Op 6 juni gaat Nederland, als eerste van de EU-lidstaten, naar de stembus om een nieuw Europees Parlement te kiezen. De Volkskrant interviewt de lijsttrekkers van verschillende partijen, vandaag aflevering 1: Dirk Gotink van NSC.
‘U zegt steeds dat iets niet kan! Steeds! Kennelijk beschikt u over grote voorspellende gaven.’ Aan het eind van het interview is voor Dirk Gotink de maat vol dat de geloofwaardigheid van het Europese partijprogramma van NSC – en hemzelf als lijsttrekker – in twijfel worden getrokken.
Hij wijst op de Brexit die ook ‘nooit’ zou gebeuren. Op Trump die ‘nooit’ de Amerikaanse verkiezingen zou winnen en Rusland dat zich ‘nooit’ zou wagen aan de invasie van Oekraïne. Gotink wil het gezegd hebben: onzekere tijden vergen taboedoorbrekend denken. En politieke ambitie, zoals over het aantal zetels dat NSC gaat halen bij de Europese verkiezingen. Dat opiniepeilers hem één zetel geven, wuift hij weg. ‘Een tweede is haalbaar. En de derde, daar gaan we voor.’
Aan de Nederlandse verkiezingen voor het Europees Parlement van 6 juni doen twintig partijen mee. Voor deze interviewserie is een selectie gemaakt op basis van huidige zetelaantallen, prognoses en beschikbaarheid.
NSC wil het Europees Parlement verkleinen van 720 naar 500 leden. Waarom? Nederlandse partijen leveren dan eenderde van hun zetels in, en daarmee zichtbaarheid. NSC valt mogelijk buitenboord.
‘Voor een beter bestuur van de EU moet je soms boven het eigenbelang uitstijgen. Het parlement telt te veel leden, die allemaal met dezelfde thema’s bezig zijn en het stoerste willen overkomen. Dan zegt de een: 80 procent minder CO2-uitstoot. Dan reageert de buurman: 90 procent! Waarna de overbuurman zich haast om 105 procent te roepen. Het is een constant proces van elkaar overtroeven. Minder parlementariërs is de remedie.’
In uw speech op het NSC-congres in april zei u: ‘De kiezer is klaar met de vermoeide bestuurderspartijen.’ U was zeventien jaar lang achtereenvolgens adviseur, spindoctor en woordvoerder voor de bestuurderspartijen bij uitstek in het Europees Parlement: het CDA en de centrumrechtse Europese Volkspartij. Zegt u eigenlijk niet: De kiezer is klaar met mij?
‘Dat denk ik niet. Ik heb scherp kunnen zien wat voor soort politici een bijdrage levert aan herstel van het vertrouwen in de politiek. Die zitten niet meer bij het CDA, dat is een andere weg ingeslagen. Politiek is niet langer de zoektocht naar potentiële kiezers op basis van electoraal onderzoek. Nee, politici moeten vooroplopen bij de kernthema’s waarover burgers zich zorgen maken. Kijk naar Nederland, ik wrijf me de ogen uit met de toeslagenaffaire en het Groninger gasdrama. Dit is zo’n gigantische vertrouwenscrisis in de politiek. Dat beweegt mij om nu zelf in de wedstrijd te stappen.’
Naar uw campagne. Die begon met een noodkreet over de Hollandse rookworst. U ageert fel tegen het besluit van de EU om kankerverwekkende rookaroma’s te verbieden. Waarom?
‘Omdat het symptomatisch is voor hoe de EU doordendert met detailwetgeving. In dit geval over stoffen waarvan niet duidelijk is bij welke hoeveelheid ze kankerverwekkend zijn. Laten we niet overdrijven. Als ik op de fiets stap, kan ik aangereden worden door een auto. Gaan we dan het fietsen verbieden? Gaan we alle risico’s om ons heen wegregelen? We moeten nationale en regionale tradities en producten veel beter beschermen tegen de Europese regeldrift.’
Het NSC-verkiezingsprogramma stelt dat de EU moet afblijven van de paasvuren, het carbidschieten en Kallemooi, een traditie op Schiermonnikoog waarbij een haan omhoog wordt gehesen. Maar daar bemoeit de EU zich helemaal niet mee.
‘Gemeenten en provincies hebben te maken met stikstofmodellen, Natura2000-gebieden en regels voor dierenbescherming die voortvloeien uit Europese wetgeving. Ze vragen zich af: zijn wij juridisch aansprakelijk? Het geeft onzekerheid.’
U schetst een karikatuur van de werkelijkheid, de stikstofproblematiek in Nederland wordt niet veroorzaakt door paasvuren.
‘Dat is precies het punt! Maar vrijwilligers die zich inzetten voor dorpsfeesten en lokale festivals lopen hier tegenaan. Als wij ooit nog een Elfstedentocht kunnen organiseren, vraag ik me af of we de vergunningen krijgen voor de dieselaggregaten om de tenten warm te houden. Het probleem is dat we de politiek hebben opgeknipt in een Europees, nationaal en regionaal niveau. Dan is niemand meer verantwoordelijk, dat is slecht bestuur. Daar komt die wetgevende chaos uit voort, waardoor we geen huizen meer kunnen bouwen, geen snelwegen verbreden. Niemand had destijds bij het aanwijzen van de Natura2000-gebieden, nodig vanwege een Europese richtlijn, de bedoeling om de Nederlandse economie klem te zetten. Maar dat is wel het effect geweest. En die wetgeving is zo stug dat je er niet meer van afkomt. Het is van de zotte dat mensen zich door de EU bedreigd voelen in hun identiteit of bij een activiteit. Rusland is een oorlog begonnen in Oekraïne, dat is de echte bedreiging.’
Op 6 juni gaat Nederland naar de stembus voor de Europese verkiezingen. Welke macht heeft het Europees Parlement? Hoe werken de partijen samen en hoe worden de topfuncties verdeeld? Hier vindt u de belangrijkste vragen over de verkiezingen beantwoord.
Ik vroeg me al af of rookworsten en paasvuren de belangrijkste onderwerpen waren voor de NSC in Europa. Waarheen wijst uw politiek kompas?
‘Veiligheid, rechtsstaat en bestaanszekerheid.’
Die bestaanszekerheid koppelt NSC aan de gevolgen voor de burger van de groene transitie. U stelt voor het Europees Sociaal Klimaatfonds (85 miljard euro) af te schaffen. Dat fonds helpt de burger juist met de renovatie van zijn huis, bij de overstap naar een elektrische wagen.
‘Nederland is een nettobetaler aan dat fonds. Dat betekent dat de kwetsbare groepen in Nederland de kwetsbare groepen in Roemenië moeten helpen met de klimaattransitie. Nee dus. Laten we het nationale geld waarmee dat fonds gevuld wordt nationaal houden en niet rondpompen via Brussel, waarbij wij een kleiner deel terugkrijgen.’
Dan is er voor de Roemeense en Bulgaarse burgers veel minder geld beschikbaar. Is dat niet Eigen Volk Eerst?
‘Dat verwijt valt moeilijk te maken als je kijkt naar de grote Nederlandse bijdrage aan de EU-begroting. Daarover hoeven we niet defensief te zijn.’
Staat NSC nog achter de Green Deal?
‘Het is een groot goed dat we klimaatneutraliteit in 2050 in wet hebben vastgelegd, aan dat doel houdt NSC vast. Maar we moeten wel kijken hoe we dat de komende 25 jaar gaan doen. Afgelopen jaren hebben we in een ongekend tempo een ongehoord aantal wetten aangenomen. Hoe die precies op elkaar inwerken en uitwerken, weten we niet. De uitvoerbaarheid en de betaalbaarheid zijn blinde vlekken geweest. De bouw van woningen stagneert; als je in Nederland een nieuw bedrijf wilt aansluiten op het elektriciteitsnet, ben je over zeven jaar aan de beurt. Gaan we elkaar dan nu weer overtroeven? Zoals de Groenen die Europa al in 2040 klimaatneutraal willen hebben? En die ondertussen steeds maar zeggen hoe slecht we het doen. Een soort psychologische oorlogsvoering, verschrikkelijk!’
De Europese Commissie heeft ook een klimaatdoel voor 2040 neergelegd: 90 procent minder CO2-uitstoot. Krijgt dat jullie steun?
‘Nee. Wat we in gang hebben gezet, is al historisch. Als we daar nog een schep bovenop doen, jagen we bedrijven weg naar landen waar ze vervuilender kunnen werken. Wat is dan de klimaatwinst? We verliezen een groot deel van de samenleving als we ondernemers en boeren wegzetten als vervuilers en mensen met een modaal inkomen bekritiseren dat ze te langzaam uit hun benzineauto stappen.’
Elke maand worden nieuwe temperatuurrecords verpulverd. Klimaatverandering duldt geen uitstel.
‘Alsof de klimaatverandering stopt als wij in Europa nu klimaatneutraal zouden zijn. Onze bijdrage aan de wereldwijde CO2-uitstoot is 7 procent.’
U weet ook: de EU heeft nul geloofwaardigheid om China, de VS en India te vragen de CO2-uitstoot te verminderen als ze het zelf niet doet. En ten tweede: Europa heeft aanzienlijk bijgedragen aan de hoeveelheid CO2 die al in de atmosfeer zit, dat schept een verplichting.
‘Gaan we onszelf een permanent schuldgevoel aanpraten over wat vorige generaties hebben gedaan? Waarop wij afgerekend moeten worden is wat we nu doen. En dan kun je alleen maar vaststellen dat we wereldleiders zijn op het gebied van de transitie.’
Defensie noemde u ook als prioriteit. NSC wil alle niet uitgegeven EU-subsidies inzetten voor Europese projecten om de defensie-industrie te versterken. Geldt dat ook voor de 5,4 miljard euro die Nederland nog tegoed heeft uit het Europees Herstelfonds?
‘Ja, als de regering in Nederland die miljarden niet gebruikt, moeten ze naar veiligheid. Hetzelfde moet gebeuren met landbouwsubsidies en hulpgelden voor armere regio’s die blijven liggen.’
NSC wil een restrictief migratiebeleid, onder meer door afspraken te maken met landen buiten Europa. Is NSC voor een Rwanda-model zoals het Verenigd Koninkrijk onlangs goedkeurde, waarbij migranten met een enkeltje naar Rwanda worden gestuurd?
‘Voor NSC gelden de internationale verdragen en de Europese wetgeving als het gaat over het omgaan met migranten en vluchtelingen. Er is dus een ondergrens aan wat mogelijk is met derde landen. Maar we moeten serieus nagaan of het Vluchtelingenverdrag dat in 1951 is opgesteld, nog van deze tijd is. Het businessmodel van mensensmokkelaars dateert ook niet van zeventig jaar geleden.’
De meeste migranten die naar Nederland komen zijn burgers uit andere EU-landen. Met het migratieplafond van 50 duizend dat NSC voorstelt, moet die legale arbeidsmigratie worden ingeperkt. Dat kan niet, vrij verkeer van werknemers is een EU-recht. U draait de kiezer een rad voor de ogen.
‘Dat kan wel. Door de duizenden uitzendbureaus aan te pakken die in Nederland actief zijn in het ophalen van goedkope arbeidskrachten. Door niet langer laagbetaalde arbeidsmigranten te lokken met fiscale voordeeltjes. Het is onze arbeidsmarkt. Vrij verkeer van werknemers is niet onbeperkt, dat moeten we handhaven.’
Handhaven is een zaak voor de Nederlandse Arbeidsinspectie. Daarvoor heeft u geen Europese verkiezingen nodig.
‘Aan schijnconstructies waarmee Moldaviërs via een Pools uitzendbureau in Nederland werken, kan de inspectie weinig doen. En waar ze wel kan handhaven, is de pakkans klein en zijn de boetes veel te laag. Ik zei u al aan het begin van dit gesprek dat de politiek niet langer opgeknipt kan worden in Europees, nationaal, regionaal.’
Als het migratiesaldo van 50 duizend overschreden dreigt te worden, wil NSC grenscontroles herinvoeren. U zet de export op het spel om een paar duizend asielzoekers minder op te nemen?
‘Als Oost-Europese landen iedereen doorsturen naar Nederland, Duitsland en Zweden, heeft de Nederlandse overheid de verantwoordelijkheid om de controle terug te krijgen. Geen eigen grenscontroles gecombineerd met slecht beschermde Europese buitengrenzen, dat is geen toekomstbestendig model. Het is niet anti-Europees om daarover na te denken.’
Als laatste redmiddel wil NSC een opt-out op de Europese migratieregels zodat we daar niet langer aan zijn gebonden. Dat kan pas bij een wijziging van het Europees Verdrag, een tijdrovende en onzekere procedure. U draait de kiezer weer een rad voor de ogen.
‘De opt-out is geen doel op zich. Het is een stok achter de deur.’
Verdragswijziging vergt jaren: alle lidstaten, het Europees Parlement én alle nationale parlementen moeten ermee instemmen. Dat is geen stok achter de deur maar een slag in de lucht.
(Geïrriteerd) ‘U zegt heel vaak ‘dat gaat niet gebeuren’. Die opt-out is geen maatregel voor de korte termijn. Maar als we er nu over gaan nadenken, hebben we in elk geval een plan als we over vijf jaar weer met een mega-migratiecrisis zitten. Dat noem ik goed bestuur.’
1981: Geboren in Haarlem
2004: Bachelor Hogeschool Economische Studies Amsterdam
2006: Master Sociologie, Universiteit Freiburg
2007-2009: Assistent CDA-Europarlementariër Maria Martens
2009-2014: Adviseur van CDA-eurofractie binnen Europese Volkspartij
2014-2018: Hoofd Pers en Beleid van CDA-fractie in Europees Parlement
2019-2024: Woordvoerder fractievoorzitter Europese Volkspartij
2024-heden: lijsttrekker Europese fractie NSC
Over de auteur
Marc Peeperkorn is sinds 2008 de EU-correspondent van de Volkskrant. Hij woont en werkt in Brussel.
Geselecteerd door de redactie
Source: Volkskrant