangegeven dat we er als team met elkaar voor gaan en dat ik er alles aan ga doen om met mijn collega's het liberalisme in Nederland vorm te blijven geven.’
Ook bij NSC moesten sommige Kamerleden even slikken voordat ze akkoord gaven. In de partij heerste aanvankelijk flink wat weerstand tegen het samenwerken met de PVV. De angst was dat Wilders de rechtstaat niet zou respecteren. Inmiddels vinden ze dat daar goede afspraken over zijn gemaakt.
GroenLinks-PvdA-fractievoorzitter Frans Timmermans maakt zich grote zorgen over het aanstaande akkoord op hoofdlijnen tussen PVV, VVD, NSC en BBB. ‘Nou, ik ben er niet blij van, moet ik eerlijk zeggen. Voor het eerst in de Nederlandse parlementaire geschiedenis komt radicaal-rechts in het centrum van de macht te staan. Dat is nogal wat. We krijgen dus echt een PVV-kabinet. Dat is historisch en dat bedoel ik niet in een positieve zin.’
Natalie Righton
De vier partijen die samen een kabinet gaan vormen hebben voor zover bekend nog geen overeenstemming bereikt over de premierskandidaat. Volgens PVV-leider Geert Wilders krijgt Nederland hier 'later meer' over te horen. Hij wilde geen datum of tijdstip noemen.
De naam van de beoogd premier is wel al gedeeld met de fracties van PVV, VVD, NSC en BBB. Volgens Omtzigt hoefde de NSC-fractie woensdagavond echter nog niet met een premierskandidaat in te stemmen: 'Dat gebeurt op een ander moment', zei hij. 'Maar maakt u zich geen zorgen, ik sta hier met een positieve grondhouding.'
Al dagen zoemt de naam van Ronald Plasterk rond als mogelijke minister-president in het aanstaande kabinet.
Natalie Righton
De afspraken die de vier partijen hebben gemaakt over een nieuw kabinet zullen donderdagmorgen rond 09.30 uur worden gepresenteerd door de vier partijleiders Wilders, Yesilgöz, Omtzigt en Van der Plas.
In de nacht van woensdag op donderdag wordt het circa 25-pagina’s tellende document wel al openbaar gemaakt via de site van de Tweede Kamer.
‘U kunt het straks allemaal lezen en daarna geven wij een toelichting’, zei Yesilgöz woensdagavond nadat ook de VVD-fractie had ingestemd met het onderhandelingsakkoord.
Natalie Righton
GroenLinks-PvdA-fractievoorzitter Frans Timmermans maakt zich grote zorgen over het akkoord op hoofdlijnen tussen PVV, VVD, NSC en BBB.
Timmermans zei dat een rechts kabinet de verdeeldheid in Nederland 'alleen maar zal aanjagen'. 'Daar waar dat gebeurd is in andere landen, loopt dat niet goed af', waarschuwde hij in de Tweede Kamer.
BBB-leider Caroline van der Plas, die op dat moment ook aanwezig was, werd gevraagd naar de kwalificatie van Timmermans. Daarop zei Van der Plas dat haar partij deelneemt aan een 'centrumrechts kabinet', hetgeen door Timmermans werd verworpen.
Timmermans zegt dat het PVV-leider Geert Wilders te doen is om in het centrum van de macht te komen. 'Dat wordt nu mogelijk gemaakt door Yesilgöz en Omtzigt', zegt hij over de samenwerking tussen de VVD en de NSC. De voorman van GroenLinks-PvdA vroeg zich verder af of de kiezers van NSC en VVD deze uitkomst wel willen.
Over een eventueel premierschap van PvdA-lid Ronald Plasterk wilde Timmermans nog geen uitspraken doen, ook niet of Plasterk eventueel geen lid meer zou mogen blijven van de partij als hij premier wordt van een aanstaand kabinet. 'Als het zover is, krijgt u echt wel een reactie.'
De VVD-fractie in de Tweede Kamer heeft ook unaniem ingestemd met het vormen van een nieuw kabinet met PVV, NSC en BBB. ‘We gaan aan de slag met het stabiel en veilig houden van Nederland’, zei VVD-leider Dilan Yeşilgöz woensdagavond na afloop van een uren durend fractieberaad in het Johan de Witthuis in Den Haag.
De situatie is uniek voor de VVD, omdat de partij jarenlang een samenwerking met de partij van Geert Wilders uitsloot. Yeşilgöz zette de deur daarvoor al tijdens de campagne op een kier. De VVD was sinds 2010 steeds de grootste partij in de Kamer, maar verloor die koppositie bij de verkiezingen op 22 november aan de PVV.
De liberalen zijn als laatste klaar met hun oordeel over het onderhandelaarsakkoord. De fracties waren rond 17.00 uur begonnen aan hun fractieoverleg. De PVV was als eerste klaar, na ongeveer 2,5 uur overleg. Daarna volgde BBB en kort daarop NSC. De VVD begon iets later en deed er uiteindelijk meer dan zes uur over.
Natalie Righton
En ook bij de fractie van NSC geeft de partijleider groen licht voor de vorming van een kabinet met de PVV. De partij van Pieter Omtzigt toonde zich na de verkiezingen als een groot principieel tegenstander van samenwerking met de PVV. In een uitgebreide brief somde de fractie toen nog gedetailleerd op hoe ver de partij van Wilders van NSC af staat. De fractie van Omtzigt had bezwaren tegen de extreme plannen en uitspraken van Wilders, die onverenigbaar zouden zijn met de rechtsstaat en de grondwet.
Nadat Wilders een aantal onhaalbare wetsvoorstellen die hij op de plank had liggen introk en een ‘basislijn’ werd afgesproken, bleven de bezwaren staan. In de loop van de formatie is NSC alsnog waarde gaan hechten aan die basislijn waarmee de rechtsstatelijke zorgen alsnog verdwenen.
Nu drie van vier partijen akkoord zijn is het wachten op de VVD. De liberalen zijn er nog niet uit.
Avinash Bhikhie
Inmiddels is er ook witte rook bij de BBB. De fractie van Caroline van der Plas steunt het akkoord op hoofdlijnen. Net als voor de PVV mag kabinetsdeelname voor de BBB historisch genoemd worden. De boerenprotestpartij brak in 2021 door met slechts één zetel en wist bij de Provinciale Statenverkiezingen in een klap de senaat te veroveren. Met de zestien zetels in de Eerste Kamer werd het een machtsfactor waar deze formatie moeilijk omheen gelopen kon worden. Eerder op de dag noemde Van der Plas dit ‘een van de mooiste dagen van haar leven’.
Het akkoord van BBB betekent dat in navolging van de PVV nu twee van de vier fracties aan boord zijn. Bij de VVD en NSC hebben de Kamerleden nog meer tijd nodig.
Avinash Bhikhie
De PVV is er als eerste uit: de fractie van Wilders stemt unaniem in met het onderhandelingsresultaat. Dat is niet geheel onverwacht; de PVV is een eenmanspartij waar Geert Wilders al twintig jaar het enige lid is.
Het wachten is nu op het oordeel van de VVD, NSC en BBB. Op deze fracties is inmiddels het avondeten aangerukt en ze lijken iets langer de tijd nodig te hebben om het akkoord, dat plannen op hoofdlijnen zou bevatten, door te nemen.
Avinash Bhikhie
Er zijn ‘belangrijke laatste stappen gezet’ voor het onderhandelaarsakkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB. Dat zegt VVD-leider Dilan Yeşilgöz, die ‘nu eerst naar de fractie gaat om het door te nemen, en dan gaan we het goed wegen’. De VVD-leider verwacht dat de fractie nog tot in de avond bezig is met het lezen van het akkoord.
Ze noemde de sfeer tijdens de onderhandelingen goed. Over de duur van het laatste overleg zei Yesilgöz dat het ‘heel belangrijk’ was om de tijd te nemen: ‘Je zet toch de kaders voor een toekomstige regering. Dus dan moet je ook de tijd nemen die daarvoor nodig is.’
De fracties van de vier partijen moeten nog instemmen met het hoofdlijnenakkoord. ‘Bij de VVD duurt het altijd ook wel lang. Dus er wordt eten besteld, we gaan het eerst goed lezen met elkaar’, aldus Yesilgöz.
NSC-leider Pieter Omtzigt is blij dat er een akkoord ligt. Hij vindt het niet vreemd dat de gesprekken vandaag toch langer duurden dan verwacht. ‘Nou, dat is volgens mij de story van deze kabinetsformatie, dat elke fase net weer een uurtje langer duurt dan we denken’, zei de partijleider. Hij sprak van een ‘evenwichtig akkoord’.
Volgens hem heeft NSC vandaag geen nieuwe voorstellen op tafel gelegd. Over een stuk of zeven punten moest volgens Omtzigt de knoop worden doorgehakt door de vier partijleiders. ‘En dat hebben we vandaag gedaan.’ Dat zegt volgens hem ook niets over eventueel onderling wantrouwen. ‘We komen er gewoon netjes uit. Dit hoort bij de politiek.’
Vandaag is ook een premierskandidaat voorgesteld, maar Omtzigt wilde niet zeggen wie dat is en wat hij van de kandidaat vindt.
Redactie
De onderhandelaars van PVV, VVD, NSC en BBB zijn het eens over een hoofdlijnenakkoord. Wie de volgende premier wordt is nog steeds niet bekend. PVV-leider Geert Wilders zegt dat hij dat later op de dag bekend zal maken.
Wilders spreekt bewust van een onderhandelaarsakkoord, omdat de plannen nu nog groen licht moeten krijgen van de fracties. ‘We gaan dit nu allemaal bij onze fracties verdedigen.’ BBB-leider Caroline van der Plas is blij dat het de vier partijen gelukt is de eindstreep te halen. Dilan Yesilgöz wil niet spreken in termen van blijheid. Zij ziet de deelname van de VVD als onderdeel van het nemen van verantwoordelijkheid.
De formerende partijen zijn het op de laatste onderhandelingsdag alsnog eens geworden over de plannen waar het volgende kabinet mee aan de slag zal gaan. Gisteren leek het erop dat de partijen er nagenoeg uit waren, maar vandaag bleken de partijen alsnog meer tijd nodig te hebben om de laatste puntjes op de i te zetten. Volgens NSC zou dat gelegen hebben aan de VVD, die meer tijd nodig zou hebben. De VVD ontkende dat direct en wees erop dat NSC na het sluiten van de onderhandelingen over financiën met nieuwe ingrijpende voorstellen kwam. Pieter Omtzigt ontkende dát weer op zijn beurt. ‘Wij hebben geen enkel nieuw voorstel op tafel gelegd.’
Als de fracties het eens zijn over de inhoud zal ook nog overeenstemming bereikt moeten worden over wie de premier wordt. Wilders zei dat het er aan tafel wel al over gegaan is, maar dat er nog geen besluit gevallen is. Het gesprek over de premiersvraag zal ‘op een later moment’ hervat worden, aldus Wilders.
De partijleiders van VVD, NSC en BBB zijn op de hoogte gesteld van wie Wilders als beoogd premier ziet. De fracties krijgen in de loop van de avond te horen wie namens de PVV zitting zal nemen in het Torentje. De naam van Ronald Plasterk (PvdA) gaat nadrukkelijk rond.
Avinash Bhikhie
Langzaamaan komen er druppels informatie naar buiten over waarom het afronden van de formatiegesprekken onverwacht langer duurt dan eerder werd aangenomen. Volgens het hoofd woordvoering van NSC zou de VVD meer tijd nodig hebben om de laatste puntjes op de i te zetten. Dit wordt door de VVD ontkend.
Vanuit de liberalen valt te horen dat Pieter Omtzigt vandaag, nadat de onderhandelingen over het financiële plaatje gisteren waren afgerond, met een nieuw voorstel op de proppen is gekomen dat behoorlijk grote implicaties heeft voor de rijksfinanciën. Volgens de VVD is dát de reden waarom de gesprekken nu langer duren dan voorzien.
Betrokkenen houden er inmiddels rekening mee dat een eventueel hoofdlijnenakkoord pas morgen gepresenteerd kan worden.
Avinash Bhikhie
Het zetten van de puntjes op de i duurt langer dan verwacht. Sinds 10.00 uur vanochtend zitten de vier formerende partijen voor de laatste maal bij elkaar in een poging het hoofdlijnenakkoord rond te krijgen. De partijleiders lieten eerder in de nacht weten dat zij verwachtten eruit te kunnen komen, maar op een aantal onderwerpen moest nog een definitieve klap gegeven worden.
De verwachting was dat deze afrondingsfase tot 12.00 uur zou duren, waarna de fracties zich zouden kunnen buigen over het eindresultaat. Uiteindelijk zullen alle Kamerleden zich achter het akkoord moeten scharen. Het kan zijn dat er daarna nog een keer ‘terugonderhandeld’ moet worden. Veel tijd hebben de formatiepartijen niet: de deadline van deze informatieronde staat op uiterlijk 23.59 uur vandaag. Dan delen informateurs Richard van Zwol en Elbert Dijkgraaf hun bevindingen met de Kamer.
Avinash Bhikhie
NSC-leider Pieter Omtzigt is blij en opgelucht dat de formatiefinish in zicht is en Nederland een nieuw kabinet krijgt. Op de vraag of hij had verwacht dat hij, na al zijn bezwaren tegen samenwerking met de PVV, alsnog in een kabinet zou stappen met die partij, antwoordde hij ontwijkend.
Omtzigt benadrukte dat de partijen hebben gekozen voor een extraparlementair kabinet waarbij de partijleiders in de Kamer zullen plaatsnemen. ‘Dat is een grote trendbreuk met hoe het de afgelopen jaren gegaan is.’
De komende weken zal een van de grootste naoorlogse politieke experimenten verder vorm moeten krijgen. Dan gaan de beoogde premier en bewindsliedenploeg aan de slag met de uitwerking van het hoofdlijnenakkoord.
Volgens Omtzigt zorgt deze regeringsvorm voor meer afstand tussen Kamer en kabinet, omdat in de regel de bewindslieden buiten de fractie worden gezocht en zij niet hebben mee-onderhandeld over het hoofdlijnenakkoord.
Dat principe gaat alleen niet helemaal op: Omtzigt kondigde namelijk alvast aan dat leden van zijn fractie zullen doorschuiven naar het kabinet.
De NSC-leider verwacht dat de komende weken – waarin de bewindspersonen aan de slag gaan met hun regeerprogramma – cruciaal worden. Hij hoopt dat de vier partijen ‘goede en capabele mensen’ kunnen vinden.
Avinash Bhikhie
Als het de vier formerende partijen lukt – en daar gaat Geert Wilders wel vanuit – dan zal 15 mei de boeken ingaan als een ‘historische dag’. Dat zei de PVV-leider woensdag voor aanvang van de laatste onderhandelingsronde. ‘De PVV die aan een kabinet deelneemt, dat is iets geweldigs, iets waar je als leider van een partij alleen maar van kan dromen.’
Wilders zag er zichtbaar opgelucht en verheugd uit nu het hem, zes maanden na de verkiezingen en de tegenstand van VVD- en NSC-zijde, alsnog lijkt te lukken tot een kabinet te komen waarvan zijn radicaal-rechtse eenmanspartij onderdeel uitmaakt.
Historisch kan dat zeker genoemd worden. Sinds de oprichting van zijn partij, twintig jaar geleden, gold de PVV als politieke paria waarmee andere mogelijke regeringspartijen, vanwege Wilders’ extreme standpunten, niet wilden samenwerken. In 2010 vonden VVD en CDA nog een tussenoplossing in de vorm van een gedoogconstructie, maar dat experiment sneuvelde na twee jaar.
In de jaren die volgden sloten VVD en CDA de PVV categorisch uit: de PVV zou niet te vertrouwen zijn en bovendien geen respect tonen voor de rechtsstaat en de democratische instituties. Die blokkade heeft de VVD onder de nieuwe leider Dilan Yesilgöz opgeheven en ook NSC-leider Pieter Omtzigt heeft zijn bezwaren tegen samenwerking met de PVV laten varen.
Wilders benadrukte woensdagochtend dat nog een paar zaken moeten worden afgerond en wat puntjes op de i moeten worden gezet. ‘Als het zover komt, dan is het wel een jaar geweest waarin we de grootste partij werden en deelnemen aan een kabinet’, aldus Wilders. ‘Dat is zowaar iets om trots op te zijn. Ook voor onze kiezers.’
Avinash Bhikhie
Ook nu een kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB nabij lijkt, blijven de kiezers zeer verdeeld over de wenselijkheid daarvan. Een op de drie kiezers (36 procent) vindt deze samenstelling acceptabel.
Het alternatief, een middenkabinet van GroenLinks-PvdA, VVD, NSC en D66 is echter nog minder populair en kan rekenen op de steun van een kwart van de kiezers.
Een minderheidskabinet, bijvoorbeeld van PVV, VVD en BBB, kan rekenen op nóg minder electoraal draagvlak. Dat constateert onderzoeksbureau Ipsos I&O na electoraal onderzoek dat in het afgelopen weekend werd uitgevoerd.
Vooral de PVV-achterban (75 procent) is enthousiast over de vorming van een kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB. Ook de BBB-kiezers zijn enthousiast (72 procent). De kiezers van NSC (50 procent) en VVD (48 procent) zijn zeer verdeeld. Vooral in de VVD-achterban is de geestdrift geslonken: vorige maand was 58 procent van de VVD-kiezers nog positief over deze coalitie.
De andere kiezersgroepen zijn overwegend tegen de komst van een kabinet van deze samenstelling. Van de kiezers van GroenLinks-PvdA, de grootste oppositiepartij in spé, staat 84 procent uitgesproken afwijzend tegenover de nieuwe combinatie.
Asielstop
Het onderzoek van Ipsos I&O is uitgevoerd zonder dat de kiezers veel zicht hebben op het hoofdlijnenakkoord dat de basis moet gaan vormen voor het beleid van het nieuwe kabinet. Dat akkoord wordt naar verwachting later vandaag gepresenteerd.
Duidelijk is wel dat kiezers vooral hopen op een streng immigratiebeleid. 28 procent van de kiezers acht een ‘asielstop’ essentieel. Nog eens 37 procent vindt deze maatregel ‘zeer belangrijk’ of ‘belangrijk’. Andere maatregelen, zoals verlaging van de AOW-leeftijd, het bouwen van nieuwe kerncentrales of de afschaffing van het eigen risico in de zorg, hebben voor de kiezers minder urgentie.
Raoul du Pré
In dit liveblog houden we het nieuws bij over de formatie. Bijna zes maanden na de Tweede Kamer-verkiezingen is een nieuw kabinet in zicht. PVV, VVD, NSC en BBB zijn dichtbij een hoofdlijnenakkoord dat de basis moet vormen voor een nieuw kabinet. De besprekingen tussen de vier partijen gingen gisteravond tot laat door.
Vandaag hopen de vier partijleiders hun Kamerfracties mee te krijgen en het eens te worden over wie demissionair premier Rutte zal opvolgen. Als de fracties instemmen, zal het akkoord naar de rest van de Tweede Kamer worden gestuurd. Daar is haast bij geboden; de informateurs hebben al laten weten dat zij na vandaag niet verder willen.
Vandaag is bovendien de dag waarop de partijen een formateur moeten aanstellen die de kabinetsploeg zal samenstellen en daarna de rol van premier op zich zal nemen. Normaal gesproken is dat een formaliteit, maar nu de leider van de grootste regeringspartij Geert Wilders in de Tweede Kamer blijft, moet alsnog worden gezocht naar een premier.
Officieel heeft de PVV-leider daarover nog niets bekendgemaakt, maar de andere formerende partijleiders houden er rekening mee dat Wilders Ronald Plasterk (PvdA) naar voren zal schuiven. Plasterk werd in december aangewezen als informateur en begeleidde de eerste onderhandelingsronde. Dat leidde er uiteindelijk toe dat NSC-leider Pieter Omtzigt zich terugtrok; hij vond dat Plasterk informatie over de rijksfinanciën te laat met de formatiepartners had gedeeld.
Maartje Geels
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant