Bijna een week nadat vier partijen een hoofdlijnenakkoord hebben gesloten, is een premier die het nieuwe kabinet zou moeten leiden nog in geen velden of wegen te bekennen. Oud-informateur Ronald Plasterk trekt zich terug nog voordat hij formeel was voorgedragen.
Nadat maandag oud-informateur Ronald Plasterk zich heeft teruggetrokken als kandidaat voor het premierschap – een status die trouwens nooit formeel werd bevestigd – is het vooralsnog onduidelijk of de beoogde coalitie over een plan B beschikt. Als het bestaat, is het tot dusver goed verborgen gehouden.
Bij het vinden van een geschikte kandidaat die de functie kan en wil uitoefenen, heeft Geert Wilders (PVV) als leider van de grootste partij nog steeds het initiatief. Wilders wil eigenlijk zelf premier worden, maar twee van de drie partijen die bereid zijn om met hem vergaande afspraken te maken en een regering te vormen – VVD en NSC – vinden een premierschap voor Wilders onacceptabel. In het openbaar hebben ze daarvoor nooit uitleg gegeven, maar Wilders heeft zich erbij neergelegd om toch een regering te kunnen vormen.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Woensdag debatteert de Tweede Kamer over het hoofdlijnenakkoord dat PVV, VVD, NSC en BBB midden vorige week bereikten. Aanvankelijk zou rond die tijd ook de naam van de beoogde premier bekend worden gemaakt, maar dagenlang moest het land het doen met zwijgende coalitiepartners die verwezen naar de afspraak dat Geert Wilders (PVV) hierover de woordvoering zou doen.
De stilte hield aan, al waren er steeds duidelijker geruchten en lekken door anonieme bronnen dat Plasterk kandidaat was, maar dat laatste werd pas formeel bekend toen Plasterk maandag zijn terugtrekking als kandidaat bekendmaakte. In een verklaring in handen van De Telegraaf zei Plasterk hij dat berichten die over hem zijn verschenen niet kloppen, maar ze staan in de weg van zijn benoeming tot minister-president. ‘Ik ben niet langer beschikbaar.’
En: ‘Er zijn de laatste tijd berichten verschenen waarin mijn integriteit in twijfel wordt getrokken en die belemmerend zouden werken voor mijn eventuele functioneren als minister-president, ook al zijn ze onjuist. De gedane beschuldigingen zijn in essentie onwaar en voor het overige futiel. Ik ben volledig integer, en was bereid om die integriteit uitputtend te laten toetsen door de formateur en zijn adviseurs.’
Plasterks terugtreden werd begeleid door sombere noten die klonken vanuit de PVV en BBB. Geert Wilders (PVV) reageerde op X: ‘Ik heb heel veel respect voor je, Ronald. Je verdient dit niet, maar ik begrijp je besluit. Je zou wat mij betreft een uitstekende minister-president zijn geweest.’ En BBB-voorvrouw Caroline van der Plas reageerde op datzelfde sociale medium met ‘Erg jammer!’ Ze noemde het ‘verschrikkelijk’ dat Plasterk ‘zonder proces of uitkomsten van onderzoeken als persoon voor het leven is beschadigd’.
Plasterks informele kandidatuur voor het premierschap werd eind vorige week indirect bevestigd toen De Telegraaf een kort briefje van hem publiceerde waarin hij zijn excuses maakt aan NSC-leider Pieter Omtzigt over een akkefietje tijdens de formatie: Plasterks publieke ontboezeming dat Omtzigt gebruikmaakte van zijn dienstauto om in een hotel met journalisten te spreken. Afgelopen vrijdag spraken de twee heren met elkaar, maar over de uitkomst van dat gesprek is niets bekendgemaakt.
In het Pinksterweekend stapelden de problemen voor Plasterk zich op, vooral door een nieuwe publicatie in NRC over een onderzoek dat het Amsterdam UMC, naar aanleiding van eerdere NRC-publicaties, is begonnen naar hoe Plasterk het alleenrecht kreeg op een patent waaraan hij miljoenen verdiende, terwijl dat deels berustte op onderzoek van anderen aan de universiteit.
Volgens de krant dreigt Plasterk ‘juridisch en financieel in de problemen te komen omdat een patent waarop hij ten onrechte het alleenrecht heeft geclaimd, op korte termijn in de VS toegekend gaat worden’. Zowel de toekenning van het patent als de ongeldigheid ervan kan leiden tot claims van benadeelden tegen Plasterk, schreef NRC. Volgens de krant is het academisch ziekenhuis dat onderzoek doet ‘inmiddels samen met een octrooi-jurist al tot de conclusie gekomen dat Plasterk ten onrechte het alleenrecht over de patenten claimde’.
Als een curiositeit waarvan de relevantie niet direct duidelijk is, meldde GeenStijl vervolgens dat Plasterk Sywert van Lienden heeft gevraagd te investeren in zijn bedrijf Frame Therapeutics. Plasterk bevestigde tegenover de site dat er ‘kort contact’ is geweest ‘dat geen vervolg heeft gehad’.
Zondag werd VVD-kanon Johan Remkes in stelling gebracht om bij WNL op Zondag te laten weten dat men in die partij ook zwaar tilde aan Plasterks academische ondernemersperikelen. Hij noemde de ‘patentenkwestie’ ‘buitengewoon lastig’ en zei: ‘Ik zou zelf mijn conclusies trekken.’ VVD-leider Dilan Yesilgöz hield zich, conform de afspraken binnen de vier formerende partijen op de vlakte en herhaalde in datzelfde programma dat er sowieso nog geen naam van een premierskandidaat is genoemd en dat de PVV als grootste partij met een naam moet komen die de rest kan steunen.
In Buitenhof leek BBB-leider Caroline van der Plas even later ook vraagtekens te plaatsen bij Plasterk, maar vervolgens noemde ze het een schande dat mensen worden beschadigd zonder dat iets bewezen is. Zij verdedigde tevens het hoofdlijnenakkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB , dat volgens critici nogal wat onhaalbare doelen stelt: ‘Wat is er mis met wensdenken zolang je denkt dat die wens gaat lukken?’
Zo ging tijdens het Pinksterweekend Plasterks kandidatuur ten onder voordat hij ooit officieel was voorgedragen. De PVV-kiezer krijgt geen Nexit maar een ‘Plexit’: Plasterks exit. Dat brengt Geert Wilders, die tot maandagmiddag op X een rustig weekend beleefde, in een netelige positie: als non-kandidaat Plasterk, een voormalige PvdA-coryfee die naar rechts is afgeslagen, een non-starter is, wie zou de baan dan wél kunnen en willen doen?
In Den Haag, waar doorgaans geen gebrek is aan namenlijstjes van politici met ambities, blijft dit een grote vraag. Normaal gesproken zou er, bijna een week nadat de formerende partijen tot een akkoord zijn gekomen, allang klare wijn zijn geschonken over de vraag wie de komende jaren premier is van Nederland. Maar weinig aan deze formatie is normaal, en dus is het even afwachten of er voor, tijdens of na het Kamerdebat van woensdag nog een konijn uit de hoge hoed wordt getoverd.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant