Op 6 juni gaat Nederland, als eerste van de EU-lidstaten, naar de stembus om een nieuw Europees Parlement te kiezen. De Volkskrant interviewt de lijsttrekkers van verschillende partijen. Vandaag aflevering 2: Tom Berendsen van het CDA.
Tom Berendsen (41) eet in café De Colonie aan de Grote Markt van zijn geboortestad Breda nog snel een uitsmijter voordat hij weer moet aantreden in een van de vele verkiezingsdebatten. Daar komt hij deze campagne ook steeds twee ex-CDA-collega’s tegen: de een nu lijsttrekker van NSC, de ander voorman van de BBB.
‘Natuurlijk is dat raar’, zegt Berendsen, die na zijn studie Bestuurskunde begon als CDA-medewerker in het Europees Parlement en die plek alleen enkele jaren verliet om als consultant op het gebied van duurzaamheid te werken. ‘Dirk Gotink van NSC was afgelopen jaren nog een van onze belangrijkste adviseurs. Sander Smit van de BBB werkte ook voor het CDA. Ik sta tegenover twee mensen in een debat die ik heel goed ken en die achter de schermen altijd hebben bijgedragen aan het CDA-verhaal.’
Heel geruststellend is dat CDA-verhaal niet. Het verkiezingsprogramma staat bol van de bedreigingen voor ‘onze manier van leven, onze veiligheid en onze welvaart’.
Het CDA schuwt de grote thema’s niet, maar houden we lezers niet een beetje voor de gek door daar met u uitvoerig over te praten? Hoeveel invloed heeft een vertegenwoordiger van een kleine partij uit een klein land in een niet al te machtig Europees Parlement?
‘Het is juist zeer terecht dat het in Europese verkiezingen gaat over veiligheid, migratie of bijvoorbeeld de afhankelijkheid van China. Dat kun je als land niet alleen aanpakken. Het klopt dat een van de 720 Europarlementariërs straks niet alles gaat bepalen, maar de kiezer bepaalt wel wie daar moet zitten.’
U heeft zich de afgelopen jaren beziggehouden met een van die grote thema’s: de Europese afhankelijkheid van landen als China en Rusland.
‘Namens het Europees Parlement was ik rapporteur Havenstrategie en juist in veel Europese havens zie je de invloed van China. Het beste voorbeeld is Rotterdam; daar is bijna 75 procent van alle containerterminalcapaciteit in handen van bedrijven uit China en Hongkong.
‘Die afhankelijkheid is een bedreiging en die kunnen we alleen op Europees niveau tegengaan. Als we in Nederland zeggen: ‘Je mag die Chinese investeringen niet meer aannemen’, dan lopen ze naar Antwerpen of Hamburg en verliest Rotterdam zijn concurrentiepositie.
‘We moeten allereerst de Chinese apparatuur uit de havens zien te krijgen. De scanners van de douane, de hijskranen, de communicatietechnologie…’
Over de auteurs
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever van de Volkskrant. Hij schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid.
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
De Nederlandse douane zegt dat er helemaal niets mis is met die Chinese scanners.
‘Echt extreem naïef. Wie en wat er over onze grenzen komt, is zeer gevoelige informatie. En wij doen dat met Chinese apparatuur, geleverd door een Chinees bedrijf. Wat we met het Russische gas hebben gezien, gaan we ook met die scanners zien. Ze maken onze havens kwetsbaar. Ook de MIVD en AIVD waarschuwen al jaren voor sabotage.’
Is het niet gewoon een lobby van Amerikaanse en Europese bedrijven die een concurrent proberen uit te schakelen?
‘Het tegenovergestelde is het geval. Het Chinese bedrijf Nuctech, gelieerd aan de Chinese staat, heeft de Europese markt overgenomen met dumpprijzen. China heeft maar een agenda: in 2049 de dominante macht in de wereld zijn.
‘Misschien denken mensen: wat maakt zo’n scanner nou uit? Maar ook containerterminals, havenkranen, het 5G-netwerk, elektrische bussen en start-ups zijn in Chinese handen: stapje voor stapje vergroten ze onze afhankelijkheid.’
Als we goedkope Chinese leveranciers gaan weren, zal de belastingbetaler daar uiteindelijk voor opdraaien.
‘Als je niet afhankelijk wilt zijn, zul je moeten investeren. De basis moeten we weer zelf gaan produceren: computerchips, medicijnen, batterijen. We moeten ook zelf in Europa mijnbouw gaan bedrijven om kritische grondstoffen te delven, op een duurzame manier.’
Dat gebeurt niet, omdat de mijnbouw en industrie een grote impact op ons milieu hebben en omdat er in Europa te weinig goedkope arbeidskrachten zijn. Toch wilt u het allemaal zelf gaan doen?
‘Het kan. Wij pleiten al jaren voor een groene industriepolitiek. Als de bedrijven hier verdwijnen, betekent het dat ze elders vervuilend doorgaan en dat wij de banen verliezen. We moeten zorgen dat in ieder geval een deel van de batterijen en computerchips, die keihard nodig zijn voor de toekomst, op Europese bodem wordt gemaakt.’
Is dat niet makkelijk gezegd? Hier zitten die edelmetalen niet in de grond, dus in Nederland komen die mijnen niet. Ondertussen gooit Nederland zelf de gasputten dicht met beton. Hoe valt dat dan bij andere EU-lidstaten?
‘Daar krijg je inderdaad vragen over, maar ik kan het uitleggen. De Groningers hebben veel te lang in onzekerheid gezeten. Dat is echt verkeerd aangepakt door de Nederlandse overheid. Maar ik hoop van harte dat we er geen spijt van gaan krijgen en we zullen er als Nederland daarom alles aan moeten doen om zo snel mogelijk de energiezekerheid op orde te krijgen.’
U sluit niet uit dat de VS zich terugtrekken uit de Navo en wilt daarom een weerbaarder Europa. Tegelijkertijd zegt het CDA: defensie blijft een nationale aangelegenheid. Is dat niet tegenstrijdig?
‘We kunnen niet achteroverleunen, ook niet als Joe Biden wint. Voor de bescherming van onze inwoners mogen we niet afhankelijk zijn van anderen. Daarvoor moeten we allerlei stappen zetten, bijvoorbeeld bij de productie van munitie en ontwikkeling van materieel. Europa heeft twaalf verschillende tanks, Amerika heeft er één. Daar naar kijken is veel belangrijker dan toewerken naar een Europees leger. Dat is echt een non-discussie. Het gaat de komende 50 tot 100 jaar niet gebeuren.’
Dat is nogal een uitspraak, gezien alle gebeurtenissen om ons heen…
‘Je kunt een Europees leger niet van bovenaf opleggen. Als mensen het slagveld op moeten, is communicatie gigantisch belangrijk. Mensen moeten blind op elkaar kunnen vertrouwen. Daarin speelt ook cultuur een rol. En dat verschilt enorm tussen landen. Als je een Nederlander met een Litouwer, een Italiaan en een Portugees het slagveld opstuurt in één divisie: het werkt niet.’
Maar als de VS zich terugtrekken en Rusland valt vervolgens bijvoorbeeld EU-lidstaat Litouwen binnen, krijgen we dus eerst in alle afzonderlijke Europese hoofdsteden een discussie of daar soldaten naartoe moeten?
‘Als die situatie zich voordoet, vertrouw ik erop dat er voldoende lidstaten zijn die dat besluit snel kunnen nemen. En je hoeft er niet allemaal samen uit te komen. Ik zou niet willen dat de president van de Europese Commissie kan zeggen: De Nederlandse soldaten gaan nu daarheen.’
Het CDA wil een gezamenlijke Europese aanpak van asiel- en migratiebeleid. Maar is het daarvoor niet te laat? Een land als Nederland probeert nu zo onaantrekkelijk mogelijk te worden, zodat asielzoekers hun heil zoeken in een ander EU-land.
‘Ja, er is veel te lang niets gedaan. Maar juist als je wil voorkomen dat landen dit allemaal individueel gaan doen, moet je afspraken maken. Andere landen gaan ons echt niet met dit probleem helpen als wij niet meer meedoen. De enige manier waarop wij grip kunnen krijgen, is als wij andere landen helpen met tegenhouden en opvangen.
‘In andere lidstaten zal er met verbazing zijn gekeken naar het Nederlandse voornemen om een asielcrisis uit te roepen. De situatie in Nederland is niet te vergelijken met wat er in Zuid-Europa gebeurt. Dat is het eerlijke verhaal. En je denkt toch niet dat ons wat wordt gegund op andere dossiers als wij tegen Zuid-Europa zeggen: Jongens, we trekken ons terug, zoek het lekker uit.’
Jullie promoten duurzame landbouw, maar maken het ook makkelijker voor vervuilende boeren door bijvoorbeeld Natura 2000-gebieden te herzien. Dat laatste is eerder tevergeefs geprobeerd. Bovendien: zitten die plannen elkaar niet in de weg?
‘Ons programma ademt duurzame vooruitgang, maar tegelijkertijd moeten we op een fatsoenlijke manier omgaan met de agrarische sector. Het is een strategische sector die we moeten beschermen. Nu gaat het over stikstofuitstoot en mestoverschotten, maar over tien, twintig jaar vragen we ons af of we nog voldoende jonge boeren kunnen vinden om überhaupt ons voedsel te produceren in Noordwest-Europa.
‘We zitten op het gebied van natuur nu vast aan afspraken die 25 jaar geleden zijn gemaakt. Als we eerder waren begonnen, was het misschien gelukt, maar de realiteit is nu dat we ons echt moeten afvragen of ze realistisch zijn.
‘We moeten de ruimte krijgen van Brussel. Dat hoeft niet minder natuurbehoud te betekenen, maar het kan wel zijn dat bepaalde Natura 2000-gebieden moeten worden herzien. Dat is inderdaad eerder geprobeerd, maar daarom is het ook belangrijk dat Nederland eerst een overtuigend plan maakt en naar Europa gaat: zo gaan we het aanpakken.’
Tegelijkertijd waarschuwde het Planbureau voor de Leefomgeving vorige week voor een gebrek aan drinkwater en schade als gevolg van uitdroging, mede doordat het waterpeil laag wordt gehouden voor intensieve landbouw. Waar is het rentmeesterschap?
‘Dit is geen zwart-witdiscussie. Sommige partijen vinden dat boeren moeten wijken voor natuur. Anderen stellen dat er ‘geen enkel probleem’ is. Wij willen een balans. Dat is fatsoenlijke politiek. Dat is rentmeesterschap.’
Hebben jullie en het EVP, de Europese fractie waar het CDA bij is aangesloten, niet heel erg de oren laten hangen naar boerenbelangengroepen, zeker na alle protesten?
‘Het is overduidelijk dat belangengroepen en met name de boerenprotesten invloed hebben gehad op bepaalde politieke uitspraken.’
U doelt op EVP-leider Manfred Weber die de radicale positie overneemt van partijen als de BBB?
‘De protesten en de enorme verkiezingswinst van de BBB hebben inderdaad tot een schrikreactie geleid, ook binnen de EVP. Maar ik wil benadrukken dat er veel boeren zijn die graag vooruit willen. Daar moeten we mee aan tafel, maar je moet niemand naar de mond praten.’
BBB en NSC, waar uw oud-collega’s nu voor actief zijn, willen zich aansluiten bij jullie EVP-fractie. Het CDA mag daar mede over beslissen. Gaan jullie akkoord?
‘De EVP heeft drie belangrijke stelregels: je moet pro-Europees, pro-Oekraïne en pro-rechtsstaat zijn. Bij het pro-Oekraïne standpunt van de BBB kun je echt vraagtekens zetten. Kijk bijvoorbeeld naar de moties tegen financiële pakketten die ze steunden in de Tweede Kamer.
‘En je kunt je afvragen of deelname van BBB en NSC aan een kabinet met de PVV correspondeert met die stelregels. Maar laten we eerst kijken wie er zetels halen in het Europees Parlement.’
U was medewerker van het CDA toen uw partij samenwerkte met de PVV, van 2010 tot 2012. Was dat toen een issue in het EVP?
‘Nee, dat kan ik me niet herinneren. Het CDA was natuurlijk medeoprichter van de EVP, geen partij van buiten die aansluiting zocht. En er is in de wereld veel veranderd de afgelopen tien jaar. Het gevaar van radicaal-rechts is duidelijk geworden. Ze willen de EU van binnenuit uithollen, schurken aan tegen Rusland en China. Ondertussen zien we wat er in Oekraïne gebeurt en staat de rechtsstaat op veel plekken onder druk. Dan moet je heel goed kijken welke agenda een partij steunt, voordat je iemand toelaat.’
1983: Geboren in Breda
2009: Master bestuurskunde Tilburg University
2009-2015: Parlementair assistent CDA in het Europees Parlement
2015-2019: Adviseur duurzaamheid bij PwC
2017-2019: Voorzitter CDA Breda
2019-heden: Lid Europees Parlement CDA
2024: Lijsttrekker CDA voor de Europese verkiezingen
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant