Na een vermeende misbruikzaak besluit de 15-jarige Julie niet te getuigen tegen haar tenniscoach. Met zijn debuut Julie zwijgt bekritiseert Leonardo van Dijl de verantwoordelijkheid die bij misbruikslachtoffers wordt gelegd. ‘Mijn film zegt: laten we meer nadenken over het collectief.’
En wéér staat op het filmfestival van Cannes een jonge, tot voor kort onbekende Vlaming op. Zes jaar na de grote doorbraak van Lukas Dhont (met zijn trans-ballerinadrama Girl) bewijst dit jaar de 33-jarige Leonardo van Dijl zich aan de wereld als nieuw groot regietalent.
Met zijn speelfilmdebuut Julie zwijgt duikt Van Dijl in het hoofd van het 15-jarige tennistalent Julie. Zij ziet toe hoe na de zelfmoord van een meisje op de tennisclub de coach die haar en Julie trainde op non-actief wordt gezet. Er gonzen geruchten over misbruik. Iedereen kijkt naar Julie (prachtig beheerst debuut van Tessa Van den Broeck, ook in het echte leven een tennistalent), in afwachting van háár getuigenis. Maar Julie houdt zich stil. Van Dijl, zoon van een Italiaans-Belgische moeder en Nederlandse vader, schetst op precieze wijze het waarom.
Over de auteur
Berend Jan Bockting schrijft voor de Volkskrant over film.
‘Julie zit in een situatie waarin haar opgedrongen wordt om te spreken’, zegt Van Dijl zondagochtend op het strand aan de Zuid-Franse kust, een dag na de première. ‘Maar ze is er niet klaar voor. Door te zwijgen haalt ze zichzelf voor haar gevoel naar beneden. Maar hetzelfde geldt voor spreken. Het is een onmogelijk dilemma.’
Er is een systeemverandering nodig om seksueel misbruik te voorkomen of bespreekbaar te maken. Dat systeem is een wat abstract begrip. Hoe kun je daar als filmmaker inzicht in geven?
‘Ik wil laten zien dat er één dader is. De rest is slachtoffer. Daarom verschijnt de dader in mijn film ook nauwelijks in beeld. Dat schept ruimte voor alle slachtoffers. De ouders van Julie zijn ook slachtoffer, evenals iedereen binnen de club. Nu ligt er een enorme verantwoordelijkheid bij het directe slachtoffer. Mijn film zegt: laten we meer nadenken over het collectief. Zodat we Julie uit de wind kunnen houden.’
Ook tegenover haar beste vriendin van de tennisclub durft Julie niet te zeggen wat er gebeurde. Hoe is verandering mogelijk als Julie zich nergens veilig voelt?
‘Dit is een systeem met duidelijke regels. Wie de regels overtreedt, valt eruit. Spreken is zo’n overtreding. Vaak ontstaat vervolgens een omkering van zaken, waarbij de dader zich als slachtoffer positioneert. Hij ontkent, waant zich het mikpunt van een hetze. Natuurlijk is er dan geen veiligheid. En juist dat weegt nóg zwaarder op Julie. Haar enige conclusie: beter zeg ik niets, misschien gaat het dan weg.’
Je film fileert ook instanties – de tennisclub in dit geval – die denken goed te doen door ‘mediators’ aan te stellen en te spreken over een ‘veilige werksfeer’.
‘Ik hoop vooral dat mijn film sensibiliseert: ik wil niet te streng zijn voor wie niet direct juist handelt. Het is normaal dat we als samenleving zoekend zijn. Perfectie bestaat niet. Maar er is altijd ruimte voor verbetering. Ik zeg: laten we dan in ieder geval op een constructieve manier praten over de fouten die we maken. Zie de film liever als pleidooi voor een preventieve aanpak.’
Tijdens de tennisscènes focus je je alleen op Julie, haar tegenstander blijft buiten beeld. Waarom?
‘Voor mij zijn die tennisscènes haar meditatie. Op het veld denkt ze alleen aan zichzelf en de bal. Alles eromheen doet er niet toe. Daarin schuilt haar redding. Ze kan loslaten, op dat moment. Vaak verdoven slachtoffers hun pijn met een andere, fysieke pijn. Een vorm van zelfverminking. Ik wil de sport niet neerzetten als donkere vieze wereld waarin alles fout loopt. Tennis óók verbindend. Een manier voor Julie om opnieuw tot zichzelf te komen.’
Julie zwijgt wordt komende winter in de Nederlandse bioscopen verwacht.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant