Slowaken zijn geschokt door de aanslag op premier Fico, van slag dat de polarisatie in het land hiertoe heeft geleid. De meeste politici manen tot kalmte, maar sommigen gooien olie op het vuur in hun zoektocht naar een schuldige. Bratislava wacht gespannen af wat komen gaat.
Geen bloemenzee of grote bijeenkomsten in Bratislava: de dag nadat premier Robert Fico werd neergeschoten, lijkt het alsof Slowakije zich even geen raad weet met de aanslag op de staatsman, een polariserende figuur in het Centraal-Europese land. Wat wel duidelijk wordt uit gesprekken met passanten in het schilderachtige centrum: de schrik zit er goed in. ‘Dit is niet eerder gebeurd in de geschiedenis van ons land’, zegt Jakub (30). ‘Dat dit in een democratische samenleving kan gebeuren, was een grote schok voor me.’
Na een regeringsbijeenkomst in het stadje Handlová werd Fico van dichtbij neergeschoten. De schutter, de 71-jarige Juraj C., werd direct aangehouden. Hij raakte de premier vijf keer, waaronder in de buik. Zijn situatie is ernstig maar stabiel, klinkt donderdag het laatste nieuws uit het ziekenhuis waar Fico woensdag in allerijl per helikopter naartoe werd gebracht. Na een urenlange operatie is hij buiten levensgevaar.
Over de auteur
Arnout le Clercq is correspondent Centraal- en Oost-Europa voor de Volkskrant. Hij woont in Warschau.
De regering laat weinig los over de dader, behalve dat het om een ‘lone wolf’ zou gaan die handelde uit onvrede over het regeringsbeleid. Het politieonderzoek loopt nog. Terwijl men in afwachting is van meer nieuws, staat Slowakije onder politieke hoogspanning.
Eén woord ligt de mensen op de straat in de mond bestorven. Polarisatie. ‘Het definieert de maatschappelijke stemming in Slowakije’, vervolgt Jakub, die vanwege zijn werk als ambtenaar geen achternaam in de krant wil. ‘De politici veroorzaken dit, ze zaaien angst en zijn altijd op zoek naar een vijand. Maar wat je ook van Fico vindt, dit had geen enkele politicus mogen overkomen.’
In Slowakije bestaat een tweedeling in de samenleving, grof gezegd tussen het progressieve pro-Europese en het conservatieve, meer nationalistische deel van de samenleving. Populist Fico, die het geluid van de tweede groep vertegenwoordigt, won in september de verkiezingen met zijn partij Smer. Niet voor het eerst: de politicus was al twee eerdere periodes premier.
Sindsdien voert hij in rap tempo controversiële wetten door die volgens critici de rechtsstaat en persvrijheid ondermijnen. Dit ontlokte de afgelopen maanden een felle tegenreactie aan de samenleving en oppositiepartijen, die uit protest massaal de straat opgingen, tot woede van de regering. De polarisatie nam ondertussen toe.
Velen kunnen de aanslag niet los zien van het verbitterde politieke klimaat in het land. Een groot deel van het politieke establishment, waaronder president Zuzana Caputová, riep daarom onmiddellijk op tot kalmte. Ook minister van Binnenlandse Zaken Matus Sutaj Estok riep ‘het publiek, journalisten en alle politici’ op om te ‘stoppen met haat verspreiden, of het nu over de oppositie of de regering gaat’.
Maar de minister haalde ook hard uit. ‘De haat die velen van jullie hebben verspreid, is een storm geworden. We staan op de rand van een burgeroorlog.’ Andere politici uit het regeringskamp waren nog feller en houden zowel de oppositie als Slowaakse media die kritisch over Fico’s beleid berichtten medeverantwoordelijk. ‘Dit is het begin van een politieke oorlog’, zei Andrej Danko van de uiterst rechtse coalitiepartner SNS. Hij kondigde onheilspellend ‘veranderingen voor de media’ aan.
Met zulke taal houden sommigen hun adem in. ‘Ik ben bang sinds gisteren’, zegt psycholoog Eva Rajcaniová, die een vorkje prikt bij een klein foodtruckfestival. ‘Bang voor wat er nu komt. Sommige politici zeggen dat het de schuld van de media is, ze zijn op zoek naar de boosdoener. Ik vrees dat het alleen maar verder verhit raakt – en dat de aanslag door de regering als excuus wordt gebruikt voor veel extremer beleid.’
Sommige hoofdstedelingen zijn zelfs de dag na de aanslag glashard. ‘Hij heeft het over zichzelf afgeroepen, met zijn aanvallen op de media en de samenleving’, zegt de 81-jarige Valeria, die met haar boodschappentas langs een monument wandelt. De oppositie krijgt de schuld, maar hun retoriek is niet vergelijkbaar met die van Fico, vindt ze. Ze is somber over de toekomst. ‘We hebben de bodem bereikt en zullen nog dieper zinken.’
Bratislava is een progressieve stad, waar weinig liefde voor Fico valt te bespeuren. Maar in de wijk Petrzalka, aan de andere kant van de Donau, stemden bij de laatste verkiezingen naar verhouding meer mensen op Smer of andere populistische partijen. Op het terras van een cafeetje, omringd door hoge flatgebouwen, leest Ondrej Sák (75) zijn krantje. ‘Een moordaanslag had ik niet verwacht, maar er viel wel íéts te verwachten.’ Hij vindt de oppositie te fel. ‘De basis van de democratie is onze stem. Op basis daarvan is er een coalitie. En al na drie weken begonnen ze te protesteren.’
Dat voedt de verdeeldheid in de samenleving, vindt Sák. ‘Ik zeg niet dat ze niet mogen protesteren – dat recht hebben ze. Maar sommige dingen die ze roepen, zoals dat Fico naar de gevangenis moet, dat geeft geen pas.’ Hij kent Fico nog van zijn vroegere werk als jurist bij het parlement. ‘Het is een aardige man, hoewel ik geen groot fan van hem ben als politicus. Ik ben het eens met wat hij zegt, alleen niet met de manier waarop.’ Sommige Slowaken zien de regering als aanjager van de polarisatie, maar daar denkt Sák heel anders over. ‘Fico is tot nu toe tolerant geweest. Straks is hij dat waarschijnlijk niet meer.’
Dat is precies waar de 66-jarige Ludmila Krajcovicová, die verderop haar boodschappen ompakt buiten de supermarkt, zich zorgen om maakt. ‘Ik heb er hoofdpijn van. Afgelopen maanden was ik zelf heel kritisch op Fico, net als veel vrienden. We hebben harde woorden over hem gesproken. Daar voel ik me nu schuldig over.’ Maar de opruiende retoriek van sommige politici voorspelt weinig goeds. ‘Ik ben bang voor meer angst en chaos, voor wat komen gaat.’
Video wordt geladen...
Of luister via Spotify of Apple podcasts.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant