De eindexamens in het voortgezet onderwijs zijn van start. De Volkskrant doet de komende weken verslag. Filosoof en podcastmaker Martha Claeys buigt zich over het havo-eindexamen Filosofie.
Het havo-examen filosofie begint met een verhaal over verkiezingen op een Chinese basisschool. Een mooie en tastbare casus, vindt filosoof Martha Claeys. ‘Filosofie kan soms abstract of stoffig blijven. Met dit verhaal geven ze meteen de boodschap aan leerlingen: filosofie zit overal.’
Nooit eerder boog de Vlaamse Claeys zich over een eindexamen filosofie. In België bestond er in haar middelbare schooltijd nog geen vak filosofie. Inmiddels is ze expert: onlangs won ze de Socratesbeker met het boek ‘Trots, de filosofie van een emotie’, en ze maakt de filosofische podcast Kluwen.
‘Ik ben erg onder de indruk van de lengte van dit examen. En leerlingen moeten over een breed scala aan thema’s kunnen argumenteren.’ Toch denkt ze dat de examenstof diverser had gekund. ‘Je merkt dat de opstellers zoeken naar een evenwichtige canon. Naast de traditionele denkers als Mill, Rousseau en Tocqueville voeren ze de minder bekende vrouw Amy Gutmann op.’
Claeys vindt dat ze daar kansen hebben laten liggen: er worden vooral denkers aangevoerd die zelf vanuit een dominante West-Europese en Amerikaanse traditie schrijven. ‘Als het over verzet gaat in een democratie, heeft de Amerikaanse Anna J. Cooper in het kader van de burgerrechtenbeweging heel interessante dingen geschreven. Nu wordt Aristoteles opgevoerd. Hij had heel hoogdravende ideeën over democratie, maar sloot iedereen die slaaf was ervan uit.’
Ook de kwesties over moed en verzet hadden voor haar actueler en concreter gekund. ‘Mag je de A12 bezetten en soep gooien over een schilderij om een politiek punt te maken? Dat heeft heel veel met onze opvatting over de democratie te maken.’
Claeys vond het grappig om te merken dat veel van haar kritiek tijdens het examen werd opgelost. ‘Bij de vragen over dieren en democratie dacht ik: stel nou de vraag of we als burger met alle levende wezens rekening moeten houden. Toen kwam dat naar voren in de volgende opdracht. Ze zoeken daarmee de grenzen op van het klassieke idee van de democratie, heel interessant.’
Het examen stemt haar hoopvol. ‘De vragen zitten dicht op de huid van de maatschappij. Als de leerlingen deze inhoud begrijpen, kunnen ze echt iets zinnigs zeggen over de samenleving zoals die vandaag de dag is. Daar gaat het uiteindelijk om.’
TIP VOOR EXAMEN ENGELS
Dinsdag maken alle havoleerlingen het examen Engels. ‘Zoek niet gelijk een woord op als je het niet kent’, tipt docent Engels Ismail Aghzanay, die in 2021 tot ‘leraar van het jaar’ werd bekroond. Dat kost volgens hem onnodig veel tijd. ‘Meestal is de betekenis niet nodig om de vragen goed te beantwoorden. Het beste is om rustig verder te lezen, dan snap je meestal de strekking van het verhaal. Let daarbij op signaalwoorden, die laten belangrijke verbanden in de tekst zien.’
KLAGEN VOOR EEN HOGERE N-TERM?
Op sociale media roepen examenleerlingen op om zoveel mogelijk klachten in te dienen bij het Landelijk Aktie Komitee Scholieren (Laks) voor een hogere normeringsterm, ook wel N-term genoemd. Omdat een examen soms moeilijker is dan in voorgaande jaren, kunnen leerlingen via deze normering worden gecompenseerd. Hoe hoger de N-term, hoe minder goede antwoorden nodig zijn voor een voldoende.
Het College voor Toetsen en Examens (CvTE) bepaalt de N-term na afloop van het examen. Het laat zich adviseren door docenten en heeft nauw contact met de Laks-klachtenlijn. ‘Maar het aantal klachten van leerlingen is voor ons niet relevant’, zegt Jacqueline Wooning, verantwoordelijk voor de normering van de centrale examens. ‘Wij kijken alleen naar de inhoud van de klachten.’ Klagen kan volgens Wooning in principe resulteren in een hogere N-term, mits de klachten goed onderbouwd zijn.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant