Volg hier alles over de kabinetsformatie.
Oud-informateur Ronald Plasterk trekt zich terug als kandidaat voor het premierschap. In een verklaring in handen van De Telegraaf zegt hij dat berichten die over hem zijn verschenen 'onjuist' zijn, maar ze staan in de weg van zijn benoeming tot minister-president. 'Ik ben niet langer beschikbaar.'
Later meer
Net als bij de PvdA kan een motie die oproept tot nauwere samenwerking rekenen op een meerderheid van de GroenLinks-leden. Op een partijcongres in Apeldoorn stemde 80 procent voor de motie, hetzelfde percentage als bij de PvdA.
De motie roept het partijbestuur op te onderzoeken hoe een verdere samenwerking vorm gegeven kan worden. De opties die daarbij op tafel liggen zijn een fusie, een alliantie en het vormen van een nieuwe partij.
Later vandaag komen de leden van de partijen in Apeldoorn bijeen voor een gezamenlijke bijeenkomst.
Dylan van Bekkum
Zoals verwacht heeft een ruime meerderheid van de PvdA-leden vanmiddag ingestemd met een nog verdergaande samenwerking met GroenLinks. Op een congres in Apeldoorn stemde 80 procent voor een motie die het partijbestuur oproept te onderzoeken hoe een verdere samenwerking vorm gegeven kan worden. De opties die daarbij op tafel liggen zijn een fusie, een alliantie en het vormen van een nieuwe partij.
De partijen vormen nu al een gezamenlijke fractie in de Eerste en Tweede Kamer. Ook doen GroenLinks en PvdA met één lijst mee aan de Europese Parlementsverkiezingen in juni. Politici van beide partijen zullen vervolgens wel in aparte politieke families terechtkomen: die van GroenLinks bij De Groenen, PvdA’ers bij de sociaal-democraten van S&D.
Leden hadden op het congres een motie ingediend om al versneld een referendum te houden over een fusie, maar een overgrote meerderheid van de partij verwierp die motie. Zij wachten liever het onderzoek van het partijbestuur af.
GroenLinks stemt vandaag op een eigen congres, eveneens in Apeldoorn, over eenzelfde motie over de verdere samenwerking. Daarna komen de partijen en hun leden samen op een gezamenlijke bijeenkomst.
Dylan van Bekkum
Demissionair staatssecretaris Eric van der Burg (Asiel) zegt het effect te hebben onderschat van zijn uitspraak over PVV-leider Geert Wilders, die deze week leidde tot spanningen aan de formatietafel. Tijdens een interview in het radioprogramma Met het Oog op Morgen klonken evenwel geen excuses uit de mond van de VVD’er.
In een debat zei Van der Burg deze week het een 'uitstekende keuze' te vinden dat de onderhandelaars hebben besloten dat er geen kabinet-Wilders I komt. Wilders noemde hem daarop 'eng mannetje, die moet opkrassen' in een tweet, waarop de andere formerende partijen later weer afkeurend reageerden.
'Nou ja, het ene effect schat je beter in dan het andere effect, zou ik maar zeggen', blikt Van der Burg terug. Op de vraag of hij het achteraf gezien niet had moeten zeggen antwoordt hij: 'Dat weet ik niet. Het was niet nodig voor het debat.' De politicus zegt de komende dagen 'op een aantal zaken' terug te gaan kijken.
'Ik zei, ik heb begrepen dat de vier fractievoorzitters hebben gezegd dat er geen Wilders I komt. En dat vind ik een uitstekende keuze. Ik vind het ook goed dat ze alle vier in de Kamer blijven zitten', legt Van der Burg de door Wilders gehekelde opmerking uit.
De staatssecretaris vindt het erbij horen dat Kamerleden en bewindslieden elkaar soms een beetje plagen, merkt hij daarbij op. 'Je moet het een beetje leuk en interessant maken' voor de mensen die de debatten volgen. (ANP)
Pieter Omtzigt sust bij het eerste officiële congres van zijn partij NSC de zorgen van een deel van de leden over een samenwerking met de PVV. Een lid vroeg in een motie om zo min mogelijk concessies te doen aan de radicaal-rechtse partij van Geert Wilders. ‘Maakt u zich niet druk’, zegt Omtzigt daarover. De partijleider belooft in een congreshal in Breda samen met de andere onderhandelaars ‘vol voor het eigen gedachtegoed’ te staan.
De NSC-leider noemt bestaanszekerheid, betere woningen en ‘grip op migratie’ als punten waar hij zich hard voor wil maken. Meer wil Omtzigt niet zeggen over de formatie, omdat radiostilte is afgesproken.
De indiener van de enige motie die kritisch is over een coalitie met de PVV heeft onvoldoende handtekeningen verzameld om die ter stemming te brengen tijdens het congres. Desondanks wordt de oproep omarmd door het bestuur, die deze ziet als een ‘ondersteuning van de ingezette lijn’. (ANP)
D66 is klaar om ‘keihard’ oppositie te voeren tegen het ‘extreemrechtse’ kabinet dat eraan lijkt te komen, zei partijleider Rob Jetten op het congres van zijn partij in Nieuwegein. Hij riep andere oppositiepartijen op samen een front te vormen.
‘Vanuit het midden willen wij vooruit. Vanuit het midden reiken wij de hand. Samen zijn we sterk’, aldus Jetten. Hij wil oppositie voeren om mensen hoop te geven. ‘Rancune heeft een beperkte houdbaarheidsdatum, zelfs al stop je die in de ijskast.’
Hij haalde hard uit naar PVV-leider Geert Wilders, ‘met zijn ondemocratische eenmanspartij. Wilders is tot in de kern on-Nederlands. Hij is een bedreiging voor de Nederlandse waarden en voor de Nederlandse identiteit’, zei de D66-leider tegen een volle zaal.
D66 verloor bij de verkiezingen voor de Tweede Kamer in november flink. Van de 24 zetels bleven er 9 over. Volgens een interne evaluatie wordt de partij als elitair gezien.
De partij wil zich vernieuwen en de vereniging opschudden, zei Jetten in een gesprek met leden. D66 heeft de nederlaag ook aan zichzelf te danken, zei hij. Mensen kregen volgens hem gedonder en technocratie, geen empathie. (ANP)
PVV, VVD, NSC en BBB willen dat demissionair landbouwminister Piet Adema tijdens de formatie niet met een nieuwe uitkoopregeling voor boeren komt. De partijen die onderhandelen over een mogelijke coalitie hebben hier Kamervragen over gesteld aan de minister. Het gaat om plannen die nog niet officieel zijn aangekondigd, maar al wel zijn gelekt naar de media.
Haagse bronnen meldden woensdag dat Adema werkt aan een opkoopregeling waarvoor alle veehouders die dat willen in aanmerking komen. Hij hoopt zo de pijn te verlichten van strengere mestregels uit Brussel. Het plan moet nog verder worden uitgewerkt en daardoor is het nog niet duidelijk hoe duur het plan is. Maar de kosten kunnen volgens ingewijden tot in de miljarden lopen.
BBB-leider Caroline van der Plas maakte woensdag al duidelijk dat ze niets ziet in de plannen. Ze noemde deze 'bizar' en 'onacceptabel' en vroeg Adema om opheldering. (ANP)
De formerende partijen PVV, VVD, NSC en BBB beginnen vandaag met onderhandelingen over twee thema’s: volkshuisvesting en veiligheid. De twee nieuwe informateurs Richard van Zwol en Elbert Dijkgraaf gaan met de vier partijleiders en hun secondanten ‘oefenen’ om tot afspraken op hoofdlijnen te komen, zei Dijkgraaf vrijdagmiddag.
‘We gaan naar een nieuwe vorm van een kabinet en we hebben een dun regeerakkoord beloofd’, lichtte Dijkgraaf toe. ‘Dus we gaan ook oefenen met wat dat betekent voor het niveau waarop je afspraken gaat maken.’ Volkshuisvesting en veiligheid zijn volgens Dijkgraaf ‘een beetje willekeurig’ als onderwerp van deze gesprekken gekozen, maar ook omdat deze ‘net iets minder controversieel liggen’.
De informateurs gaan partijen aansporen vaart te maken met de onderhandelingen. In het eindverslag van de vorige informateur Kim Putters zijn tien onderwerpen vastgelegd waarover de vier partijen in ieder geval afspraken willen maken, zoals migratie, financiën en bestaanszekerheid. ‘Je moet dus geen dagen over een onderwerp gaan doen, want dan kom je er gewoon niet. Je kunt lang praten, maar je moet ook keuzes maken’, zei Dijkgraaf.
Jasper Daams
Partij voor de Dieren-leider Esther Ouwehand heeft op het congres van haar partij in Den Bosch hard uitgehaald naar met name de PVV en NSC, die afgelopen week tegen een wetswijziging stemden die een einde moest maken aan de bio-industrie. Ouwehand ziet ‘geen enkele toekomst’ voor het ‘kabinet-karbonade I’ dat deze partijen samen met VVD en BBB proberen te formeren.
Door een draai van de PVV sneuvelde een wetsvoorstel van PvdD om dieren in de veehouderij verplicht ruimte te geven hun natuurlijke gedrag te vertonen. ‘De PVV heeft dieren keihard laten vallen’, vindt Ouwehand. Ook NSC krijgt ervan langs. De partij had volgens de PvdD-leider in de verkiezingscampagne nog ‘mooie woorden’ over dierenwelzijn en goed bestuur, maar koos uiteindelijk voor ‘oude politiek die we kennen uit het CDA-boekje’.
Het rechtse kabinet waarover de komende weken wordt onderhandeld, staat volgens Ouwehand voor een politiek die mensen tegen elkaar uitspeelt, die ‘van miljoenen mensen tweederangs burgers maakt’ en die de natuur en het dierenwelzijn verkwanselt. ‘Alles wat ons dierbaar is, is het waard om voor te vechten’, zegt Ouwehand. ‘En dat gaat de Partij voor de Dieren doen, mocht dat vervloekte kabinet er komen.’
De PvdD leed bij de Tweede Kamerverkiezingen in november een gevoelige nederlaag. Van de vijf zetels bleven er maar drie over. De campagne was ontsierd door een felle interne ruzie over het partijleiderschap van Ouwehand. Het vorige bestuur wilde haar vervangen na beschuldigingen van ongewenst gedrag. Ouwehand wist het conflict in haar voordeel te beslechten, maar kon zetelverlies daarna niet voorkomen. (ANP)
VVD-leider Dilan Yesilgöz en PVV-voorman Geert Wilders hebben vandaag opnieuw in het openbaar gebakkeleid over een onderwerp dat normaal gesproken bewaard wordt voor de kabinetsonderhandelingen. In televisieprogramma WNL op Zondag zei Yesilgöz dat bezuinigingen onvermijdelijk zijn. ‘Yesilgöz begint de onderhandelingen op TV’, reageerde Wilders kort daarna op X. ‘Weinig, veel of fors bezuinigen? Niks is nog een feit’, aldus Wilders.
Twitter bericht wordt geladen...
Het is niet de eerste keer dat Wilders en Yesilgöz elkaar in talkshows en op sociale media de maat nemen. De vorige informateur Kim Putters merkte in zijn eindverslag op dat meer terughoudendheid het onderling vertrouwen wellicht ten goede zou komen. ‘Betrokkenen zouden er goed aan doen hun uitingen in de (sociale) media tijdens de formatie tot een minimum te beperken’, schreef Putters in zijn verslag.
De PVV en VVD praten maandag samen met NSC en BBB verder over de vorming van een nieuw kabinet. Die gesprekken staan onder leiding van de nieuwe informateurs Richard van Zwol en Elbert Dijkgraaf. Duidelijk was al dat de overheidsfinanciën een potentieel struikelblok vormen. Er liggen dure plannen op tafel maar van de vier partijen liet alleen de VVD haar verkiezingsprogramma doorrekenen door het CPB.
ANP / Redactie
Lees ook deze analyse van politiek verslaggevers Avinash Bhikhie en Natalie Righton: Hij is klaar met speerpunten weggeven, maar wat kan Wilders nog binnenhalen?
De vrijheid waar populistische partijen als de PVV voor zeggen op te komen, is bij hen juist ‘niet in goede handen’. Dat zegt CDA-leider Henri Bontenbal in een toespraak voor het partijcongres van de christendemocraten. ‘Vrijheid is bij hen een leeg begrip. Het betekent bij hen niets meer dan vrijblijvendheid en onverschilligheid.’
Bontenbal verwijt populisten die zich afzetten tegen de Europese Unie ‘een houding van gemakzucht en een gebrek aan historisch besef’. Door de EU te zien als ‘louter een economisch project’, gaan zij voorbij aan wat ooit het doel was voor Europese samenwerking: herhaling voorkomen van de twee verwoestende wereldoorlogen die op het continent waren ontstaan.
Het verzet van de PVV tegen steun aan Oekraïne is daar volgens hem een ander voorbeeld van. ‘Politici die beweren dat terugvechten in Oekraïne geen goede strategie is, hebben van vrijheid helemaal niets begrepen’, zegt Bontenbal. ‘Voor onze vrijheid is een hoge prijs betaald en daarmee hebben wij een grote verantwoordelijkheid om ook andere landen te hulp te schieten.’
De CDA-voorman waarschuwt verder dat ‘polarisatiepolitiek’ ook in Nederland ‘ruim baan’ krijgt als de huidige poging een kabinet te smeden met de PVV slaagt. Hij sloot eerder al uit dat zijn partij ministers levert en betreurt het dat een van de pas benoemde informateurs, staatsraad Richard van Zwol, een CDA'er is.
Mensen die naar de partij van Geert Wilders kijken voor oplossingen, zullen bedrogen uitkomen, voorspelt Bontenbal. ‘Populisten zeggen voor mensen op te willen komen, maar ondermijnen de rechtsstaat die mensen juist beschermt. Populisten zeggen de Nederlander op één te zetten, maar in feite zetten ze het egoïsme op de eerste plek.’
ANP
De nieuwe informateurs Richard van Zwol en Elbert Dijkgraaf krijgen van de Kamer in totaal acht weken om een akkoord op hoofdlijnen te sluiten tussen PVV, VVD, NSC en BBB. Ze hopen zelf sneller te zijn, bijvoorbeeld voor het reces in mei. Dat zei het tweetal op een eerste persmoment.
Het akkoord moet de basis vormen voor een kabinet van de vier partijen. De beoogde premier die de partijen later zullen aanwijzen, krijgt vervolgens de opdracht om de afspraken in een regeerprogramma meer concreet uit te werken.
Van Zwol en Dijkgraaf beginnen morgen met de eerste gesprekken met de vier partijleiders. Ze zullen naar eigen zeggen als eerste ‘werkafspraken’ maken over de kabinetsonderhandelingen en bepalen welke onderwerpen onderdeel moeten zijn van het hoofdlijnenakkoord. Ook spreken ze morgen met de vorige informateur Kim Putters.
Dylan van Bekkum
Net als NSC-leider Pieter Omtzigt heeft ook BBB-leider Caroline van der Plas woensdag tijdens het formatiedebat in de Tweede Kamer hard uitgehaald naar oppositiepartijen die dreigen leden te royeren als zij meewerken met het aankomende rechtse kabinet van PVV-VVD-NSC-BBB.
‘Ik vind het schandalig’, zegt BBB-leider Van der Plas over het feit dat dat sommige partijen niet willen dat hun leden deelnemen aan of meewerken met een PVV-kabinet. ‘Er zit een oppositiepartij in Kamer die zegt dat ze nooit – let op: nooit – zullen meewerken aan voorstellen die komen van een kabinet waarin de PVV zit’, zegt Van der Plas. ‘Je hoeft het niet met alles eens te zijn, dat snap ik. Maar er zullen ook goede voorstellen komen.’ Ze vraagt onder andere ‘GroenLinks-PvdA om dit te heroverwegen. Dit is slecht voor het land’, aldus Van der Plas.
Eerder op woensdag deed Omtzigt ook al een oproep aan oppositiepartijen om vooral samen te werken met het aankomende kabinet: ‘Houd op met dreigementen van royementen als mensen dit kabinet willen steunen.’ De NSC-leider wil dat oppositiepartijen serieus gaan meedenken over het landsbestuur en belooft hun voorstellen serieus te beoordelen: ‘Niet alle kennis zit bij vier partijen.’
Van der Plas noemt de verhouding tussen de huidige vier partijleiders die met elkaar onderhandelen over een nieuw kabinet goed en sust de zorgen daarover: ‘De relatie is goed is en ik ben trots dat wij daar deel van uitmaken.’
Natalie Righton
CDA-leider Bontenbal blijft erbij: de vier formerende partijen kunnen allerlei termen verzinnen voor hoe toekomstige samenwerking genoemd moet worden, maar zolang deze partijen inhoudelijke formatiegesprekken aangaan en ook afspraken maken over het toekomstig regeringsbeleid, dan is er gewoon sprake van een meerderheidskabinet.
Volgens Bontenbal is daarmee een kabinet-Wilders I een stap dichterbij gekomen. Hij neemt het VVD en NSC kwalijk dat deze partijen hun eerdere bezwaren tegen samenwerking met de PVV te gemakkelijk hebben laten varen, met alle gevaren voor de verzwakking van de democratische rechtsstaat van dien. Bij het CDA hoeven de vier partijen niet aan te kloppen als zij op zoek zijn naar bewindspersonen.
Avinash Bhikhie
NSC-leider Pieter Omtzigt ligt woensdag tijdens een formatiedebat in de Tweede Kamer flink onder vuur van oppositiepartijen omdat hij alsnog gaat onderhandelen met de PVV, nadat hij eerder had gezegd dat de ‘rechtsstatelijke afstand’ met die partij ‘te groot’ is. Onder meer D66, CU, CDA, SP en GL-PvdA willen weten wat er is veranderd waardoor Omtzigt nu toch met Wilders in zee wil en zelfs ‘in principe’ bereid is om bewindspersonen te leveren.
Omtzigt houdt vol dat NSC niet van koers is veranderd. ‘Wij hebben vanaf het begin gezegd: we vinden de rechtsstatelijke afstand groot. Maar wij hebben in een brief aan verkenner Plasterk op 29 november óók geschreven dat we zoeken naar een manier om wel samen te werken’, zegt Omtzigt tegen een verbouwereerde Rob Jetten (D66).
Als CU-leider Mirjam Bikker Omtzigt erop wijst dat hij twee maanden later, op 6 februari, alsnog de formatiegesprekken afbrak met het argument dat de rechtsstatelijke afstand tussen hem en Wilders tóch nog te groot was, blijft Omtzigt volhouden: ‘Dit schreven wij inderdaad, maar in de zin erachter staat dat we een landsbestuur wel mogelijk willen maken.’
Volgens Omtzigt biedt een extraparlementair kabinet voldoende afstand tussen hem en PVV om samen te kunnen werken. Deze regeringsvorm sluit aan bij zijn pleidooi voor een nieuwe bestuurscultuur. De afspraken over de rechtsstaat die op 10 januari schriftelijk zijn vastgelegd, staan volgens Omtzigt bovendien ‘fier overeind’ en bieden volgens hem ‘voldoende vertrouwen’ om met de PVV in een kabinet te stappen. CU-leider Bikker begrijpt het naar eigen zeggen niet meer: ‘Ik heb nog geen enkel haakje gehoord waarom de rechtsstaat volgens u nu beter wordt bewaakt dan op 10 januari.’ Omtzigt: ‘Wij zijn er zelf bij wanneer we afspraken maken.’
Op de vraag van Henri Bontebal (CDA) of Omtzigt niet ‘doodsbang’ is dat hij over tien jaar moet concluderen dat hij een ‘afslag heeft genomen in de politiek waar hij spijt van heeft’, zegt Omtzigt: ‘Er zijn meer kabinetten waar ik steun aan gegeven heb, waar ik niet met trots op terugkijk, zoals ook het kabinet-Rutte I.’ Dat kabinet steunde Omtzigt vanuit de Tweede Kamer als CDA-Kamerlid.
Natalie Righton
VVD-leider Dilan Yesilgöz heeft woensdag tijdens het formatiedebat in de Tweede Kamer gewaarschuwd dat de onderhandelingen van PVV, VVD, NSC en BBB over een gezamenlijk landsbestuur zijn aanbeland op een cruciaal punt.
‘Dit is misschien wel de laatste kans op centrum-rechts kabinet’, zegt Yesilgöz. Volgens de VVD-leider zijn ‘de ego’s opzijgezet’ om tot een gezamenlijk landsbestuur te komen. ‘De verschillen tussen de vier partijen zijn niet klein’, geeft zij toe. ‘Maar gelukkig is de wil om dit te laten slagen groot. We hoeven niet met elkaar te trouwen, we moeten met elkaar samenwerken.’
De vier partijen blijken onder meer naar elkaar toe te trekken vanwege een gezamenlijke afkeer van de komst van een kabinet onder leiding van GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans. ‘Als de poging van deze partijen mislukt, rolt de bal gewoon naar de heer Timmermans’, zegt Yesilgöz.
De VVD-leider blijft vaag over de reden waarom Wilders geen premier mag worden in het aankomende kabinet. ‘Vanuit ons was er niet bij voorbaat een blokkade, maar ook niet bij voorbaat een akkoord.’ Yesilgöz herhaalt vervolgens meerdere malen dat het een ‘gezamenlijk besluit’ was om ‘met zijn vieren in de Kamer te blijven zitten’. Volgens haar is deze keuze nodig om een toekomstig extraparlementair kabinet te doen slagen. ‘Het is in goed overleg gegaan’, aldus Yesilgöz.
Natalie Righton
GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans heeft woensdag tijdens het formatiedebat in de Kamer een dringend beroep gedaan op VVD, NSC en BBB om niet met de PVV te gaan regeren. ‘Voor het eerst in de parlementaire geschiedenis komt een radicaal-rechtse partij aan de macht.’
Volgens Timmermans kan de PVV-leider Geert Wilders niet verweten worden dat hij ernaar streeft om in het landsbestuur te komen, maar andere partijen wel: ‘Hebben Omtzigt, Yesilgöz en Van der Plas er wel goed over nagedacht dat radicaal-rechts aan de macht komt?’ Timmermans citeert voormalig CDA-minister Ernst Hirsch Ballin, die in 2010 al over een samenwerking met Wilders concludeerde: ‘Doe dit ons land niet aan’.
Timmermans stelt dat het geen verschil maakt of Wilders premier wordt of als fractievoorzitter in de Tweede Kamer blijft zitten. ‘De werkelijke macht zal vanuit dat bankje daar komen’, zei de GL-PvdA-leider wijzend op de zetel van de PVV-leider. ‘Het maakt niet uit waar Wilders zit, het wordt het kabinet-Wilders, zelfs als het niet zo heet.’
Natalie Righton
PVV-leider Geert Wilders heeft tijdens het Kamerdebat over de kabinetsformatie aan zijn kiezers beloofd dat hij ooit nog premier zal worden. ‘Ik zeg tegen mensen: ik zal nog een keer minister-president worden. Niet vandaag, niet morgen, maar ik zal het worden.’
Vorige week werd bekend dat Wilders het Torentje ditmaal aan zich voorbij zal laten gaan om een rechts kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB mogelijk te maken. ‘Toen bleek dat er onvoldoende draagvlak was’ bij de andere partijen om Wilders premier te laten worden in dit kabinet, heeft de PVV-leider zich daar naar eigen zeggen ‘bij neergelegd’.
‘De liefde voor mijn land is groter en belangrijker dan mijn eigen positie. Daarom gaan wij nu door’, zegt Wilders. Hij wil per se dat er een rechts kabinet komt om meer bestaanszekerheid, betere zorg en minder migratie te realiseren. ‘Ik betaal het ultieme politieke offer’, zegt Wilders over zijn besluit om het premierschap niet op te eisen zodat dit rechtse kabinet er kan komen.
Wie wel de premier gaat worden in het aankomende kabinet en wat diens profiel moet zijn, is vooralsnog onduidelijk. Dat gaat volgens Wilders in de volgende onderhandelingsfase bepaald worden.
Natalie Righton
De formatie gaat de volgende ronde in met twee informateurs. Oud-SGP-Kamerlid Elbert Dijkgraaf en lid van de Raad van State Richard van Zwol (CDA) gaan de inhoudelijke onderhandelingen tussen PVV, VVD, NSC en BBB de komende weken begeleiden. Met Dijkgraaf en Van Zwol kiest Geert Wilders (PVV) opnieuw voor informateurs van buiten zijn eigen partij.
Dijkgraaf zat van 2010 tot 2018 namens de SGP in de Tweede Kamer met Financiën als belangrijkste portefeuille. Hij is momenteel hoogleraar Empirische Economie van de publieke sector aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam.
Met Van Zwol als tweede informateur kiest Wilders voor een ervaren ambtenaar van CDA-huize. Van Zwol is momenteel werkzaam bij de Raad van State en schreef onlangs mee aan het rapport van de staatscommissie Demografische Ontwikkelingen.
Avinash Bhikhie
Om 10.15 uur begint in de Tweede Kamer het debat over het eindverslag van informateur Kim Putters, die de vier onderhandelende partijen adviseert om een ‘programkabinet’ te vormen.
De Kamer zal Geert Wilders (PVV), Dilan Yesilgöz (VVD), Pieter Omtzigt (NSC) en Caroline van der Plas (BBB) vragen wat een ‘programkabinet’ precies inhoudt en hoe ver de onderhandelingen zijn gevorderd.
Ook wijst de Kamer een nieuwe informateur aan, die in de volgende onderhandelingsronde inhoudelijke gesprekken zal gaan voeren.
PVV, VVD, NSC en BBB kunnen in de volgende formatiefase de inhoudelijke onderhandelingen starten die moeten leiden tot een zogeheten ‘programkabinet’. Deze extraparlementaire variant is de enige constructie die nog kan leiden tot een nieuw kabinet. Dat blijkt uit de presentatie van het eindverslag van afzwaaiend informateur Kim Putters.
Putters kreeg als belangrijkste taak mee te inventariseren welke kabinetsvormen tot de mogelijkheden behoren en met een uitleg te komen van wat een extraparlementair kabinet precies behelst. Uit de gespreksrondes die Putters had met de fractievoorzitters is gebleken dat een klassiek meerderheidskabinet is uitgesloten en er onvoldoende steun is voor een minderheidsvariant. De vier onderhandelende partijen willen wel verder praten over een extraparlementaire variant.
Eén heldere definitie voor extraparlementair heeft Putters niet gevonden. Het door hem voorgestelde programkabinet ziet hij als een variant op deze vorm. Volgens Putters verschilt deze variant op een aantal terreinen van de regeringsvormen die we in Nederland gewend zijn.
Allereerst zullen alle fractieleiders in de Kamer blijven. Zij schrijven een beknopt hoofdlijnenakkoord. De bewindspersonen tekenen het beleid vervolgens gedetailleerd uit in een regeerprogramma. Tot slot is het de bedoeling dat de ministersploeg wordt samengesteld door mensen van binnen en buiten de politiek.
Putters wilde niet op de vraag ingaan of alle vier partijen ook bereid zijn zelf ministers te leveren. De VVD wil alleen in een extraparlementair kabinet als NSC dat ook doet, terwijl Pieter Omtzigt heeft gezegd ‘in principe’ geen bewindspersonen te leveren in een kabinet waar de PVV deel van uitmaakt.
Voordat het zo ver is, moeten de onderhandelaars nog een hoop hobbels nemen, om te beginnen bij de inhoud. De partijen zijn overeengekomen te werken aan een hoofdlijnenakkoord op uiteindelijk tien thema’s, variërend van visserij tot rechtsstaat.
Avinash Bhikhie
Volgens Pieter Omtzigt had Geert Wilders wel premier kunnen worden van een minderheidskabinet van PVV, VVD en BBB. Zijn partij NSC zou bereid zijn geweest om een dergelijk kabinet als gedoger mogelijk te maken.
Omtzigt bestrijdt daarmee de lezing van Wilders die donderdag zei dat één partij zijn premierschap heeft tegengehouden. De PVV-leider noemde dat ‘ondemocratisch’, ‘unfair’ en ‘staatsrechtelijk onjuist’.
Wilders noemde de naam van NSC niet als grootste struikelblok, maar het is voor iedereen duidelijk dat de PVV-leider doelde op de partij van Omtzigt. De BBB vond het volgens Wilders ‘prima’ dat hij premier zou worden. Een andere partij zou er ‘niet voor zijn gaan liggen’. Daarmee doelde hij op de VVD.
Volgens Pieter Omtzigt is het uitblijven van een premierschap van Wilders vooral het gevolg van de keuze voor een extraparlementair kabinet. ‘Daarbij hoort dat de partijleiders in de Kamer blijven.’
Omtzigt gaf al bij de aanstelling van Kim Putters als informateur aan dat hij een voorkeur had voor een minderheidskabinet van PVV, VVD en BBB. NSC zou bereid zijn geweest om een gedoogakkoord te sluiten om dat mogelijk te maken.
Die variant is niet doorgegaan, omdat de VVD niets voelde voor zo’n minderheidskabinet met twee bestuurlijk onervaren partijen, PVV en BBB. De liberalen wilden liever een extraparlementair kabinet, waarbij ook NSC betrokken was.
Dat Omtzigt en Wilders nu weer bakkeleien over de reden waarom de PVV-leider uit het Torentje is gebleven, geeft aan dat de verhoudingen tussen de vier rechtse partijen nog allerminst in rustiger vaarwater zijn gekomen.
Frank Hendrickx
‘Pijnlijk’, ‘onrechtvaardig’ en ‘staatsrechtelijk onjuist’: PVV-leider Geert Wilders deed donderdagochtend geen enkele moeite zijn frustratie en teleurstelling over het misgrijpen van het premierschap te verbergen. Woensdag werd bekend dat hij het Torentje aan een ander moet laten om de onderhandelingen over de vorming van een rechts extraparlementair kabinet te kunnen beginnen.
Met veel plezier doet Wilders dat niet. ‘We zijn de grootste partij geworden, dus ik vind ook dat ik premier had moeten worden’, zei hij tegen de pers. ‘Dat heb ik aan de onderhandelingstafel ook gezegd; dat het niet van je afgepakt kan worden.’ Volgens Wilders zei alleen BBB een ‘volmondig ja’ op de vraag of de radicaal-rechtse PVV-voorman naar het Torentje mocht.
Die steun kreeg hij niet van de VVD en NSC. Een van deze partijen maakte hem duidelijk hem ‘liever niet’ als premier te zien, maar zou er ook niet voor gaan liggen. ‘En er was een partij die, in deze extraparlementaire vorm, zei: geen sprake van.’ Het is aannemelijk dat het principiële ‘nee’ van Omtzigt afkomstig is geweest. De NSC-leider is vanaf het begin van de formatie kritisch geweest over de anti-rechtsstatelijke plannen en uitingen van Wilders.
Zonder de steun van de VVD en NSC heeft Wilders daarom geconcludeerd dat de enige manier om de formatie te redden inhoudt dat hij een stap terug moet doen. De gang van zaken noemt hij ‘ondemocratisch’ en ‘unfair’, mede omdat zijn kiezers hem wél in het Torentje hadden gezien.
Hoewel het zeer ongebruikelijk is dat de winnaar van de verkiezingen geen premier wordt, is het niet zonder precedent. Nederland kent geen verkiezingen waar een premier gekozen wordt. In 1977 werd de PvdA onder leiding van Joop den Uyl de grootste, maar de partij kon niet voorkomen dat CDA’er Dries van Agt met de steun van de VVD het premierschap opeiste. In 1982 werd de PvdA opnieuw de grootste, maar opnieuw hielden CDA en VVD de winnaar van de verkiezingen uit het Torentje.
Later vanmiddag presenteert informateur Putters zijn eindverslag. Daarin zal staan dat de vier partijen de volgende stap in de formatie kunnen zetten en inhoudelijke onderhandelingen over de vorming van een extraparlementair kabinet kunnen starten. Alle vier de fractieleiders zullen in deze constructie plaatsnemen in de Kamer.
Avinash Bhikhie
Video wordt geladen...
Als PVV, VVD, NSC en BBB er in slagen de komende tijd een rechts kabinet tot stand te brengen, zal Geert Wilders afzien van het premierschap. Net als Dilan Yesilgöz, Pieter Omtzigt en Caroline van der Plas blijft de PVV-leider dan als fractievoorzitter in de Tweede Kamer.
Lees het volledige bericht hier.
Er zijn nog geen afspraken gemaakt over een nieuw gezamenlijk kabinet van PVV, VVD, NSC en BBB. Het is nog allerminst zeker of NSC-leider Pieter Omtzigt weer om tafel wil om te praten over de komst van zo’n rechts kabinet.
Betrokkenen bij de kabinetsformatie ontkennen donderdagavond tegenover de Volkskrant stellig dat er sprake zou zijn van een doorbraak, zoals onder meer de NOS heeft gemeld.
Informateur Kim Putters verklaart dat de berichten over een aanstaand kabinet ‘onjuist’ zijn. Volgens hem is de conclusie nog niet te trekken dat de vier partijen met elkaar door willen gaan, omdat ‘de gesprekken met PVV, VVD, NSC en BBB nog gaande’ zijn.
Zowel NSC-leider Pieter Omtzigt als PVV-leider Geert Wilders is het daarmee eens; zij deelden het bericht van Putters donderdagavond op hun socialemedia-kanalen. Ook BBB en VVD willen niet bevestigen dat er sprake zou zijn van een doorbraak.
De kabinetsformatie verloopt stroef. Met name NSC-leider Omtzigt heeft meerdere malen te kennen gegeven niet in een meerderheids- of minderheidskabinet met de PVV te willen stappen, omdat hij problemen heeft met de anti-rechtsstatelijke principes van de PVV.
Wel toont Omtzigt zich bereid om te praten over lossere samenwerkingsvormen, zoals een gedoogconstructie of een extraparlementair kabinet. Onder leiding van informateur Putters wordt momenteel over meerdere kabinetsvormen gesproken, inclusief de voorwaarden die elk van de partijen daaraan zou willen stellen.
Over de vorm van een eventueel gezamenlijk kabinet is het viertal het dus nog niet eens. Het is de bedoeling dat de vier partijen begin volgende week weer bij elkaar komen om verder te praten over de opties.
Informateur Putters zal daarna, uiterlijk volgende week donderdag, een eindverslag uitbrengen.
Natalie Righton en Avinash Bhikhie
Informateur Kim Putters praat vandaag met partijleiders van PVV, VVD, NSC en BBB over de mogelijke vorming van een nieuw kabinet. De partijleiders worden in koppels ontvangen.
VVD-leiders Dilan Yesilgöz en NSC-voorman Pieter Omtzigt worden ’s middags samen verwacht, Geert Wilders (PVV) en Caroline van der Plas (BBB) volgen aan het begin van de avond.
De VVD en NSC zijn nog altijd niet bepaald happig om samen te werken met de PVV. Omtzigt heeft de laatste dagen meermaals gezegd dat hij bereid is om een rechts kabinet te steunen als gedoogpartner, terwijl de VVD alleen wil meeregeren als NSC dat ook doet. Bovendien heeft Yesilgöz de voorkeur uitgesproken voor een extraparlementair kabinet.
De inmiddels al ruim drie maanden durende formatiegesprekken tussen PVV, VVD, NSC en BBB lijken daarmee weer vastgelopen. Vorige week zei Wilders na een gesprek met informateur Putters nog niet naar andere partijen te kijken.
Het uur van de waarheid nadert voor Yesilgöz: komt er een avontuur met de PVV of niet? Lees de analyse van onze politiek verslaggever Frank Hendrickx: De schijnwerpers richten zich op Yesilgöz, maar veel ruimte om te manoeuvreren heeft ze niet
Tom Kieft
VVD-leider Dilan Yesilgöz wil nog niet ingaan op het aanbod van Pieter Omtzigt (NSC) om een minderheidskabinet bestaande uit PVV, VVD en BBB te gedogen. ‘Ik ga niet hier voor de camera puzzelen’, zei Yesilgöz donderdag na afloop van haar gesprek met informateur Kim Putters.
Omtzigt liet woensdag na zijn gesprek met informateur Putters weten zich te willen committeren aan een gedoogakkoord dat een rechts kabinet mogelijk kan maken. Voorwaarde is dan wel dat de vier partijen duidelijke afspraken maken over de thema’s die in dat gedoogakkoord komen en de partijen moeten het er inhoudelijk ook nog over eens worden. Omtzigt wilde woensdag nog niet uitwijden over hoe hij dat proces voor zich ziet. ‘Dit is hoever ik tot nu toe bereid ben om het te zeggen. En daar heb ik goed over nagedacht’, zei hij hier gister over.
De zet van Omtzigt vereist wel dat de VVD opnieuw van positie moet veranderen. Yesilgoz liet in de campagne weten niet in een kabinet te stappen dat geleid wordt door Geert Wilders, na de verkiezingen kroop zij in de gedoogrol en na forse kritiek vanuit de achterban veranderde ze opnieuw van standpunt: de VVD is bereid in een kabinet te stappen, maar dan alleen in een extraparlementaire variant én NSC moet daaraan meedoen.
Vooralsnog lijkt Yesilgöz op dit moment niet bereid voor de schermen in te gaan op de geste van Omtzigt, maar ze sloot ook niet uit dat de VVD helemaal niets ziet in een gedoogakkoord met NSC. ‘Voor mij is het belangrijkste dat we onderzoeken wat wel kan, in plaats van dat we allemaal naar elkaar staren en ingewikkeld doen of het allemaal niet kan.’
Ook de stelligheid waarmee ze voor de verkiezingen ‘nee’ zei tegen een kabinet met premier Wilders in het Torentje is er van af. ‘Hij heeft 37 zetels’, aldus de VVD-leider. ‘Het zou kunnen. Maar het zou ook niet kunnen. Het hangt ervan af wat voor vorm het kabinet heeft. En daar gaan deze gesprekken over.’
Avinash Bhikhie
PVV-leider Geert Wilders wil nog steeds graag met andere partijen onderhandelen over steun aan Oekraïne. De mogelijke verwarring die hierover zou zijn ontstaan, vindt hij niet logisch. Dat heeft Wilders woensdag gezegd voorafgaand aan een gesprek over de kabinetsformatie met informateur Kim Putters.
Wilders noemt het ‘logisch’ dat zijn Eerste Kamerfractie dinsdag vasthield aan de oude PVV-lijn door tegen extra steun aan Oekraïne te stemmen, omdat de onderhandelingen met andere formerende partijen over een nieuw, gezamenlijk standpunt nou eenmaal nog niet hebben plaatsgevonden. 'Mijn handreiking was dat wij willen praten over andere vormen van steun. Maar er is nog geen gesprek geweest’, zei Wilders woensdag.
Voorlopig blijft het dus nog bij woorden en nog niet bij daden, gaf Wilders toe. 'Woorden, ja. En de uitnodiging om daarover te gaan praten dus. Dat is een belangrijke opening die wij hebben gegeven omdat we graag willen dat er snel een rechts kabinet komt. Als we gaan onderhandelen, is dit voor ons geen taboe meer. Hoe helder wilt u het hebben?’, aldus Wilders.
De PVV-leider voerde bij het naar binnengaan van de spreekkamer over de kabinetsformatie daarnaast nogmaals de druk op NSC-leider Pieter Omtzigt op om weer aan tafel te komen om met PVV, VVD en BBB te onderhandelen over een rechts kabinet. Dat is nog belangrijker geworden, vindt Wilders, omdat hij weinig animo bij andere partijen heeft bespeurd om mee te doen aan een ‘breder extraparlementair kabinet’.
‘We zijn voor een groot deel op onszelf zijn aangewezen; de vier partijen PVV, VVD, NSC en BBB', zegt Wilders. 'Nederland smacht naar een kabinet, dus laten we dat met z'n vieren in wat voor vorm dan ook nu heel snel gaan doen.'
In reactie op de eerdere afwijzing van Omtzigt zei Wilders: ‘Ja, is ook een antwoord’. Die uitspraak is een variant op de oproep van BBB-leider Caroline van der Plas dinsdagavond bij RTL-talkshow Humberto om meer duidelijkheid van Omtzigt over een kabinetsdeelname: ‘Nee is ook een antwoord', zei Van der Plas.
Natalie Righton
De PVV-fractie in de Eerste Kamer heeft vanmiddag tegen extra Europese steun aan Oekraïne gestemd, direct nadat partijleider Wilders afgelopen weekend juist een andere toon leek aan te slaan.
De partij, die bij de verkiezingen de grootste werd, is altijd tegen financiële steun en wapenleveranties aan het land geweest en de Senaatsfractie volgt met de stemming dan ook de partijlijn. Maar afgelopen weekend suggereerde partijleider Wilders dat er bij de formatieonderhandelingen ruimte is om over de steun te onderhandelen. Hij zei toen dat over ‘iedere vorm van hulp’ te praten valt, in het licht van de moeizame formatie. De partijen waarmee Wilders het liefst wil regeren – VVD, NSC en BBB – spraken zich eerder wel allemaal uit voor meerjarige steun.
De stemming in de Eerste Kamer was nodig vanwege het onverwachte akkoord dat de Europese lidstaten begin deze maand gaven voor een steunpakket van omgerekend 50 miljard euro voor het door oorlog getroffen land. Als onderdeel van dat pakket stelt Nederland 2 miljard euro beschikbaar in de vorm van een garantie. Daarvoor moet de begroting worden aangepast, wat toestemming vereist van beide Kamers. Hoewel de PVV en FvD tegen stemden, bleek er in de senaat vandaag toch voldoende steun voor de aanpassing.
‘Nederland heeft snel een kabinet nodig. Wij tonen hiermee aan, als PVV, dat we niet alleen een verantwoordelijke partij zijn, maar ook graag zaken willen doen, dat we een kabinet willen hebben’, zei Wilders afgelopen maandag. Hij riep de andere formerende partijen op ook concessies te doen.
Partijen als D66 en GroenLinks-PvdA reageren vandaag kritisch op de stemming in de Eerste Kamer. ‘Wilders spreekt zalvende woorden over steun aan Oekraïne, maar als puntje bij paaltje komt stemt hij keihard tegen’, tweet GroenLinks-PvdA-Kamerlid Jesse Klaver. De Tweede Kamer stemt naar verwachting eind deze maand.
Twitter bericht wordt geladen...
Maartje Geels
NSC-leider Pieter Omtzigt blijft vooralsnog zwijgen over de precieze rol die hij in een toekomstig kabinet wil vervullen. ‘Ik denk dat het verstandig is dat we nu gewoon vertrouwelijke gesprekken met de informateur hebben’, aldus de NSC-leider maandag.
Omtzigt benadrukt wel dat het voor NSC ‘belangrijk is’ dat er een stabiel landsbestuur komt waardoor ‘de belangrijke problemen van Nederland opgelost kunnen worden’. In een eerdere fase heeft Omtzigt uitgesproken dat hij geen meerderheidskabinet wil vormen met verkiezingswinnaar PVV, VVD en BBB.
De NSC-leider herhaalde dat er wat hem betreft nu eerst gekeken wordt naar het vormen van een minderheidskabinet van PVV, VVD en BBB of een extraparlementair kabinet, waardoor er een ‘lossere band tussen regering en parlement’ ontstaat. Omtzigt wilde maandag echter geen vragen beantwoorden hoe hij de rol van NSC in beide varianten voor zich ziet.
Hij hintte er wel op dat er wat hem betreft snel een nieuw kabinet aan de slag gaat. ‘Het is belangrijk dat er nu eindelijk voor gezorgd gaat worden dat er een landsbestuur komt, dat de grote problemen effectief gaat aanpakken, want dat is al een tijd niet gebeurd.’ Eerder op de dag pleitten ook PVV-leider Geert Wilders en BBB-leider Caroline van der Plas er al voor om vaart te maken met het vormen van een kabinet.
Op de vraag aan Omtzigt of het dan niet tijd wordt om zelf aan de knoppen te gaan zitten, zodat er snel een kabinet is, antwoordde de NSC-leider: ‘Wat we nu nodig hebben is dat er een groep is die daar hetzelfde over denkt en dat er een manier van regeren komt die er voor zorgt dat problemen opgelost worden.’ Hij laat het ‘nu even aan een informateur om te kijken hoe dat kan gebeuren’.
Natalie Righton
BBB-leider Caroline van der Plas dringt er net zoals PVV-leider Geert Wilders op aan om ‘vaart te maken’ met de kabinetsformatie. ‘Je kan dit bijna niet meer verantwoorden naar Nederland. Als we nu weer weken gaan praten over de vorm en woordjes en over wel of niet gedogen. We moeten gewoon stappen gaan maken.’
De BBB-leider herhaalde dat haar partij voorstander is van een meerderheidskabinet. Gesprekken over zo’n kabinet met PVV, VVD, NSC en BBB sneuvelde twee weken geleden echter, omdat NSC-leider Pieter Omtzigt zich terugtrok uit de onderhandelingen.
Van der Plas hint er vandaag op dat ze hoopt dat Omtzigt inmiddels van gedachten is veranderd. ‘Misschien zijn andere partijen na deze week tot bezinning gekomen en misschien zijn ze er anders over gaan denken’, zegt de BBB-leider. ‘Ik weet niet wat Pieter deze week allemaal heeft gedaan en tot welke inzichten die is gekomen. Dat zullen we horen.’
Van der Plas benadrukt dat ze vindt dat partijleiders eraan moeten denken wat ‘het beste is’ voor de inwoners van Nederland, terwijl er allerlei 'crisissen' gaande zijn. ‘En dat betekent misschien toch iets kiezen waar je zelf wat minder als eerste voor zou hebben gekozen. Misschien geldt dat ook wel voor mij.’ Ze zegt dat ze ‘nooit te beroerd is om concessies te doen’ om nader tot elkaar te komen.
Van der Plas wilde nog niet uitgebreid ingaan op de vraag of ze desnoods bereid is om een minderheidskabinet vormen met PVV, VVD en BBB, als Omtzigt vasthoudt aan zijn ideaal om hoogstens te gedogen. Ze zegt: ‘Ik ben er heel simpel in hoor. Als je kunt gedogen, dan kun je ook in een kabinet. Ik hou er niet van dat je maximale invloed wil, met minimale verantwoordelijkheid.’ Mensen die ‘meedoen in het kabinet’ moeten wat haar betreft ‘ook bewindspersonen gaan leveren’.
Natalie Righton
PVV-leider Geert Wilders roept andere partijleiders op om ‘over hun eigen schaduw heen te springen’ zodat er snel een nieuw kabinet kan worden gevormd. De PVV-leider noemt zijn eigen voorstel van afgelopen weekeinde om alsnog te praten over militaire steun aan Oekraïne, een voorbeeld van goede wil van de PVV. Eerder was Wilders nog tegen deze steun, maar zijn beoogde formatiepartners van VVD, NSC en BBB zijn daar wél voor.
‘Nederland heeft snel een kabinet nodig. Wij willen vaart maken, dus wij bewegen ook. U heeft dat eerder gezien met de rechtsstaat- en de wetsvoorstellen die wij hebben ingetrokken of in de vrieskist hebben gezet. We willen nu praten over de mogelijkheid van steun aan de Oekraïne. En ik hoop maar dat andere partijen net zo snel zijn en dat dit beantwoord wordt. Want tot nu toe zijn wij de enige die een beweging maken’, zei Wilders voorafgaand aan zijn nieuwe gesprek met informateur Kim Putters.
Informateur Kim Putters ontvangt vandaag en morgen vrijwel alle fractievoorzitters om te horen welke kabinetsvorm hun voorkeur heeft en welke rol ze daarin zelf willen spelen. Maandag is als eerste is Wilders aan de beurt, daarna volgen Van der Plas (BBB), Timmermans (GroenLinks-PvdA), Omtzigt (NSC), Jetten (D66) en Yesilgöz (VVD). De rest volgt dinsdag.
Volgens de PVV-leider duurt de formatie tot nu toe ‘allemaal veel te lang’, zei hij vandaag. Wat hem betreft moeten andere partijen net zoals de PVV ‘gaan bewegen’ om alsnog snel tot een gezamenlijk kabinet te komen. ‘Wij tonen hiermee aan als PVV dat we niet alleen een verantwoorde partij zijn, maar ook dat we graag tot zaken willen doen. Dat we een kabinet willen hebben’, aldus Wilders.
De PVV-leider wilde niet duidelijk maken wie er volgens hem vooral moet gaan bewegen en van wie hij vooral een uitgestoken hand mist.
Wilders herhaalde verder nog dat zijn voorkeur uitgaat naar ‘een gewoon meerderheidskabinet’. Maar als dat niet kan, dan is hij ook bereid om te praten ‘over een minderheidskabinet’. Een extra parlementair kabinet heeft niet zijn voorkeur. ‘Maar ja, daar zijn we ook voor te porren als het niet anders kan. Als er maar een kabinet komt. Nederland kan niet langer tegen het wachten en het dralen’, aldus Wilders.
Natalie Righton
Ernst Kuipers heeft na weken van radiostilte eindelijk gereageerd op zijn plotse vertrek als minister van Volksgezondheid. De D66’er en zorgbestuurder wilde graag door als minister, zegt hij in een interview met NRC. Direct na de val van het kabinet in de zomer van vorig jaar kreeg hij ‘internationale aanbiedingen’, zo zegt hij in het interview. Die sloeg hij af, maar toen zijn partij D66 verloor bij de verkiezingen wist hij ‘vrij zeker dat het voorbij was’ en besloot hij voor zijn eigen kansen te gaan.
‘Als er dan een mooi aanbod komt om opnieuw elders een bijdrage te leveren aan de publieke zaak, moet je de afweging maken: blijf ik nog voor onbepaalde tijd afwachten als demissionair minister, of ga ik voor die nieuwe kans? Ik heb voor dat laatste gekozen’, zegt Kuipers.‘Ik was, met 64 jaar, ook een van de oudsten in het kabinet, dus zo heel veel tijd heb ik niet meer.’
Halverwege januari besloot Kuipers per direct te stoppen als minister, voor ‘een functie in het buitenland’. Niemand leek te weten wat die functie was, pas deze week werd bekend dat hij aan de slag gaat bij een universiteit in Singapore.
Die baan had hij nog niet binnen toen hij zijn ontslag als minister aanbood. ‘Als minister in functie kun je niet een sollicitatieprocedure ingaan, ik moest de afgelopen weken in Singapore een veelheid aan gesprekken voeren’, zegt Kuipers. ‘Dus toen ik wist dat ik hiervoor wilde gaan, wist ik ook: ik moet per direct stoppen.’ Hij heeft premier Mark Rutte en D66-vicepremier Rob Jetten ingelicht, maar kon ook hen niet zeggen om welke functie het ging.
Dylan van Bekkum
Lees ook: Bewindspersonen op banenjacht veroorzaken leegloop kabinet
Kim Putters spreekt vandaag opnieuw met kenners van de politiek en het staatsrecht over verschillende mogelijke vormen van een nieuw kabinet. De vorige week aangetreden informateur gaat daarmee door naar de zoektocht naar de juiste vorm voor het nieuwe kabinet.
Nadat NSC duidelijk maakte niet meer aan de onderhandelingstafel plaats te nemen, belandde de formatie in tussenfase, zo niet in een impasse. De Tweede Kamer vroeg Putters vorige week met alle fractievoorzitters te praten over hoe een alternatieve vorm, zoals een ‘extraparlementair kabinet’, van PVV, BBB en VVD eruit zou kunnen zien. De Kamer is deze week met voorjaarsreces, dus tot volgende week praat Putters alleen met experts over de vorming van een kabinet.
Vorige week sprak Putters onder meer voormalig (in)formateur Herman Tjeenk Willink en vicepresident van de Raad van State Thom de Graaf. Vandaag komen academici Mirko Noordegraaf, Mark Bovens (beiden Universiteit Utrecht), Arco Timmermans (Universiteit Leiden) en Claes de Vreese (Universiteit van Amsterdam) langs in Den Haag. De Vreese, een Deens politiek wetenschapper, zal Putters meer vertellen over de Deense politiek die al jaren ervaring heeft met minderheidskabinetten.
Dylan van Bekkum
Kim Putters is vandaag begonnen aan zijn eerste gespreksronde als informateur. Allereerst ging hij in gesprek met oudgedienden Herman Tjeenk Willink en Thom de Graaf.
‘Er komt altijd weer een kabinet’, stelde formatieveteraan Herman Tjeenk Willink na een overleg met Putters. ‘Als mensen willen is alles mogelijk’. Putters nam eergisteren het stokje over van Plasterk, die maandag zijn formatierapport presenteerde.
De kersverse informateur zei gisteren dat hij de komende week in gesprek wil met staatsrechtdeskundigen en alle fractievoorzitters. Herman Tjeenk Willink (PvdA) en Thom de Graaf (D66) had hij benaderd voor advies vanwege hun kennis van het staatsrecht en kabinetsformaties.
Tjeenk Willink, oud-voorzitter van de Eerste Kamer, wil de ontwikkelingen rond de formatie desgevraagd niet becommentariëren. ‘Ik vind dat je vreselijk moet oppassen als oudgediende om een oordeel te hebben over een situatie waar je niet zelf in zit’, zei hij tegen ANP. Wat hij precies met Putters heeft besproken wilde hij evenmin kwijt. Hij zei alleen dat de twee kennis over de informateursrol hebben uitgewisseld.
Putters wil de komende weken helder krijgen wat een extraparlementair kabinet precies inhoudt. Die optie ligt sinds woensdag op tafel door een ommezwaai van VVD-leider Dilan Yesilgöz. Tijdens het Kamerdebat over de formatie zei ze ‘een stap naar voren’ te willen doen en niet enkel meer een kabinet met de PVV te willen gedogen. NSC-leider Pieter Omtzigt pleit al langer voor die optie.
Ook vicepresident Thom de Graaf van de Raad van State wilde weinig kwijt over zijn gesprek met de informateur. ‘Ik wens Kim Putters heel veel succes. Dat zal hij ook wel nodig hebben.’
Maartje Geels
In Zwolle praat NSC-leider Pieter Omtzigt voor het eerst met zijn leden sinds hij vorige week wegliep uit de formatie. Het is voor Omtzigt een belangrijke test om te zien of zijn achterban zijn houding in de formatie steunt.
Wekenlang sprak NSC met PVV, VVD en BBB over de vorming van een kabinet. Vorige week dinsdag liep Omtzigt weg van de onderhandelingstafel en in het debat over de formatie woensdag bleek dat hij er voorlopig ook niet meer aan plaats zal nemen. Wel wil NSC een minderheidskabinet of ‘extraparlementair’ kabinet steunen, al was Omtzigt onduidelijk over op welke manier zijn partij dat dan zou doen.
Omtzigt liep weg na het zien van een overzicht van alle ministeries van mogelijke financiële tegenvallers, waar hij door informateur Ronald Plasterk eerder over geïnformeerd had willen worden. Uit Plasterks verslag bleek bovendien dat NSC de verschillen met de PVV op gebied van de rechtsstaat onoverbrugbaar vindt.
Kiezersonderzoeken lieten zien dat een meerderheid van de NSC-stemmers voorstander is van samenwerking met de PVV. EenVandaag meldde vorige week dat slechts 37 procent van de NSC-stemmers in het opiniepanel van het programma het eens is met het weglopen van Omtzigt.
Vanavond moet blijken hoe de leden van de partij erin staan. Behalve Omtzigt zal Kamerlid en woordvoerder financiën Eddy van Hijum aanwezig zijn in Zwolle.
Dylan van Bekkum
De nieuwe informateur Kim Putters begint pas over twee weken met de gesprekken met alle fractievoorzitters in de Tweede Kamer. Dat zei hij vanochtend op een persconferentie. Deze week spreekt hij met experts over de verschillende mogelijke vormen van een minderheidskabinet, volgende week is de Kamer met reces.
‘In het debat gisteren werd al duidelijk dat niet bij iedereen duidelijk is wat bedoeld wordt met gedogen of een extraparlementair kabinet’, zei Putters. ‘Het is van belang dat we elkaars beelden kennen.’
Vandaag spreekt hij nog met de vorige informateur Ronald Plasterk, die het dossier van de formatie zal overdragen. Morgen spreekt Putters met Herman Tjeenk Willink, die vijfmaal informateur was en boeken schreef over de bestuurscultuur, en vicepresident van de Raad van State Thom de Graaf. Volgens Putters hebben beiden ‘ veel ervaringen met vraagstukken van de democratische rechtsstaat’.
In de recesweek zegt Putters een ‘grondige analyse’ te maken van de verschillende opties. De week van 26 februari wordt volgens Putters een ‘marathonweek’ waarin alle fractievoorzitters van de Kamer worden uitgenodigd. ‘Ik verwacht dat iedereen op die uitnodiging ingaat’. GroenLinks-PvdA, de Partij voor de Dieren, Volt en Denk stemden gisteren tegen de benoeming van Putters als informateur in een ‘tussenfase’ van vier weken, GroenLinks-PvdA-leider Timmermans zei dat Putters alleen met PVV, VVD, NSC en BBB moest gaan praten.
Putters zei verrast te zijn dat Wilders hem vroeg als informateur. ‘Maar ik wil de komende vier weken een bijdrage leveren, waarbij de nadruk zal liggen bij het onderzoeken van de verschillende vormen van een mogelijk kabinet.’ De PvdA’er stopt tijdelijk met zijn werk als voorzitter van de Sociaal-Economische Raad (SER).
Dylan van Bekkum
In dit liveblog houden we het nieuws bij over de nasleep van de Tweede Kamerverkiezingen. De Kamer onderzoekt nu onder leiding van de nieuwe informateur Kim Putters of en hoe er een kabinet gevormd kan worden.
Een vorm van een minderheidskabinet met de PVV, VVD en BBB ligt voor de hand. Omtzigts NSC twijfelt aan de manier waarop de partij steun zal geven aan zo’n minderheidskabinet.
Lees hier het liveblog over het debat over de kabinetsformatie terug.
Source: Volkskrant