De kerk als betekenisvolle plek die niets van je vraagt. Sober of juist uitbundig versierd, de kerk is bij uitstek de plek voor de zinzoeker, betoogt Nyncke Graafland.
Valt er nog wat te vieren met Pinksteren? Christenen vieren de geboorte van de kerk, maar we lijken nu eerder in de nadagen van het christendom te leven. ‘In vijf jaar tijd zijn er 262 kerken gesloten’, kopte de Volkskrant eind 2022. Van de 7.100 gebedshuizen in Nederland hebben ruim 1.800 kerken de afgelopen decennia een herbestemming gekregen. Een kwart van de kerken heeft niet meer de oorspronkelijke religieuze functie. De trend is duidelijk en de komende jaren zullen waarschijnlijk nog ruim duizend kerken hun deuren sluiten.
In mijn werk als directeur van de Oude en Nieuwe Kerk in Delft zie ik dagelijks vele toeristen de kerken binnenkomen. Als vanzelf nemen ze hun pet af, fluisteren of drukken snel een telefoon weg die afgaat. Er staan geen bordjes met ‘stilte aub’: de kerk zelf, het gebouw, dwingt dat blijkbaar af. Bij binnenkomst voelt de bezoeker de stem van generaties en eeuwen aan gebed, aan vreugde, twijfels, liederen en tranen.
Over de auteur
Nyncke Graafland is directeur van de Oude en Nieuwe Kerk in Delft. Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Het gebouw ademt betekenis. Dit gaat over iets wat groter is dan jezelf. Het plaatst de bezoeker in perspectief. Letterlijk nog wel, want je voelt je nogal klein tussen al die gewelven en pilaren. En ook figuurlijk sta je als een enkeling in het perspectief van generaties aan zoekers, bidders en gelovigen.
Achter in de Nieuwe Kerk staat een kaarsentafel. Enigszins ongebruikelijk in een protestantse kerk, want dat is van oudsher meer iets voor de katholieken. Als we er niet te veel aandacht aan geven, staat het kerkbestuur de tafel oogluikend toe. Bij de kaarsen ligt een gebedenboek. Gasten laten hier de namen achter van mensen die ze missen of schrijven een hartekreet op, een gebed om hulp. Als ik die lees, denk ik steeds vaker dat we aan dit stuk van de kerk veel meer aandacht moeten geven. Jonge mensen die hier in een kerk grote vragen opschrijven. Soms staat er zelfs een rij. Op welke plek in de openbare ruimte kun je dit nog steeds zo vrij doen? Welke andere plekken lenen zich daar als vanzelf voor, zoals een kerk dat doet?
Dat de kerken hiervoor beschikbaar blijven is niet vanzelfsprekend. Voor veel monumentale stads- en dorpskerken zijn de kosten van de gebouwen een zware last. Restauraties, verduurzaming, het geschikt houden voor gebruik. De kosten moeten worden opgebracht door kerkgenootschappen of door de gebouwen te verhuren voor congressen, gala’s en concerten.
Evenementen die bij uitstek passen in een kerk, zoals een Evensong door een Engels jongenskoor of een lichtjesavond om nabestaanden te herdenken, worden verdrongen door het plaatselijke mkb, die de kerk voor veel geld afhuurt voor zijn jaarlijkse diner. Dat de kerkgenootschappen daarbij steeds kleiner worden geeft ook aan dat de kerk in haar huidige vorm haar langste tijd heeft gehad.
Dat steeds meer kerkgebouwen hierdoor hun deuren moeten sluiten of niet meer in hun originele functie beschikbaar zijn, is niet alleen jammer, maar een serieus probleem voor de hele samenleving. Het herbestemmen en verhuren van monumentale kerken levert misschien mooie boekwinkels en evenementen op, maar het ontneemt ons plekken van bezinning waar de stemmen van anderen nog klinken.
We zoeken naar zingeving op yogareisjes op Bali en op ayahuascatrips op een festival, en we denken dat onze vragen zo bijzonder zijn. En al zijn er ook in de literatuur of in een goede trip wel eens antwoorden te vinden, je kunt ook gewoon in een oude kerk gaan zitten en die vraag laten bestaan.
Kerkgebouwen met hun bijzondere architectuur, met hun lichtinval, hun hoogte, hun soberheid of juist hun uitbundige versiering zijn bij uitstek de plek voor de zinzoeker. Een plek om de vragen te laten hangen. Misschien zelfs zonder antwoorden te vinden. Juist in een geseculariseerde samenleving waarin het christendom een andere plek heeft gekregen. De kerk als betekenisvolle plek die niets van je vraagt. De deuren van die gebouwen sluiten is het verstommen van stemmen, van wijsheid, van dat wat groter is dan wijzelf. En we zouden die stemmen nog wel eens heel hard nodig kunnen hebben.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant