Geert Wilders keert met het naderende aantreden van een extraparlementair kabinet terug in het centrum van de macht. Het afgelopen jaar profiteerde hij van de zwakte van zijn tegenstanders. Slaagt hij er nu ook in de kracht van zijn eigen partij te versterken?
De PVV was er snel uit woensdagavond. Na een uur of twee kwam Geert Wilders al naar buiten met de mededeling dat de 36 andere PVV-Kamerleden zijn onderhandelingsakkoord omarmden. ‘De fractie is unaniem heel blij en tevreden’, aldus Wilders. De veel kleinere fracties van BBB, NSC en VVD hadden toen nog volop intern overleg nodig.
Zeker de geplaagde Dilan Yesilgöz, die uren nodig had om haar partijgenoten te overtuigen, zal er wellicht met enige jaloezie naar hebben gekeken. Toch verraadt het snelheidsrecord waarmee de PVV-fractie akkoord ging met de door Wilders bereikte afspraken ook een zwakte. Bij ‘de grootste regeringspartij van Nederland’, zoals de PVV-voorman nu steevast zegt, draait nog altijd veel om één man.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever en onderzoeksjournalist van de Volkskrant.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
De kwetsbaarheid van de eenmansstructuur viel de afgelopen maanden onmogelijk te maskeren. Wilders had verkenners en informateurs van de PvdA, CDA en SGP nodig om zijn coalitie voor elkaar te krijgen. Zelfs met ongekend veel dubbelfuncties is de personele capaciteit van de partij nu maximaal opgerekt. Voor de Europese verkiezingen moest de PVV op zoek naar medewerkers van andere rechts-radicale partijen in Brussel om de lijst vol te krijgen. Slechts een beperkt aantal PVV-Kamerleden kan doorschuiven naar het kabinet, omdat de lijst bijna is uitgeput.
Wilders zei graag premier te willen worden, maar nu dat niet doorgaat, blijft de PVV een enorme stresstest bespaard. Zelfs binnen de partij geloofde lang niet iedereen dat de onervaren fractie zonder Wilders’ leiding overeind kan blijven.
De vorming van een extraparlementair kabinet, waarbij de partijleiders in de Tweede Kamer blijven, biedt Wilders de kans om de slagkracht van de PVV te versterken. Hij zal nu op zoek moeten naar mensen met ervaring en statuur die voor de PVV aan de slag gaan, iets wat hij sinds de oprichting van de partij in 2006 altijd heeft nagelaten. Wat helpt, is dat de partij nu ook iets te bieden heeft: mooie functies in het landsbestuur. Beoogd premier Ronald Plasterk heeft zich er als eerste door laten verleiden.
De vraag is vooral of de PVV dergelijke mensen ook voor een langere termijn aan zich weet te binden. Tot dusver kon er weinig groeien in Wilders’ schaduw. PVV’ers met eigen opvattingen en aspiraties, zoals Hero Brinkman, Richard de Mos of Harm Beertema werden rücksichtslos op een zijspoor gezet. ‘Bij ons draait alles om de grote smurf’, merkte PVV-Kamerlid Dion Graus al eens op.
Voor de potentiële nieuwe aanwas zal dat geen al te aanlokkelijk perspectief zijn, hoe zeer het pluche ook lonkt. Mensen met ervaring en capaciteiten willen in de regel niet bij een beweging zitten waar je altijd ‘unaniem enthousiast’ moet zijn over alle plannen van de voorman.
Kan de 60-jarige Wilders zijn eigen leiderschapsstijl nog veranderen? (Ex-)PVV’ers hebben lang geloofd dat hun partijleider karakterologisch niet in staat is te delegeren en de PVV uit te bouwen tot een serieuze organisatie, maar ze konden zich ook niet voorstellen dat hij zijn strijd tegen de islam ‘in de ijskast’ zou parkeren, al dat niet tijdelijk.
Ook zijn tegenstanders zullen met enige vrees vaststellen dat de PVV-leider sinds de val van Rutte IV opvallend flexibel en doeltreffend te werk is gegaan. Eerst gooide hij zijn meest controversiële anti–islamstandpunten overboord om de verkiezingen te winnen, met dank ook aan de weinig overtuigende concurrentie. Daarna wist hij maandenlang voldoende tact aan de dag te leggen om VVD, NSC en BBB over te halen met hem in zee te gaan. Het taboe op samenwerking met de PVV is daarmee voorlopig geslecht. De volgende stap is een volwaardig kabinet met Wilders als premier.
Wie durft dat nu nog uit te sluiten? Wilders zal als geen ander zien hoe kwetsbaar zijn potentiële rivalen – Frans Timmermans, Dilan Yesilgöz, Pieter Omtzigt, Caroline van der Plas – nu ogen. Moeten zij hem van een volgende verkiezingswinst afhouden? Als het extraparlementaire kabinet sneuvelt, heeft Wilders voorlopig de beste kaarten bij een eventuele volgende campagne. Als het overeind blijft, groeit zijn statuur als volwaardige regeringspartner.
De vraag is de komende jaren vooral of de organisatie van de PVV gaat normaliseren. Als Wilders in staat is meer mensen met bestuurlijke kwaliteiten om zich heen te verzamelen, mag hij hopen dat het aantreden van een extraparlementair kabinet de opmaat is naar meer. Zijn concurrenten zullen hopen op het omgekeerde. Als de PVV er niet in slaagt om goede mensen te rekruteren en organisatorisch bezwijkt onder de regeringsverantwoordelijkheid, kan de ontnuchtering bij de kiezers ook al weer snel toeslaan.
Wilders is er in minder dan een jaar tijd in geslaagd om vanuit een totaal politiek isolement terug te keren naar het centrum van de macht. De komende jaren bepalen hoe bestendig die doorbraak is.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant