Rusland heeft sinds de grootschalige invasie van Oekraïne al bijna veertig keer met kernwapens gedreigd. President Vladimir Poetin deed dat voor het eerst op 27 februari 2022, een dag voor (mislukte) onderhandelingen met Oekraïne. Veertig keer - is dat niet een beetje veel?
In vakjargon heet dat gerammel met atoomwapens 'nuclear signalling', een cynische waarschuwingsdiplomatie. Dat lijkt chaotisch, maar er schuilt een soort logica in de atoomboodschappen. Daar zijn de nodige kanttekeningen bij te plaatsen.
Moskou dreigde weer eens met nucleaire hel en verdoemenis op maandag 6 mei, na opmerkingen van Frankrijk en het Verenigd Koninkrijk dat ze hun betrokkenheid bij de Oekraïneoorlog verder zullen opvoeren als Poetin niet inbindt.
De Franse president Emannuel Macron had nog eens duidelijk gemaakt dat westerse soldaten desnoods op Oekraïens grondgebied zullen opereren. Dat onderstreepte dat alle Franse toegeeflijkheid nu verleden tijd is. Ook smoorde Macron elke speculatie dat hij het misschien over boekhouders had en niet over infanteristen uit Parijs. Niet lang daarna zeiden ook officiële stemmen uit Litouwen en Estland dat er misschien binnenkort maar eens manschappen naar Oekraïne moeten worden gestuurd. Kortom, het Westen begint aan te schurken tegen de volgende Russische 'rode lijn'.
De Britse minister van Buitenlandse Zaken, David Cameron, maakte op 3 mei een einde aan het taboe op het aanvallen van doelen in Rusland met westerse wapens, zoals Britse Storm Shadow-kruisraketten. Dat deed Oekraïne soms toch al stiekem, maar dat Cameron het openlijk zei, heeft wel iets te betekenen.
Rusland reageerde woedend, met een aankondiging dat het overging tot oefeningen met tactische kernwapens. Misschien zouden er ook wel Franse en Britse doelen van de kaart worden geveegd: de totale oorlog tegen Europa. Tijdens de Russische Dag van de Overwinning op 9 mei bouwde Poetin dat dreigement uit, door het over een "nabij wereldconflict" te hebben en te verkondigen dat zijn kernwapens paraat staan. De Fransen en Britten schrokken niet erg van die taal uit Moskou. Vorige dreigementen waren ook loos alarm.
Al weet je het met Poetin nooit. Hij kent zijn klassiekers: dreigen en onberekenbaar zijn horen bij het strategische vakgebied.
Poetin en Biden werden het ooit roerend eens over één kwestie. Beide regeringsleiders gaven elkaar op 16 juni 2021 een hand in het Zwitserse Genève en zeiden in een gezamenlijke verklaring dat een kernoorlog voor niemand winbaar zou zijn. Een soort slot op elkaars deur dus. Toen Poetin desondanks op kernwapens hintte tijdens zijn veldtocht in Oekraïne, herinnerde Biden hem aan die ontmoeting en sprak hij de historische woorden: "Don't, don't, don't". Dat was in september 2022.
Binnen twee weken haalde de gepensioneerde Amerikaanse generaal en oud-CIA-directeur David Petraeus de voorpagina's. Hij verklaarde dat de VS en de NAVO alle Russische strijdkrachten in Oekraïne, op de Krim en in de Zwarte Zee zouden vernietigen (met niet-nucleaire wapens) als de Russen het in hun hoofd zouden halen nucleair te gaan. Algemeen werd aangenomen dat Petraeus de stem van het Witte Huis vertolkte: hij heeft gezag én de nodige politieke en militaire lijntjes.
De woorden van Petraeus vielen ongeveer samen met de enige rode lijn die China en India trokken, na discreet lobbywerk door Amerikaanse topdiplomaten. Beide grootmachten-in-opkomst waarschuwden dat Poetin er geen atoomoorlog van moest maken in Oekraïne. "Niet nodig", vonden Xi Jinping en Narendra Modi. De Russische minister van Buitenlandse Zaken, Sergey Lavrov, kreeg dat nog eens ingepeperd op de G7-bijeenkomst in Indonesië in november 2022. Au, dat kwam toch wel hard aan in het Kremlin.
Weer een paar maanden later, in februari 2023, verklaarde Poetin dat Rusland niet langer met de VS wilde praten over kernwapens voor de lange afstand. Een moeizame maar vrij succesvolle dialoog van precies vijftig jaar liep dood. "Jammer", antwoordde de VS, "maar we zien inmiddels met onze satellieten toch wel wat jullie uitspoken, en er is voor ons nog geen reden voor alarm."
Rusland dreigde nog wat met "onverslaanbare kernwapens", maar dat werd in het Westen niet serieus genomen. Sterker nog, de modernste versie van de westerse Patriot-luchtafweerraket bleek in mei 2023 zo'n 'onverslaanbare' hypersonische Russische Kinzhal-raket (zonder kernkop erop) te kunnen neerschieten. Er ging een kleine schokgolf door het Kremlin: dat was niet de bedoeling. Het was in Ruslands voordeel dat er te weinig Patriots in Oekraïne stonden, maar de Oekraïense lobby voor meer van die raketten schoot nu uit de startblokken.
Daarna werd het nucleaire gedreig uit Moskou minder. Wat overbleef, beperkte zich vooral tot een mogelijke atoomexplosie in het heelal, die satellieten (en dus allerlei internetverkeer en andere verbindingen) zou saboteren. Akelig, maar daar zouden de Russen zelf ook last van krijgen, dus dat dreigement was vooral rood vlees voor doemdenkers.
De Britten maakten in het voorjaar van 2023 bekend dat hun Challenger-tanks voor Oekraïne pantserdoorborende munitie met verarmd uranium meekregen. Best een stap, maar beslist geen kernwapen. Moskou was desondanks woedend. Nadat de EU ook nog eens aankondigde een miljoen artilleriegranaten aan Kyiv te willen leveren, stationeerde Poetin een aantal kernwapens bij bondgenoot Belarus.
Ook daarover haalde Washington de schouders een beetje op. De wapens stonden al in de naburige Russische enclave Kaliningrad, dus Poetins stap was eerder symbolisch dan militair belangrijk. Polen greep de gelegenheid wel aan om binnen de NAVO de discussie over kernwapens op Oost-Europese bodem nog eens aan te zwengelen. Het land wil best een bed-and-breakfast voor Amerikaanse atoomwapens openen.
In het najaar van 2023 rammelde Rusland weer eens nucleair. Het dreigde met een 'waarschuwingsbom' boven Siberië en het hervatten van echte atoomtests. De Amerikanen werden er niet warm of koud van.
Poetin werd eerder deze maand, op 7 mei, opnieuw geïnaugureerd tot president. Twee dagen later vierde Rusland de jaarlijkse Dag van de Overwinning. Stoere woorden waren nodig, en zo kregen we "onze strategische wapens staan paraat", een "nucleaire botsing" en een "nabij wereldconflict".
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen