De situatie in de Nederlandse asielopvang is zo nijpend dat er een asielcrisis moet worden uitgeroepen, vinden PVV, VVD, NSC en BBB. In hun redenering mag je dan afwijken van de regels en bijvoorbeeld een asielstop invoeren of de opvang versoberen.
Maar het uitroepen van zo'n crisis kan helemaal niet, zeggen experts. "Dat kan alleen als er sprake is van overmacht waar je als land geen invloed op hebt. Dat is nu niet het geval", zegt Karin Geuijen, bestuurskundige aan de Universiteit Utrecht en gespecialiseerd in migratiebeleid.
De Tweede Kamerfractie van de VVD heeft in 2022 ook al eens aan het kabinet gevraagd of ze de opvangsituatie in Nederland niet als officiële crisis kunnen bestempelen. Nee, was toen het antwoord. Dat kan alleen als er sprake is van een "buitengewone situatie", zoals een oorlog of natuurramp.
"We weten al heel lang dat er sprake is van een opvang- en woningcrisis, niet van een externe crisis", zegt Geuijen. "En het gevolg daarvan is dat als je dit toch gaat doen, je door de rechter wordt teruggefloten."
Ook Viola Bex-Reimert, hoofddocent migratierecht aan de Universiteit Utrecht, ziet niet voor zich dat het uitroepen van een crisis juridisch standhoudt. "We hebben het zelf gewoon niet op orde. De verstopte asielketen is ook het gevolg van falend beleid van vorige kabinetten."
Wie een blik werpt op de asielplannen voor het nieuwe kabinet ziet al snel dat ze vooral een afschrikwekkend effect moeten hebben. PVV, VVD, NSC en BBB hopen dat er daardoor minder asielzoekers naar Nederland komen.
Versoberde opvang is zo'n maatregel. Maar Geuijen verwacht dat dit niet veel effect zal hebben, omdat uit onderzoek blijkt dat fijne opvang geen aanzuigende werking heeft. Mensen komen omdat ze zoeken naar veiligheid en kiezen onder meer een land uit op basis van hun sociale netwerk. "Je gaat niet naar een land toe met het idee 'dan zit ik anderhalf jaar in een fijne opvang'", aldus Geuijen.
Strengere regels hebben ook niet heel veel invloed op de beweegredenen voor mensen om te vluchten, benadrukken Geuijen en Bex-Reimert. "De instroom fluctueert altijd. Je kan niet reguleren wat er gebeurt in de wereld", zegt Bex-Reimert.
Migratie beperken heeft mogelijk meer kans op slagen op Europees niveau. Het nieuwe pact dat de EU-lidstaten dit jaar sloten zou wel kunnen leiden tot minder asielzoekers. Mensen die geen kans maken op asiel worden namelijk tegengehouden bij de grenzen. Die regels gaan alleen wel pas over twee jaar in.
Maar stel dat asielzoekers zich toch laten afschrikken door het beleid, dan heeft dat dus ook gevolgen voor de mensen die wel 'terecht' asiel aanvragen. "Dat vind ik heel verontrustend", aldus Geuijen, die erop wijst dat de afgelopen jaren meer dan 80 procent van de asielzoekers in Nederland mocht blijven en dus terecht asiel aanvroeg. "Met zo'n algemene inzet op afschrikken breng je echte vluchtelingen in gevaar omdat die hier geen bescherming meer kunnen krijgen."
Ook Bex-Reimert maakt zich zorgen. "Ik mis de gedachte waarom er zoiets als asiel bestaat. Wat als wij ooit in een situatie komen dat je moet vluchten?"
Bovendien kan het leiden tot "een race to the bottom", denkt Bex-Reimert. Als asielzoekers vanwege het Nederlandse beleid naar een ander land gaan, kan dat land besluiten om nóg strengere regels te maken. "Je moet elkaar geen vliegen afvangen."
Veel plannen zullen uiteindelijk bij de rechter belanden, verwachten Geuijen en Bex-Reimert. "Als rechters en de Raad van State oordelen dat het geen crisis is, dan kan het ook niet, dan houdt het ook op", zei VVD-leider Dilan Yesilgöz zelf over het plan om een asielcrisis uit te roepen, op de dag van de presentatie.
Bex-Reimert vreest dat dit mogelijk zal leiden tot een sentiment in het land van "waar bemoeien die vervelende rechters zich mee?" Zorgelijk, vindt ze. "We hebben er zelf voor gekozen om ons aan te sluiten bij de EU en we hebben zelf wetten gemaakt. De rechter toetst dit gewoon."
Priscilla schrijft over de grote politieke ontwikkelingen. In Den Haag volgt zij dossiers zoals de formatie, wonen en migratie. Lees meer verhalen van Priscilla.
Sanne volgt voor NU.nl grote binnenlandse thema's, zoals zorg en asiel.
Source: Nu.nl algemeen